مرکز اسناد انقلاب اسلامی

حجت‌الاسلام والمسلمین روح‌الله حسینیان
بعد از تصمیم بر خروج محمدرضا پهلوی از کشور، شاه توقع‌ داشت‌ آمريكا «به‌ اين‌ مسافرت‌ جنبه‌‌ نيمه‌رسمي‌ بدهد و از طريق‌ فرودگاه‌ نظامي‌ آندرور در نزديكي‌ واشنگتن‌ وارد آمريكا شود و پس‌ از مراسم‌ استقبال‌ از طرف‌ مقامات‌ رسمي‌ آمريكا به‌ كاليفرنيا مسافرت‌ كند»، امّا آمريكاييان‌ چنين‌ تقاضايي‌ را نپذيرفتند. آمريكاييان‌ اصل ‌پذيرفتن‌ محمدرضا پهلوی‌ را بر اين‌ تحليل‌ قبول‌ كردند كه‌ فكر مي‌كردند «پناه‌ دادن‌ شاه‌ مورد خشم‌ و غضب‌» امام خميني‌ واقع‌ نخواهد شد؛ «بلكه‌ برعكس‌ تصور مي‌كردند چون‌ موجبات‌ تسريع‌ خروج‌ شاه‌ را از ايران‌ فراهم‌ آورده‌اند امتيازي‌ هم‌ به‌ دست‌ خواهند آورد.» سرانجام روز 26 دیماه 1357، شاه‌ با خفت‌ و خواري‌ براي‌ هميشه‌ ايران‌ را ترک‌ گفت‌؛ در حالي‌ كه‌ تاريخ‌ زندگي‌ مملو از جنايات‌ او، قتل‌عام‌ها،شكنجه‌ها، زندان‌ها و خودفروختگي‌ به‌ بيگانگان‌ را در خود ثبت‌ كرد.
دکتر مرتضی میردار
تاریخ‌نگاری منطبق بر اندیشه‌ امام خمینی باید وجوه مختلف مبانی فکری ایشان را به عنوان چراغ راه در دست داشته باشد. به عبارتی؛ مولفه‌های بنیادین اندیشه امام که در زمره آرمان‌های انقلاب اسلامی نیز هست باید در تاریخ‌نگاری‌ انقلاب اسلامی بروز و ظهور یابد. در این نگاه، مبانی اندیشه‌ای امام خمینی به منزله لوازم و وسایلی است که در تاریخ انقلاب به کار گرفته می‌شود. از الزامات تاریخ‌نگاری در منظر امام می‌توان به عدم پذیرش پهلوي‌ها، توجه به نقش و جایگاه مردم در تاریخ، دوری از اسلام امریکایی، آگاهی بخشی و بصیرت‌دهی به جوانان به خصوص طلاب و دانشجویان اشاره کرد.
در دیماه 1364، در جریان سفر آیت‌الله خامنه‌ای، رئیس‌جمهور وقت ایران به پاکستان، استقبال بی‌نظیر مردمی، باعث حیرت خبرگزاری‌ها و رسانه‌های بین‌المللی شد. خبرگزاری فرانسه طی گزارشی با عنوان «استقبال بی‌مانند از رئیس‌جمهوری اسلامی ایران در اسلام‌آباد» اعلام کرد: «هزاران استقبال کننده که تعداد زیادی از آنها صدها کیلومتر را با اتوبوس یا اتومبیل‌های مزین به تصاویر امام خمینی و دیگر رهبران ایران پیموده بودند کاملا کنترل مراسم را از دست نیروهای انتظامی خارج ساخته بودند...» رویتر هم با اشاره به این استقبال باشکوه گزارش داد: «پرزیدنت خامنه‌ای... در میان ابراز احساسات هزاران مسلمان وارد اسلام‌آباد شد.» آسوشیتدپرس هم گزارش داد: «شدت تظاهرات و موج جمعیت به حدی بود که پلیس پاکستان نتوانسته است جلوی هجوم مردم را بگیرد و جمعیت به هیجان آمده از موانع پلیس عبور کرده خود را به اتومبیل رئیس جمهوری اسلامی ایران رسانیده و برای دست دادن با وی بر یکدیگر سبقت گرفتند.»
حماسه نوزده دی 1356 صرف یک برش و رویداد تاریخی، منحصر در خود نیست. این قیام از سویی نقطه آغاز سلسله رویدادهای منتهی به پیروزی انقلاب اسلامی در ایران بود و از سویی، تحولی سراسر درس و عبرت جهت ترسیم نقشه راه برای آیندگان و سیاست گذاران و توده‌های مردم به شمار می‌رود. مروری کلی بر زمینه‌های این حادثه، تحولات و نیز پیامدهای قیام 19 دی نشان می‌دهد، مولفه‌هایی الگوساز و استراتژیک در آن دخیل بوده‌اند که تکرار آن‌ها در عرصه‌ها و مقاطع مختلف تاریخ می‌تواند، دست‌آوردهایی مشابه آن را به همراه داشته باشد. مولفه‌هایی همچون بصیرت، ایمان به هدف، استقامت و ایستادگی، زمان‌شناسی و عمل به هنگام، وحدت و حضور همگانی در صحنه از جمله مهم‌ترین مولفه‌های الگوساز قیام 19 دی سال 1356 است.
شکست باورهای صدام در "سیف سعد" به روایت اسیران عراقی
چهار ماه بعد از تجاوز بعثی‌ها به ارتفاعات میمک، فرماندهان و دلاور مردان تیپ یک لشکر 81 زرهی باختران - موسوم به تیپ اسلام آباد- به فرماندهی سرهنگ اسماعیل سهرابی توانستند یک عملیات تاکتیکی حساب شده را با جمع‌­آوری و برآورد اطلاعاتی دقیق، طرح‌ریزی و اجرائی نموده و ضمن آزادسازی کامل ارتفاعات سوق الجیشی میمک، اولین شکست رسمی را به نیروهای بعث عراق تحمیل کنند. این عملیات که در تاریخ 19 دیماه 1359 اجرائی شد، به یاد یکی از افسران تیپ اسلام آباد، عملیات خوارزم نام داشت.
دکتر جواد منصوری
در زمستان سال 1367 و در دورانی که اتحاد جماهیر شوروی، یکی از مهم‌ترین همسایگان ایران، با عواقب ناشی از سیاست‌ها و عملکردهای نظام سوسیالیستی و امپریالیستی دست به گریبان بود، حضرت امام خمینی(ره) طی نامه‌ای تاریخی و با ژرف‌نگریِ منبعث از روح الهی خود، گورباچف رهبر اتحاد جماهیر شوروی را برای برون‌رفت از مشکلات کمونیسم و جلوگیری از سقوط به دامنِ تهیِ امپریالیسم به اسلام دعوت کردند و از خطر فروپاشی انذار دادند. این نامه مهم و تاریخی حضرت امام به گورباچف در شرایط خاص تاریخی صادر شد و تاثیرات اساسی و پیامدهای ویژه‌ای در زمینه‌ بیداری اسلامی و پاسخ‌گویی به سوال‌های فکری بشریتِ تشنه‌ حقیقت داشت.
حماسه 9 دی 1388 و انقلاب اسلامی دارای شباهت‌های ماهوی زیادی هستند که مهم‌ترین وجه اشتراک ماهوی آنها، هویت اسلامی است؛ به عبارتی دیگر، مولفه‌های هویتی منبعث از اسلام و قیام عاشورا نظیر دشمن‌ستیزی، استقامت و پایداری در برابر دشمنان، نهراسیدن از تهدیدات معاندان، پیوستگی جامعه اسلامی و ... در فرایند این دو حماسه بزرگ سیاسی به خوبی نمایان است. برخی از اشتراکات ماهوی میان انقلاب اسلامی و 9 دی را می‌توان در مولفه‌هایی نظیر ولایت‌مداری، معنویت‌گرایی در کردار و گفتار، بصیرت و آگاهی سیاسی، اعتماد و مشارکت آگاهانه و همگانی در انقلاب اسلامی و نهم دی ماه مشاهده کرد.
بازنشر
آیت‌الله سید محمود هاشمی شاهرودی، از روحانیون آگاه و مبارزی است که در دوران حضور خود در نجف به عنوان شاگرد مبرز آیت‌الله سید محمدباقر صدر، چهره‌ای ویژه شناخته می‌شد و در دوران حضور در ایران نیز جایگاه رفیعی داشت. وی در نجف به عنوان حلقه وصل امام خمینی و شهید صدر عمل کرده و نظریات شهید صدر درباره امور مهم مربوط به امت اسلام را به امام خمینی منتقل می‌کرد. او همچنین اولین شاگرد شهید صدر بود که با شروع درس ولایت‌فقیه امام، مکتوبات آن را برای سید محمدباقر صدر می‌آورد و او را با اندیشه ولایت‌فقیه امام آشنا می‌ساخت. با اوج‌گیری نهضت اسلامی وی به جرگه روحانیت مبارز وارد شد و با ورود امام به نجف، نقش فعال‌تری را در عرصه سیاسی و در همراهی با امام خمینی ایفا کرد و با تأثیر از اندیشه‌های امام و شهید صدر حیات خود را آمیخته کرد.
در دوران نهضت اسلامی، پیوند تاثیرگذار بین قشر تحصیل‌کرده‌ي دانشگاهی و طلاب علوم دینی، نقش بی‌بدیلی در مسیر مبارزه با رژیم پهلوی داشت. این پیوند از همان نخستین سال‌های نهضت اسلامی آغاز و طی سال‌های پایانی دهه 40 مستحکم‌تر شد. تلاش‌های روحانیونی نظیر شهید مطهری، شهید بهشتی، شهید باهنر، آیت‌الله خامنه‌ای، آیت‌الله طالقانی، آیت‌الله مفتح و ... در سازماندهی كنش‌های سیاسی دانشگاهیان بسیار موثر بود و با فعالیت آنان پیوند حوزه و دانشگاه ریشه گرفت. در دهه 50،‌ وحدت دانشگاه و حوزه در مبارزه علیه سلطنت پهلوی، از شعار «پیوند دانشجو و‏‎‎‏ روحانی ناگسستنی است» در مراسم چهلم شهادت آیت‌الله سید مصطفی خمینی، و شعار «دانشجو، روحانی پیوندتان مبارک» در تظاهرات تاسوعای سال 57، وارد مرحله عمل شد. به طوری که در بهمن 1357، همبستگی دانشجویان با روحانیون متحصن در دانشگاه تهران، نمود دیگری از وحدت حوزه و دانشگاه در مبارزه با رژیم پهلوی را نمایان ساخت.
یکی از مهم‌ترین فعالیت‌های انقلابی شهید آیت‌الله سید عبدالحسین دستغیب در راه تثبیت انقلاب، رسوا کردن گروهک‌های معاند و ضد انقلاب بود. در این برهه حساس تاریخی، وی از طریق صدور اعلامیه، ایراد خطبه در تریبون نماز جمعه، مصاحبه‌های مطبوعاتی و... از مردم می‌خواست توطئه‌های آنان را خنثی کنند. امام جمعه انقلابی شیراز با تبیین نقش امریکا در پرورش گروهک‌های ضدانقلاب می‌کوشید مردم را علیه توطئه‌های این گروهک‌ها بسیج کند. وی در عین حال که برای نجات افراد فریب‌خورده برنامه داشت، در برابر رئوس گروهک‌ها هرگز مسامحه و سازش را راهکار مناسبی نمی‌دانست و تاکید می‌کرد: «دیگر با آن‌ها مسالحه و مذاکره معنا ندارد.» و می‌گفت: «اگر مسامحه کنیم خلاف وظیفه کرده‌ایم.»