مرکز اسناد انقلاب اسلامی

در طول تاریخ، روحانیت در کنار مردم علاوه بر انجام وظیفه تبلیغ و ارشاد، در مسیر مبارزه و شهادت نیز پیشگام بوده است. در سال های نهضت اسلامی، با اینكه‌ روحانیون‌ تنها با بیان‌ و گفتار، رژیم‌ پهلوی را مورد انتقاد قرار می‌دادند، ولی‌ رژیم‌ شاه از همان‌ روزهای‌ اول‌ نهضت‌، كار دستگیری‌، شکنجه و شهادت ‌آنها را آغاز كرد. روحانیون، بعد از پیروزی انقلاب اسلامی نیز شهدای بسیاری را تقدیم انقلاب اسلامی کردند؛ تنی چند از روحانیون توسط گروهک‌های تروریستی به شهادت رسیدند، عده‌ای در جبهه‌های جنگ با دشمن متجاوز شهید شدند و ده‌ها تن در دیگر آوردگاه‌ها خون خود را نثار کردند.
فروردین ۱۳۳۶ سازمان اطلاعات و امنیت کشور (ساواک)، فعالیت‌های جاسوسی و امنیتی خود را آغاز کرد. بازداشت‌های خودسرانه، شکنجه برای گرفتن اعتراف و زندان‌های طولانی و بدون حکم دادگاه، از روش‌های معمول و متداول ساواک به شمار می‌آمد. روش ساواک مبتنی بر ارعاب بود، بازداشت‌های جمعی برای ساواک یک کار عادی به شمار می‌آمد و این تصور در اذهان عمومی نقش بسته بود که ساواک در تمام شئون زندگی مردم، از سازمان‌های دولتی و دانشگاه‌ها گرفته تا مؤسسات خصوصی و کارخانه‌ها و احزاب سیاسی و سازمان‌های دانشجویی در خارج از کشور نفوذ کرده و در همه جا حاضر و ناظر بود.
دکتر رشید جعفرپور
به لحاظ ساختاری، جمهوری اسلامی ایران براساس قانون اساسی، هم از منظر جمهوریت آن و هم از منظر اسلامیت آن، خواهان مشاركت سیاسی مردم در عرصه‌های مختلف است و تا حدودی آن را تكلیفِ مردم می‌داند. بنابر این به لحاظ ساختاری، جمهوری اسلامی متكی بر آرای مردم است و مهم‌ترین اركان این حكومت از رهبری گرفته تا پایین‌ترین سطح تصمیم‌گیری در سطح روستاها به انتخاب مردم واگذار شده است. علاوه بر ساختار حاكمیت در جمهوری اسلامی، عملكرد نظام نیز نشان می‌دهد كه جریان مشاركت سیاسی به سمتی پیش می‌رود كه رو به گسترش و آگاهانه‌شدن است.
تطهیر ناشدنی
زمین‌خواری از جمله خصلت‌هایی بود که از رضاخان به فرزندانش به ارث رسید! محمدرضا پهلوی به عنوان شاه جدید، میراث دار پدر شد. گرچه در ابتدا برای تحبیب قلوب و فضاسازی ساختگی، برخی از این املاک اسما به دهقانان واگذار شد، اما این زمین ها رسما در تملک شاه باقی ماند. ماروين زونيس مى‌نويسد:  «در زمان خلع رضاخان، بيش‌تر از 2000 دهكده به‌دست شاه جديد افتاد. با استفاده از معيارى برابر با 8/ 4 نفر در هر خانواده، حدود 235800 نفر رعيت، مستقيمآ در خدمت اعلى‌حضرت فئودال بزرگ بودند.»
تطهیرناشدنی
محمدرضا شاه با وجود اینكه شعار ساخت تمدن بزرگ را سر می‌داد و به اذعان اندیشمندان در ساخت یك تمدن بزرگ مردم جایگاه ویژه‌ای دارند، اما شاه بارها مردم ایران را مورد اهانت قرار می‌داد و اعتقادی به مردم و نقش آنها قائل نبود. با همه توهین‌هایی كه شاه در مقابل مردم داشت در مقابل مقامات و سفرای قدرت‌های بزرگ بسیار آرام و سربه زیرانه عمل می‌كرد.
تورق تاریخ عصر پهلوی اول
رضاخان با رسیدن به سلطنت، آزادی‌های تصریح شده در قانون اساسی را زیر پا گذاشت و بساط پلیس سیاسی را در سراسر کشور گسترش داد. شهربانی، که طبق قانون ضابط دادگستری بود، به نیرومندترین ابزار در دست رضاخان برای ترور، اختناق و انواع جنایت‌ها تبدیل شد. حکومت پهلوی اول از همان آغاز، به صورت ترور سازمان یافته، و ضد دموکراتیک عرض اندام کرد. شهربانی پایه کار خود را بر زیرپا نهادن قانون، جنایت، تفتیش عقاید و سلب امنیت مردم گذاشت.
با ورود آیت‌الله عبدالکریم حائری یزدی به قم شخصیت‌های بزرگی به قم مهاجرت کردند. این مهاجرت تاریخی ابتدا تحولی عظیم را در قم و سپس تحولی عظیم‌تر را در جهان تشیّع ایجاد کرد. آیت‌الله حائری در کوتاه‌ترین زمان به عنوان بزرگ‌ترین مرجع بعد از مراجع نجف شناخته شد. مجموعه رفتار شیخ موسس در جریان آزمون‌گیری از طلاب و کشف حجاب نشان می‌دهد که وی از مسائل سیاسی بیگانه نبوده، بلکه در امور مهم سیاسی و در حد ضرورت وارد می‌شده است. استراتژی آیت‌الله با در نظر گرفتن واقعیت‌های موجود، حفظ حوزه و تربیت شاگردان بوده است.
فروردین 1301، رخدادی مهم، سیر تاریخ ایران را دگرگون کرد. آیت‌الله حاج شیخ عبدالکریم حائری با تاسیس حوزه علمیه قم، مسیری را ایجاد کرد که یکی از ثمرات آن، پیروزی انقلاب اسلامی بود.
آيت اللّه‌ محمّد محمّدى رى ‌شهرى از مجاهدان دیرین و از یاران امام خمینی (ره) دعوت حق را لبیک گفت.