مرکز اسناد انقلاب اسلامی

واقعه 16 آذر 32 در برخی از تاریخ‌نگاری‌ها گاهی یك سویه مطرح شده و دلیل قیام دانشجویان در این روز فقط به منظور مبارزه با استعمار انگلیس مطرح می‌شود٬ در صورتی كه قیام دانشجویان در دانشگاه تهران از طرفی هم برای مبارزه با آمریكا به دلیل نقش فعال آن در كودتای 28 مرداد بود و هم از طرفی مبارزه با رژیم پهلوی و انگلیس در آستانه بازگشایی سفارت انگلیس در ایران به شمار می‌آمد؛ از این رو در این نوشتار به بررسی شرایط و بسترهای شكل‌گیری حركت دانشجویان در 16 آذر 32 می پردازیم.
آیت‌الله محمد فاضل استرآبادی از علمای مبارز و انقلابی و موسس حوزه علمیه فیضیه مازندران، دار فانی را وداع گفت. وی كه اغلب عمر خود را صرف امور تبلیغی كرده بود در دوران حیاتش خاطرات خود را در مركز اسناد انقلاب اسلامی به ثبت رساند.
ارتشبد قره باغی در خاطراتش درباره پیامدهای تظاهرات اربعین 57 چنین نوشته است: «این راهپیمایی نیز مانند تظاهرات روزهای تاسوعا و عاشورا برای مخالفین موفقیت بزرگی محسوب [می شد] و به علت وجود حكومت نظامی در كشور، دلیل دیگری بر ضعف و ناتوانی دولت و شكست مجدد نیروهای مسلح در برابر آنها منظور گردید.»
حجت‌السلام پورمحمدی به همراه سایر علمای رفسنجان در امر تبلیغ دینی و سیاسی نیز تلاش می‌كرد. به همت وی و چند تن دیگر از علما، مرجعیت امام خمینی(ره) در رفسنجان پذیرفته شد و به قول خود او «بدون اغراق 99 درصد مردم رفسنجان مقلد امام بودند».
تطهیرناشدنی
محمدرضا پهلوی سعی كرد در انتخابات ریاست جمهوری آمریكا با تبلیغات به نفع فورد، كاندیدای انتخابات ریاست جمهوری آمریكا٬ شرایط را به نفع او تمام كند. اردشیر زاهدی به دستور محمدرضا وظیفه داشت تا با تزریق پول به ستاد تبلیغات فورد، شرایط را برای روی كار آمدن او فراهم كند؛ بعد از انتخابات در محافل سیاسی آمریكا شایع شد این مبلغ حدود 120 میلیون دلار بوده است.
دلایل استعفای دولت موقت را می‌توان در دو دسته و بخش بررسی كرد، برخی از دلایل و زمینه‌های استعفای دولت موقت، تاكتیكی بوده و برخی از آنها راهبردی است؛ به این معنا كه برخی از دلایل، ریشه‌ای و بنیادین بوده و ارتباطی با مسائل موقت سیاسی نظیر اخراج گروه‌های انحرافی از دولت، اشغال سفارت و... ندارد بلكه از بنیان و ریشه با اصل یك جریان و بینش اختلاف دارد.
اسناد استحصال شده از سفارت آمریكا می تواند از جوانب مختلفی مورد استفاده و بهره برداری قرار گیرد و با عزم وزارتخانه ها و دستگاه های آموزشی، فرهنگی و رسانه ها در میان نسل های جدید تبیین و تشریح شود. در اینجا نیز جای دستگاه ها و ارگان های اسنادی جایگاه ویژه ای دارد تا بتوانند اسناد را برای نهادها و دستگاه های "بهره بردار" آماده كنند.
یكی از دانشجویان مسلمان پیرو خط امام در یك مصاحبه اعلام داشت كه "تمام افرادی كه در جلسه كوه بودند گفتند می‌بایست كاری بكنیم و قدمی برداریم. زیرا پای اعتبار كشورمان در میان بود و شرف ما لكه‌دار شده بود. ما تصمیم گرفتیم قدمی برداریم تا صدای فریاد مردم مظلوم ما به گوش‌های تمام دنیا برسد و از طریق مسئله شاه ما می‌خواهیم نشان بدهیم كه امریكا با نیرنگ‌های بین‌المللی خود چه بر سر تمام جهان آورده است."
جیمی كارتر در خاطرات خود آشكارا اعتراف می‌كند كه حركت دانشجویان پیرو خط امام باعث خیزش مسلمانان شد. وی در خاطرات روز 27 آبان 58 می‌نویسد: «سراسر منطقه خلیج فارس تحت تاثیر انقلاب ایران قرار گرفته بودند... گروهی از مردم پاكستان سفارت ما را در آنجا به آتش كشیدند كه یك گروهبان آمریكایی در این حمله جانش را از دست داد.»
تسخیر لانه جاسوسی نشان‌دهنده آن بود كه این واقعه در بستر "حافظه تاریخی یك ملت" شكل گرفته است، در واقع فعالیت های سفارت آمریكا علیه ملت ایران؛ از نقش آفرینی سفارت امریكا در 28 مرداد تا حمایت این سفارت از رژیم پهلوی، فعالیت های جاسوسی ماموران سیا در پوشش كارمندان سفارت، تلاش برای ایجاد انحراف در مسیر انقلاب اسلامی، نقش سفارت آمریكا در فراری دادن سران رژیم پهلوی و نقش سفارت در پناهندگی دیكتاتور پهلوی در فربه شدن این "حافظه تاریخی" نقش اساسی داشته است.