شاید شما هم با نامگذاری امسال به عنوان "اصلاح الگوی مصرف" گمان كردید این بحث تازه ای است كه رهبر معظم انقلاب پیش روی ملت گشوده اند، اما با كمی بررسی متوجه خواهید شد، اصلاح الگوی مصرف و تصحیح رفتاراسراف گرایانه ما دغدغه 18 ساله مقام معظم رهبری است.

ایشان از روزهای نخستین سال 1370، همزمان با شروع نبرد زر و تزویر در بین مسئولان ، نسبت به این قضیه هشدار دادند.همان روزهایی كه"دیگر نوبت رفاه مسئولان" رسید و كوخ نشینی رجایی به كاخ نشینی ها تبدیل شد.

این هشدارها همچنان ادامه داشت و رهبر انقلاب در فرصت های گوناگون به این نكته اشاره می كردند كه باید فرهنگ قناعت و شیوه صحیح مصرف جایگزین شیرفه مصرف مسرفانه ای شود كه دامنگیر جامعه شده است.

در سال 82 حتی از صدا و سیما و هیئات وزیران خواستند تا در جهت اصلاح الگوی مصرف گام جدی بردارند و به مبارزه با تبیلغ های مصرف گرایانه بپردازند، كه متاسفانه با بی توجهی مسئولین نتیجه ای در برنداشت.

اینك در آغاز دهه چهارم انقلاب اسلامی كه به شعار پیشرفت و عدالت مزین گشته است، بیش از پیش به اصلاح الگوی مصرف برای ایجاد عدالت و پیشرفت نیازمندیم. اصلاحی كه اگر صورت گیرد می تواند نقش اساسی در ایجاد عدالت در بین طبقات جامعه و پیشرفت برای كشور داشته باشد.

سخنان گهربار رهبری در این 18 سال خود بیش از همه تحلیل ها موید این نكته است.

در اینجا نكاتی كه در لابلای سخنان رهبری  در این 18 سال راجع به اصلاح الگوی مصرف آورده اند، جمع آوری كرده ام:

دیدار با اقشار مختلف مردم (روز بیست‏ونهم ماه مبارك رمضان)

26/1/1370

برادران! امیرالمؤمنین مى‏گوید زندگى به سمت زهد باید برود. امروز در جمهورى اسلامى، اگر ما احساس بكنیم كه زندگى به سمت اشرافیگرى مى‏رود، بلاشك این انحراف است؛ بروبرگرد ندارد. ما باید به سمت زهد حركت بكنیم. … مردم هم نباید اسراف و تجمل‏گرایى بكنند. این‏طور نیست كه زهد فقط مخصوص مسؤولان باشد. این مهریه‏هاى گران‏قیمت كه براى عقدهاى دخترهایشان مى‏گذارند، خطاست. نمى‏گویم حرام است، اما پدیده‏ى بد و زشتى در جامعه است؛ زیرا ارزشهاى انسانى را تحت‏الشعاع ارزش طلا و پول قرار مى‏دهد.

 

دیدار گروهى از زنان، به مناسبت فرخنده میلاد حضرت زهرا(س) و «روز زن»

25/9/1371

من به خانمهاى مسلمان، به خانمهاى جوان و به خانمهاى خانه‏دار عرض مى‏كنم: سراغ این مصرف‏گرایى كه غرب مثل خوره به‏جان جوامع دنیا و از جمله جوامع كشورهاى درحال توسعه و كشورهاى رو به پیشرفت و از جمله كشورما انداخته است، نروید. مصرف باید در حدّ لازم باشد، نه در حدّ اسراف. خانمهاى كسانى كه همسرانشان یا خودشان مسؤولیتهایى در بخشهاى مختلف كشور دارند، باید از لحاظ دورى از اسراف، نسبت به دیگران الگو باشند. باید براى دیگران درس باشند و نشان دهند كه شأنِ زن مسلمان بالاتر از این حرفهاست كه اسیر زر و زیور و جواهر آلات و از این قبیل شود. نمى‏خواهیم بگوییم اینها حرام است؛ مى‏خواهیم بگوییم شأن زن مسلمان بالاتر از این است كه در دورانى كه بسیارى از مردم جامعه ما محتاج كمكند، كسانى بروند پول بدهند طلا بخرند، زینت‏آلات بخرند، وسایل زندگى رنگارنگ بخرند و در انواع و اقسام روشها و منشهاى زندگى، اسراف كنند. اسراف، الگوى زن مسلمان نیست.

 

خطبه‏هاى نماز عید سعید فطر

4/1/1372

در این روز مبارك و در این محشر عظیم مردمى، طبق رویّه‏اى كه در سالهاى گذشته در مثل چنین روزى داشته‏ایم، با استفاده از این فضاى روحانى، موردى را از دهها مورد كه در زندگى ما مى‏تواند مطرح شود، مطرح مى‏كنم و آن، اجتناب از اسراف و زیاده‏روى است. به برادران و خواهران مسلمانمان در سراسر كشور عرض مى‏كنم كه موضوع قناعت را جدّى بگیرید. منظورم از قناعت این نیست كه دست به نعمتهاى الهى نزنید و از آنها بهره‏مند نشوید. مقصود این است كه حدّ و اندازه نگه دارید؛ زیاده‏روى و اسراف نكنید؛ نعمتهاى الهى را ضایع ننمایید؛ كه متأسفانه بسیارى مى‏كنند. در جمهورى اسلامى، كسانى هستند كه دستشان به نعمتهاى الهى نمى‏رسد. نه به خاطر این‏كه كم داریم. به خاطر این‏كه بسیارى به خودشان حق مى‏دهند كه نعمتهاى الهى را بى‏حساب و كتاب مصرف كنند؛ بى‏اندازه مصرف كنند؛ هیچ ملاحظه‏اى نكنند؛ هیچ حدى نگه ندارند و حتّى نعمتهاى الهى را ضایع كنند. چقدر نان ضایع مى‏شود! چقدر غذاى طبخ شده ضایع مى‏شود! چقدر میوه مصرف نشده ضایع مى‏شود و از خانه‏ها بیرون ریخته مى‏شود! چقدر لباس زیادتر از اندازه لازم - چند برابر اندازه لازم - خریدارى مى‏شود و در خانه‏ها و صندوقها مى‏ماند، براى این‏كه یك بار در مراسمى پوشیده شود! اینها اسراف است.

مى‏خواهم این مطلب را ملت عزیزمان بدانند كه اسراف، فعل حرام است؛ گناه است؛ خلاف شرع است؛ آنجایى كه اسراف باشد و اسراف مال و اسراف نعمتهاى الهى انجام گیرد، تضییع و تلف كردن نعمت است. تصمیم بگیرید این كار را نكنید. البته خانواده‏هاى كم درآمد، شاید وسعشان هم نرسد كه بخواهند اسراف كنند؛ اما خانواده‏هاى پردرآمد و حتّى بسیارى از خانواده‏هاى متوسّط، متأسفانه اسراف مى‏كنند. من این جمله را عرض كردم، برآن تأكید و پافشارى مى‏كنم و خواهشمندم كه ملت عزیزمان، این سخن را مورد توجّه قرار دهند، به آن اهمیت دهند، براى آن حسابى باز كنند و سعى‏شان بر اسراف نكردن باشد.

 

خطبه‏هاى نماز جمعه سوم رمضان 1415

14/11/1373

باید روحیه اسرافى كه در بعضى از مردم به صورت روز افزون پیدا مى‏شود، مهار گردد.

 

اجتماع بزرگ مردم در صحن امام خمینى(ره) مشهد مقدّس رضوى‏

1/1/1376

من دیروز در پیام اوّلِ سال، به ملت ایران عرض كردم كه صرفه‏جویى را شعار خودتان قرار دهید. صرفه‏جویى به معناى گدابازى نیست كه بعضى بگویند چرا نمى‏گذارید مردم از نعمتهاى خدا استفاده كنند. نه؛ استفاده كنند، ولى اسراف و زیاده‏روى نكنند. اسراف در جامعه، لازمه اشرافیگرى و تقسیم نابرابر ثروت و مایه تضییع اموال عمومى و نعمت الهى است. صرفه‏جویىِ صحیح - همان كه در اسلام به آن قناعت مى‏گویند - به معناى نخوردن نیست. به معناى زیاده‏روى نكردن، مال خدا را حرام نكردن و نعمت الهى را ضایع نكردن است. اگر جامعه‏اى بخواهد قناعت و صرفه‏جویى را - كه یك دستور اسلامى است - عمل كند، باید متوجّه باشد كه در شكل كلّى به عدالت اجتماعى و مسأله عدالت پرداخته شود. براى این كه بشود این راه را ادامه داد، همه و همه باید كوشش كنند

 

در صحن مطهّر حضرت ثامن الحُجج، امام رضا (ع)

1/1/1377

ببینید اسراف چه كار مى‏كند! اسراف در نان، اسراف در آب، اسراف در برق، اسراف در مصالح ساختمانى، اسراف در انواع و اقسام كالاهاى گوناگون، اسراف در اسباب بازى بچه و در وسایل تجمّلاتى! عزیزان من! این اسراف همان كارى را با كشور مى‏كند كه دشمن مى‏خواهد! او از آن طرف به وسیله نفت، به‏وسیله تحریم اقتصادى و انواع و اقسام ضربه‏ها بر ملت ایران ضربه وارد مى‏كند؛ از این طرف هم خودِ ما با اسراف و صرفه‏جویى نكردن، ضربه او را تكمیل مى‏كنیم! حرف من این است.

من در پیام گفتم كه مردم را به ریاضت اقتصادى دعوت نمى‏كنم؛ ابداً! چه ریاضتى؟ بحمداللَّه ملت ما احتیاج به ریاضت ندارد. من آنها را به قناعت، به صرفه‏جویى و به اسراف نكردن دعوت مى‏كنم. اسراف، حرام است. این هم نمى‏شود كه من و شما، مرتّب دیگران را نصیحت كنیم. همه باید سعى كنند كه اسراف را از زندگى شخصى و از زندگى كارى خودشان دور كنند.

من در پیام عرض كردم كه مسؤولین دولتى باید فهرستى درست كنند و موارد اسراف را به مردم یاد دهند. این یك مطلب از مطالبى كه ما در پیام امسال عرض كردیم؛ حال هم تأكید مى‏كنیم و توقّع داریم كه مردم، توجّه و دنبال كنند. ان‏شاءاللَّه از آن، سود كشور حاصل شود.

 

خطبه‏هاى نمازجمعه تهران‏

23/2/1379

ارزش دیگر، دورى از اسراف و تجمّل در سطح زمامداران است. البته تجمّل و اسراف در همه جا بد است؛ اما آن چیزى كه مردم را وادار مى‏كرد كه نسبت به این قضیه حسّاسیت نشان دهند، رفتارهاى مسرفانه و متجمّلانه و ولخرجیها با مال مردم در سطح حكومت بود. این از آن چیزهایى بود كه مردم نمى‏خواستند. نظام اسلامى بر اساس این ارزش به‏وجود آمد كه چنین چیزى نباشد.

 

در خطبه‏هاى نماز جمعه تهران‏

25/9/1379

منكراتى كه در سطح جامعه وجود دارد و مى‏شود از آنها نهى كرد و باید نهى كرد، از جمله اینهاست: اتلاف منابع عمومى، اتلاف منابع حیاتى، اتلاف برق، اتلاف وسایل سوخت، اتلاف مواد غذایى، اسراف در آب و اسراف در نان. ما این همه ضایعات نان داریم؛ اصلاً این یك منكر است؛ یك منكر دینى است؛ یك منكر اقتصادى و اجتماعى است؛

 

در خطبه‏هاى نماز عید فطر

15/9/1381

مصرف‏گرایى براى جامعه بلاى بزرگى است. اسراف، روزبه‏روز شكافهاى طبقاتى و شكاف بین فقیر و غنى را بیشتر و عمیقتر مى‏كند. یكى از چیزهایى كه لازم است مردم براى خود وظیفه بدانند، اجتناب از اسراف است. دستگاههاى مسؤولِ بخشهاى مختلف دولتى، بخصوص دستگاههاى تبلیغاتى و فرهنگى - به‏ویژه صدا و سیما - باید وظیفه خود بدانند مردم را نه فقط به اسراف و مصرف‏گرایى و تجمّل‏گرایى سوق ندهند؛ بلكه در جهت عكس، مردم را به سمت قناعت، اكتفا و به اندازه‏ى لازم مصرف كردن و اجتناب از زیاده‏روى و اسراف دعوت كنند و سوق دهند. مصرف‏گرایى، جامعه را از پاى درمى‏آورد. جامعه‏اى كه مصرف آن از تولیدش بیشتر باشد، در میدانهاى مختلف شكست خواهد خورد. ما باید عادت كنیم مصرف خود را تعدیل و كم كنیم و از زیادیها بزنیم.

 

دیدار معلّمان و كارگران‏

10/2/1382

توصیه من به وزیران محترمى كه این‏جا هستند و به دیگر مسؤولان دولتى، امروز این است و قبلاً هم همیشه همین بوده است كه روى مسأله تقویت پول ملى و به نظام آوردن خرجها و هزینه‏هاى دولتى تلاش كنند و جلوِ ریخت و پاشها و خرجهاى زیادى و اسراف‏گونه را بگیرند و در یك دایره محدودتر وزارتى، رعایت كمال عدالت را بكنند و تبعیضهاى بیجا را بردارند

 

دیدار با رئیس جمهور و اعضاى هیئت دولت

6/6/1385

«اجتناب از اسراف و ریخت‏وپاش»  جزو برنامه‏هاى بسیار خوب شماهاست

 

دیدار اساتید و دانشجویان‏ دانشگاههاى استان سمنان

18/8/1385

آنچه كه پیشرفت هست، این است كه ما از هر كه و هر جور، همه‏ى دانشهاى مورد نیازمان را فرا بگیریم؛ این دانش را به مرحله‏ى عمل و كاربرد برسانیم، تحقیقات گوناگون انجام بدهیم، براى اینكه دامنه‏ى علم را توسعه بدهیم، تحقیقات بنیادى انجام بدهیم، تحقیقات كاربردى و تجربى انجام دهیم،.............درباره‏ى مشكلات اجتماعى‏اى كه در كشور وجود دارد، تحقیق كنیم و راه ریشه كردن اینها را پیدا كنیم و به دنبال این برویم كه راه مبارزه با اسراف چیست. اسراف یك بیمارى اجتماعى است. راه مبارزه با مصرف گرایى چیست؟ راه مبارزه با ترجیح كالاى خارجى بر كالاى ساخت داخل چیست؟ اینها تحقیق مى‏خواهد. در دانشگاهها پروژه‏هاى تحقیقى بگیرید، استاد و دانشجو كار كنید، نتیجه‏ى تحقیق را به مسئولان كشور بدهید؛ به رسانه‏ها بدهید تا سرریز شود و فرهنگ‏سازى شود. این، مى‏شود پیشرفت.

 

دیدار مسئولان اقتصادى و دست‏اندركاران اجراى اصل 44 قانون اساسى‏‏

30/11/1385

اگر ضرورتهایى هم این كار را در آن دوره ایجاب مى‏كرد، نباید دیگر این كارها در دوره‏ى بعد از جنگ، در دهه‏ى دوم و سوم، انجام مى‏گرفت؛ نباید بیخود شركت تولید مى‏شد؛ نباید از واگذارى شركتهاى دولتى به مردم، در آن بخشى كه قانون اساسى تصریح به آن كرده بود، كوتاهى مى‏شد؛ باید مى‏دادیم. باید مالكیت دولت را روزبه‏روز كمتر مى‏كردیم. این‏طور نشد، بلكه بیشتر و گسترده‏تر شد! و خیلى از درآمدهایى كه باید در خدمت تولید، در خدمت گردش صحیح پول در جامعه قرار مى‏گرفت، صرف كارهاى غیرلازم شد؛ فعالیتهاى اسراف‏آمیز، ساختمان‏سازیهاى بیخودى. و حتماً به اقتصاد كشور لطمه خورد.

 

خطبه‏هاى نماز عید سعید فطر

21/7/1386

ما مردم مسرفى هستیم؛ ما اسراف میكنیم؛ اسراف در آب، اسراف در نان، اسراف در وسائل گوناگون و تنقلات، اسراف در بنزین. كشورى كه تولید كننده‏ى نفت است، وارد كننده‏ى فرآورده‏ى نفت - بنزین - است! این تعجب‏آور نیست؟! هر سال میلیاردها بدهیم بنزین وارد كنیم یا چیزهاى دیگرى وارد كنیم براى اینكه بخشى از جمعیت و ملت ما دلشان میخواهد ریخت و پاش كنند! این درست است؟! ما ملت، به عنوان یك عیب ملى به این نگاه كنیم. اسراف بد است؛ حتى در انفاق راه خدا هم میگویند. خداى متعال در قرآن به پیغمبرش میفرماید: «لا تجعل یدك مغلولة الى عنقك و لا تبسطها كل البسط»؛ در انفاق براى خدا هم اینجورى عمل كن. افراط و تفریط نكنید. میانه‏روى؛ میانه‏روى در خرج كردن. این را باید ما به صورت یك فرهنگ ملى در بیاوریم. قرآن میفرماید: «و الّذین اذا انفقوا»؛ كسانى كه وقتى میخواهند خرج كنند، «لم یسرفوا و لم یقتروا»؛ نه اسراف میكنند - زیاده‏روى میكنند - نه تنگ میگیرند و با فشار بر خودشان، زندگى میكنند؛ نه، اسلام این را هم توصیه نمیكند. اسلام نمیگوید كه مردم بایستى با ریاضت و زهد آنچنانى زندگى كنند؛ نه، معمولى زندگى كنند، متوسط زندگى كنند. اینكه مى‏بینید بعضى از فضولهاى خارجى، دولتهاى خارجى، دائم و دم‏به‏ساعت، چندین سال است كه ملت ما را تهدید میكنند كه تحریم میكنیم، تحریم میكنیم، تحریم میكنیم - بارها هم تحریم كرده‏اند - به خاطر این است كه چشم امیدشان به همین خصوصیت منفى ماست. ما اگر آدمهاى اهل اسراف و ولنگارى در خرج باشیم، ممكن است تحریم براى آدم مسرف و ولنگار سخت تمام بشود؛ اما ملتى كه نه، حساب كار خودش را دارد، حساب دخل و خرج خود را دارد، حساب مصلحت خود را دارد، زیاده‏روى نمیكند، اسراف نمیكند. خوب، تحریم كنند. بر یك چنین ملتى از تحریم ضررى وارد نمیشود. این نكته را از ماه رمضان به یاد نگه داریم و ان‏شاءاللَّه عمل كنیم.

 

دیدار هزاران نفر از مردم و عشایر شهرستان نورآباد ممسنی

15/2/1387

 من در شیراز اشاره كردم: اگر ما اسراف نكنیم، می‌توانیم نیاز كشور را برآورده كنیم. یكی از چیزهایی كه ما در این كشور نتوانستیم بر خودمان فائق بیاییم و اصلاح كنیم، مسئله‎ی اسراف است

 

دیدار رئیس‏جمهوری و اعضاى هیئت دولت

2/6/1387

ساده‏زیستى - بخصوص در خود آقاى رئیس‏جمهور - خوب و برجسته است و چیز باارزشى است؛ در مسئولین هم - كما بیش؛ یك جایى كمتر، یك جایى بیشتر - بحمداللَّه هست. ساده‏زیستى چیز بسیار باارزشى است. ما اگر بخواهیم تجمل و اشرافیگرى و اسراف و زیاده‏روى را - كه واقعاً بلاى بزرگى است - از جامعه‏مان ریشه‏كن كنیم، با حرف و گفتن نمیشود؛ كه از یك طرف بگوئیم و از طرف دیگر مردم نگاه كنند و ببینند عملمان جور دیگر است! باید عمل كنیم. عمل ما بایستى مؤید و دلیل و شاهد بر حرفهاى ما باشد تا اینكه اثر بكند. این خوشبختانه هست. فاصله‏تان را با طبقات ضعیف كم كرده‏اید و كم نگه دارید و هر چه كه ممكن است آن را كمتر كنید.