محمدجواد ایروانی طی سال‌های ۱۳۶۴ تا ۱۳۶۸ به عنوان وزیر اقتصاد سکان‌دار هدایت مالی و اقتصادی کشور بود. او در خاطراتش با اشاره به تجربه خود از مدیریت اقتصادی در دوران جنگ؛ علی‌رغم منابع محدود و مشکلات ارزی از توجه به تولید و معیشت مردم در نیمه دوم جنگ هشت ساله گفت.

وقتی تهاجمات ارتش عراق در فروردین سال ۱۳۶۷ آغاز شد و مناطق تصرف‌شده در شش سال، در فاصله‌ی چهار ماه بازپس گرفته شد، این جهان ذهنی در هم ریخت و مردم غافلگیر شدند. آگاهی جمعی و جهان ذهنی برای بازسازی نیاز به زمان داشت. جامعه وقتی در برابر یک وضعیتی غافلگیر می‌شود، بخشی از ذهنیتش به این سو می‌رود که چرا این طور شد. بخشی می‌رود به سمت اینکه ما پیروزیم و بخشی هم می‌رود به سمت خیانت و توطئه‌های پیچیده. وقتی که مسئله‌ی جنگ به عنوان مسئله‌ی استراتژیک در جامعه ادراک نشده باشد، پناه می‌برند به مباحث پیچیده و استفاده از موضوع خیانت.

سال ۱۴۰۱، ایران با تحولات متعددی رو‌به‌رو بود و کشورهای غربی و برخی از کشورهای منطقه در شعله‌ور شدن مسائل داخلی ایران نقش مهم و تأثیرگذاری داشتند. آن‌ها تلاش می‌کردند که موضوع ناآرامی‌های پاییز ۱۴۰۱ نه‌تنها به یک بحران ملی، بلکه به بحران بین‌المللی برای ایران در همهٔ عرصه‌ها تبدیل شود؛ تا جایی که برخی از مخالفان صحبت از تحریم فوتبال ایران را مطرح کردند و برخی کشورها هم شاید تلاش می‌کردند که در عرصهٔ دیپلماسی ورزشی کشور ایران را منزوی و یا محروم از جام‌جهانی کنند. در آن دوره، قطر میزبان جام‌جهانی بود و شاید یکی از سخت‌ترین مأموریت‌های سفیر ایران در دوحه، یعنی حمید دهقانی، دوران سه سالهٔ سفارت او در قطر باشد.

آقای خلخالی به مشهد آمد و سخنرانی کرد و کلنگ را برداشت و می‌خواست ساختمان و آرامگاه فردوسی را خراب کند که البته مردم نگذاشتند و بعد هم آیت‌الله خامنه‌ای، یک اطلاعیه‌ای دادند که فردوسی این‌جوری است آن‌جوری است و من این را حکیم بزرگ می‌دانم. این عبارت را بعداً در آرامگاه فردوسی نصب کردند و هر  کسی می‌آمد به آن استناد می‌کردند. بعد از بیانات آیت‌الله خامنه‌ای خودبه‌خود جلوی آن یورش‌ها گرفته شد.

پس از حمله عراق، از تامین سوخت تا ارائه نان به مردم، همه چیز با بحران مواجه بود. حمله به تهران و سایر شهر‌ها نیز تاثیر روانی روی جامعه گذاشته بود. ناچار شدیم به فکر «اقتصاد جنگی» بیفتیم؛ بدون تجربه، بدون الگو، بدون دستورالعمل. تنها چیزی که داشتیم، ایمان به ملت و کمک خدا بود؛ و همین‌جا بود که به ایده «ستاد بسیج اقتصادی» رسیدیم: ساز وکاری برای مدیریت ذخایر، هدایت مصرف و سهمیه‌بندی کالا، همان طرحی که بعداً به‌صورت عملیاتی پیاده شد و توانست حداقل، از قحطی، کمبود و هرج‌ومرج بازار جلوگیری کند.

 آموزش صرف خواندن و نوشتن کفایت کار بزرگسالان و جامعه هدف ما را نمی‌کند. باید محتوای آموزشی ما تغییر کند. اگر محتوای آموزشی ما با شغل و جغرافیای مخاطب و با مشارکت دستگاه‌هایی که مخاطب مشترک داریم متناسب‌سازی بشود؛ عملاً سواد رسانه‌ای، سواد ارتباطی یا سواد تولید وسایل کشاورزی را یاد می‌گیرد. در واقع از نظر سودآوری به نفع خود آن فرد بی‌سواد هم می‌شود. در درجه اول توسعه سواد و در درجه دوم تامین سواد مدنظر است. تنظیم‌گری سواد و آموزش، مردم‌محوری و آموزش مهارت‌های اصلی زندگی کار بعدی ماست.

ترک‌ها از نظر تاریخی اینجا را برای خودشان می‌دانستند. در بودجه سالانه هم برای حلب یک پولی می‌گذاشتند، یک عدد خیلی کمی نمادین مثلاً یک لیر به عنوان بودجه برای این کار می‌گذاشتند. این اواخر دو مسئله به ترکیه فشار می‌آورد. چند میلیون آواره سوری که در ترکیه بودند و چارچوب دولت کردها که با کمک آمریکایی‌ها داشت محقق می‌شد. این‌ها توقع داشتند که بنشینیم با بشار مذاکره کنیم ولی دو طرف زیاده‌خواهی‌هایی کردند. این بحث هم مطرح است که بالاخره آمریکا و اسرائیل بانی اصلی بودند ترکیه از آن‌ها استفاده کرد یا ترکیه آن‌ها را راضی کرد؟ من معتقدم این ترک‌ها بودند که از این وضعیت استفاده کردند.

مشروح مذاکرات، ساز و کارهای مدیریت و پیشبرد مجلس خبرگان قانون اساسی ناگفته‌هایی دارد که کمتر بدان اشاره شده است. حجت‌الاسلام مسیح مهاجری در خاطرات خود به تفصیل نقش شهید بهشتی در تدوین قانون اساسی را روایت کرده است. 

فخرزاده در این گفتگو با واکاوی وضعیت تاریخ انقلاب در حوزه نشر، عدم برنامه‌ریزی مناسب، در دست نداشتن نقشه راه، مدیریت سلیقه‌ای، ضعف در تبلیغ و اطلاع‌رسانی و عملکرد جزیره‌ای نهادهای حوزه تاریخنگاری انقلاب اسلامی را از جمله آسیب‌های وضع موجود دانست. او همچنین روایت قابل توجهی از نقطه نظرات رهبر انقلاب درباره زنجیره تولید، نشر و بازخورد کتاب دارد.

سید صباح‌ زنگنه، نماینده سابق ایران در سازمان همکاری اسلامی، در گفت‌وگویی با «گنجینه تاریخ شفاهی مرکز اسناد انقلاب اسلامی» به شرح زمینه‌ها و عوامل مؤثر در شکل‌گیری این سازمان می‌پردازد. او ضمن روایت تجربه‌ها و مشاهدات خود، فرایند تأسیس، اهداف اولیه و مسیر فعالیت‌های سازمان همکاری اسلامی را بازگو می‌کند. زنگنه در این گفت‌وگو تلاش دارد تصویری روشن از شرایط تاریخی و سیاسی‌ای که منجر به ایجاد این نهاد بین‌المللی شد ارائه دهد.