مرکز اسناد انقلاب اسلامی

دکتر ابراهیم متقی
اقدامات ايالات متحده عليه انقلاب اسلامي ايران و حوزة جبهة مقاومت در محيط پيرامون كه با واكنش بازدارنده روبرو شده را مي‌توان در ارتباط با حوادثي مشاهده كرد كه هر يك از آنان، بخشي از واقعيت‌هاي نظام جهاني در برابر جبهة مقاومت را منعكس مي‌سازد. ارزيابي فرآيندهاي تاريخي مربوط به رنگين‌كمان 41 سالة انقلاب اسلامي نشان مي‌دهد كه موج‌هاي بحران‌ساز متنوعي عليه انقلاب ايران شكل گرفته و هر يك از اين اقدامات با واكنش نيروهاي اجتماعي و ساختاري جبهة مقاومت روبرو شده است.
در سال‌های دهه 50 با وجود افزایش قیمت نفت اما در مقاطعی مردم از دسترسی به کالاهای اساسی زندگی ناتوان می‌شدند، کارگران در این دهه زندگی مناسبی نداشتند. اوضاع مسکن بسیار وخیم بود، گرانی بلیط اتوبوس‌ها رفت و آمد مردم را بسیار سخت کرده بود. افزایش تورم در این دهه از دیگر ویژگی‌هایی بود که زندگی را بر مردم دشوار کرده بود. علاوه بر این حسین فردوست دوست صمیمی شاه اذعان دارد که محمدرضا در طول سلطنت خود بافت جامعه را به هم ریخت و این امر عواقب وخیمی به بار آورد که چاره آن بسیار دشوار است.
بازخوانی انتخابات مجلس سوم
هانس نئواربرگ» یكی از خبرنگاران غربی در گزارشی از تهران در مورد حضور مردم در انتخابات می‌نویسد: «علی‌رغم خروج بسیاری از مردم به دلیل حملات وسیع موشكی، مراكز رأی‌گیری در شهر شلوغ بودند». خبرنگار مزبور از قول یك رأی‌دهنده چنین گزارش كرده است: «یك رأی‌دهنده كه به طور تصادفی با وی مصاحبه شده، گفت: «به منظور شركت در انتخابات از آمل واقع در 200 كیلومتری شمال تهران به پایتخت آمده تا نشان دهد كه از دشمن نهراسیده است. وی كه نامش را فاش نساخت افزود: «بعد از آنكه گفته شد تهران را به موشك خواهند بست، تصمیم گرفتم در تهران رأی بدهم».
در انتخابات اولین دوره مجلس شورای اسلامی، نیروهای سیاسی برخلاف انتخابات در رژیم گذشته که با اما و اگر با آنها روبه‌رو می‌شدند، از نیمه‌ دوم بهمن‌ماه 58 به طور وسیع و فراگیر، آمادگی خود را برای انتخابات مجلس اعلام کردند. به جز بعضی از گروه‌های سیاسی کوچک که انتخابات را تحریم کردند؛ اکثر احزاب و گروه‌های فعال، ضمن اعلام آمادگی برای شرکت فعال در انتخابات، مواضع و اهداف خود را به صورت آشکار بیان کردند و هر یک طرفداران خود را به شرکت گسترده در انتخابات مجلس فراخواندند که حاکی از اهمیت و جایگاه مجلس در نظام جمهوری اسلامی ایران بود.
پارلمان‌ِ تأييدگر
مجلس‌ شورای ملی که از زمان‌ تثبيت ‌قدرت‌ رضاشاه‌ به‌ يك‌ مجلس‌ فرمايشی تبديل‌ شده‌ بود، در دوران سلطنت محمدرضاشاه به‌ يك‌ مجلس‌ فرمايشی مبتذل‌ مبدل‌ گردید. به‌ گزارش‌ فردوست‌ در اين‌ دوره‌ها «نمايندگان‌ مجلس‌ با نظر شاه‌ تعيين‌ می‌شدند.» انتخابات‌ مجلس‌ چنان‌ فرمايشی شده‌ بود كه‌ به‌ وكلا «وكيل‌ صندوقی» لقب می‌دادند. حتی‌ گاه‌ ملاك‌ راه ‌يافتن افراد‌ به‌ مجلس‌، مسائل‌ جنسی بود. كاملاً پيداست‌ كه‌ چنين‌ مجلسی در كجای عالم‌ سير می‌كند، چه‌ تفكری بر آن‌ حاكم ‌است‌ و چه‌ دردی را دارد و چنين‌ مجلسی بود كه‌ سازمان‌ سيا در گزارشی تحقيقاتی كه‌ در مورد ايران‌ تهيه‌ كرده‌ بود در وصفش‌ نوشت‌: «از زمانی كه‌ شاه‌ به‌ قدرت‌ مطلقه‌ی خود دست‌ يافت‌ مجلس‌ حكم‌ مهر پلاستيكی سلطان‌ را پيدا كرد.»
تطهیرناشدنی
بررسی اوضاع معیشتی مردم در دهه چهل نشان از دشوار بودن زندگی مردم در این دهه دارد. در این دهه مسکن به طور نامتعارفی گران می‌شود به طوری که روزنامه‌ها خبر از 36 برابر شدن اجاره خانه می‌دهند. گرانی اقلام خوراکی در این دهه از دیگر مسائلی است که زندگی مردم را دشوار کرده بود. علاوه‌بر این علم در خاطرات خود به گران شدن بهای آب آشامیدنی اشاره می‌کند. مهاجرت مردم از روستا به شهر در اثر اصلاحات ارضی، گسترش حلبی‌آبادها و افزایش فقر در حاشیه‌ شهرها را در پی داشت. در همین دهه که مردم با انواع مشکلات رفاهی دست و پنجه نرم می‌کرند شاه تصمیم گرفت جشن تاجگذاری را با تجملات هرچه بیشتر برگزار کند. تضاد فقر مردم در کنار جشن شاهانه در این دهه به حدی واضح بود که سوژه رسانه‌های جهان شد.
تطهیرناشدنی
نتیجه سیاست‌های رژیم پهلوی در دهه 30 تورم بالا، گرانی ارزاق عمومی، اقتصاد نابسامان، نبود امکان‌های اولیه زندگی و... بود که تحمل زندگی را برای مردم ایران بسیار دشوار کرده بود. در این دهه اقتصاد تا مرز فروپاشیدگی پیش رفت. بیکاری روزبه روز افزایش می‌یافت و محرومیت مردم از امکانات اولیه زندگی هر روز بیشتر می‌شد. مجله «تهران مصور» در گزارشی درباره گرانی قیمت‌ها در اوخر دهه 30 نوشت: «طی سال 1338، 40 درصد بر نرخ اجناس افزوده شده است، در حالی که هیچگونه درآمد اضافی به جیب مصرف کنندگان واقعی این اجناس، یعنی افراد طبقه 3 نرفته است که جای خالی گرانی اجناس را پر کند.»
ارتش و انقلاب
هایزر درباره‌‌ این‌ تاكتیك‌ امام‌ خمینی‌ می‌افزاید: «این‌ شیوه‌‌ دوستی‌ و برادری‌ تهدید جدیدی‌ بود، به‌ خصوص‌ در رابطه‌ با سربازان‌ جوان‌ خطرناك‌تر بود». ژنرال‌ آمریكایی‌ عصبانیت‌ خود را از شیوه‌‌ امام‌ خمینی‌ پنهان‌ نمی‌كند و می‌افزاید: «باید قبول‌ كنم‌ كه‌ نسبت‌ به‌ پیروزی‌ [امام] خمینی‌ بر ارتش‌ و استراتژی‌ جدید او در زمینه‌ طرفداری‌ از ارتش‌، زخم‌ خورده‌ بودم‌. باید سریعاً می‌جنبیدم‌، در غیر این‌ صورت‌ ارتش‌ را از دست‌ می‌دادیم‌».
بعد از ترور شاه در بهمن 57 او به‌ ماليخولياي‌ «رسالت‌ بر دوشي‌» مبتلا شده‌ بود، استنباط‌ كرد كه‌ «اگرخواست‌ خداوند مرا از اين‌ بليه‌ نجات‌ داده‌ بود، پس‌ بي‌ترديد مي‌بايست‌ هر طور شده‌ مأموريتم ‌را تكميل‌ كنم‌.»
تطهیر ناشدنی
میراث سلطنت رضاخان برای مردم ایران در آغاز دهه 20 فقر و تنگدستی بود. قحطی‌ نان و گرسنگی عمومی نشان از وضع تأسف‌بار معیشت مردم در آغاز این دهه دارد؛ در این دهه روستاها در وضع بد معیشتی به سر می‌بردند. اوضاع شهرها هم تعریف چندانی نداشت؛ مردم در کمبود بهداشت، آب آشامیدنی و مایحتاج اولیه زندگی، روزگاری سختی پشت سر می‌گذاشتند. به گفته ثریا اسفندیاری، همسر دوم شاه، در سال‌ پایانی دهه 20 در محلات تهران، مردها و زن‌ها و بچه‌هاي فلج و ناقص‌العضو نيمه‌عريان در جست‌وجوي يک تكه نان خشك، سرگردان بودند.