صدام حسین، دیکتاتور خون‌ریز حزب بعث که به مدت ۳۵ سال در عراق، در مقام نخست‌وزیر و رئیس‌جمهور، حکمرانی کرد، یکی از بحث‌برانگیزترین شخصیت‌های معاصر در منطقه جنوب غرب آسیا به شمار می‌رود. درباره شخصیت وی بررسی‌های مختلفی صورت گرفته است و دوران کودکی او همواره یکی از عوامل مؤثر بر نوع تصمیم‌گیری‌هایش قلمداد می‌شود.

بیش از هفت دهه از مداخلات، فشار‌ها، اقدامات خصمانه و جنگ آشکار آمریکا علیه ایران می‌گذرد؛ از کودتای ۲۸ مرداد و حمایت از سرکوب مردم تا جنگ تحمیلی، ترور، تحریم‌های اقتصادی و محروم‌سازی بیماران از دارو. بازخوانی این کارنامه تاریخی، روایتی از فراز و فرود دشمنی‌های واشنگتن با ملت ایران و پاسخ به ادعا‌هایی است که می‌کوشند این گذشته را از حافظه تاریخی حذف کنند.

در فرآیند انتقال سلطنت از قاجار به پهلوی، محمدعلی فروغی با بهره‌گیری از دانش، موقعیت سیاسی و نفوذ خود در محافل حکومتی، نقشی تعیین‌کننده در تضعیف سلطنت قاجار، فراهم‌سازی مقدمات انتقال قدرت و مشروعیت‌بخشی به حکومت جدید پهلوی ایفا کرد و زمینه‌های آغاز عصر دیکتاتوری پهلوی اول را مهیا ساخت.

واقعه ۱۳ آبان ۱۳۵۷ را افزون از یک واقعه، بایستی در بستر تحولات سیاسی و اجتماعی ماه‌های پایانی رژیم پهلوی بررسی کرد. دوره‌ای که اعتراضات مردمی از محدوده تجمعات متشتت و پراکنده فراتر رفته و به بحرانی فراگیر و معطوف به هدف برای تغییر ساختار سیاسی کشور تبدیل شده بود. اسناد سیا اگرچه داده‌هایی از جزئیات آنچه که در روز ۱۳ آبان واقع شد ارائه نمی‌دهند، اما نشان می‌دهند که دستگاه اطلاعاتی آمریکا چگونه در فاصله وقوع حوادثی، چون ۱۳ آبان، به‌تدریج در ارزیابی خود از موقعیت شاه و امکان بقای پهلوی تجدیدنظر کرد.

در پاییز ۱۳۵۷ کارگران و کارمندان شرکت نفت نیز به جریان آعتصابات پیوستند. رژیم پهلوی که در آن دوران به‌شدت تحت فشار بود و موج انقلاب را حس می‌کرد، با آغاز اعتصاب کارکنان شرکت نفت، منبع درآمد خود را در خطر می‌دید، منبعی که محمدرضا شاه نه تنها به واسطه آن نبض اقتصاد را در اختیار گرفته بود، بلکه قوای سرکوب را نیز تقویت می‌کرد.

قیصر امین‌پور شاعر شهیر انقلاب، در دوران مبارزه نیز در عرصه های مختلف فعال بود. از انجمن‌های ادبی و کلاسهای اساتید برجسته، تا مبارزات دانشجویی و همکاری با مبارزان نهضت اسلامی.

امضای قرارداد کنسرسیوم در ۷ آبان ۱۳۳۳، از مهم‌ترین پیامد‌های کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ بود که مسیر صنعت نفت ایران را پس از ملی‌شدن به کلی تغییر داد. این قرارداد با وجود پذیرش اصل ملی‌شدن نفت ایران، اختیار بهره‌برداری از مهم‌ترین تأسیسات نفتی کشور را به شرکت‌های خارجی سپرد و مناقشه‌ای جدی درباره استقلال اقتصادی و حاکمیت ملی برانگیخت.

اخیرا برنامه اینترنتی درنگ در دوازدهمین دفتر خود با حضور علی عبدی به بررسی تاریخ روابط ایران و اسرائیل به ویژه در دوران پهلوی پرداخته است. در بخشی از این گفتگو، عبدی با استناد به گفته‌هایی از سید محمود دعایی، مدعی استمرار فعالیت یکی از عوامل اطلاعاتی ساواک -که رئیس ایستگاه اطلاعاتی این سازمان در بغداد نیز بوده- در وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی شده است. مرکز اسناد انقلاب اسلامی بنا بر رسالت خود در راستای حفاظت و صیانت از تاریخ انقلاب اسلامی با تکیه بر اسناد و گفتگو با مدیران پیشین نهاد امنیت کشور به بررسی و واکاوی متن و فرامتن این مسئله پرداخته است.

قرارداد «اقامت و تجارت و بحرپیمایی» ایران و شوروی در آبان‌ماه ۱۳۱۰ که در ۱۰ اسفند همان سال نیز به تصویب مجلس شورای ملی رسید، علاوه بر مباحثی درباره مسافرت و اقامت اتباع دو کشور، زمینه‌های مختلفی، چون سهمیه‌های وارداتی، امتیازات فعالیت مؤسسات اقتصادی، مکاتبات مربوط به ساخت تأسیسات نفتی و نیز بحرپیمایی در دریای خزر، را دربر می‌گیرد. این قرارداد می‌تواند تا حد زیادی مناسبات دو کشور در عصر پهلوی اول ـ تا پیش از قرارداد مصوب ۱۳۱۹ (۱۹۴۰ میلادی) ـ را بازگو نماید.

به دستور دکتر محمد مصدق نخست‌وزیر وقت، روابط سیاسی میان ایران و بریتانیا بعد از ۱۵۰ سال در ۳۰ مهر ۱۳۳۱ قطع و سفارت این کشور در تهران تعطیل شد. در واقع اقدامات یکجانبه شرکت نفت ایران و انگلیس برای تأمین منافع خود و بدون در نظر گرفتن منافع ایران و خواسته‌های ایرانیان موجبات تیرگی روابط را فراهم آورد.