فروشگاه

هفده شهریور

قیام 17 شهریور 1357 مردم تهران در میدان ژاله با سرکوب رژیم پهلوی به خاک و خون کشیده شد که در تاریخ با عنوان جمعه سیاه از آن یاد می‌شود. اسناد و روایت‌های شاهدان عینی آن روزها زوایای ناگفته این واقعه را بیش از پیش هویدا می‌سازد. پس از قیام 17 شهریور رژیم پهلوی در شیب تند سقوط قرار گرفت و ابعاد بین‌المللی این فاجعه وجهه دیگری از رژیم را به نمایش گذاشت. در این پرونده قیام 17 شهریور در دست بررسی و تبیین قرار گرفته است.

به روایت بولتن سری ساواک

مهندس بازرگان، پس از هفده شهریور، چه تحلیلی از اوضاع ارائه می‌داد؟

پس از هفده شهریور، تعداد زیادی از فعالین سیاسی دستگیر شدند. یکی از این دستگیرشدگان، مهندس بازرگان بود که ۱۸ شهریور دستگیر و روز ۲۶ همان ماه آزاد شد. وی که مؤسس نهضت آزادی بود، در بازجویی‌های خویش، تحلیلی خواندنی از اوضاع روز ارائه می‌دهد. او از اختلافاتش درباره‌ی حکومت با امام خمینی می‌نویسد و اینکه مبارزه از اختیار نیروهای قدیمی سیاست خارج شده و به دست جوانان حامی امام خمینی افتاده است. این تحلیل‌ها، در بولتن ویژه‌ی ساواک که مخصوص شخص محمدرضا پهلوی تهیه می‌شد، منتشر و در اختیار شاه قرار می‌گرفت و چنین مهر می‌شد: از شرف عرض پیشگاه مبارک شاهنشاه آریامهر گذشت.

مردم باور نمی‌کردند ارتشی‌ها دست به کشتار هم‌وطنانشان بزنند/ کماندوهای اسرائیلی در میدان ژاله!؟ + فیلم

در تاریخ ۱۷ شهریور تظاهرات مردم تهران در خیابان ۱۷ شهریور و میدان ژاله، منجر به سرکوب خونین تظاهرکنندگان توسط نیروهای نظامی ارتش شاهنشاهی ایران شد. این حادثه آغازی بر پایان کار رژیم پهلوی ایران در نظر گرفته می‌شود که هر گونه امید به مصالحه میان انقلابیون و سلطنت‌طلبان را از میان برد.

بازنشر به مناسبت سالگرد فاجعه 17 شهریور

اعترافات نظامیان رژیم پهلوی درباره هفده شهریور / ترفیع درجه عاملان کشتار مردم در جمعه سیاه

یک زن حامله‌ای که در پشت‌بام به شهادت رسیده بود توسط نیسانی به بیمارستان حمل می‌شد که توسط فرمانده گروهان جلوی نیسان را گرفتند و این شخص همانجا اقرار کرد که این زن را من هدف گلوله روی پشت‌بام قرار داده‌ام.

به روایت رخ‌صفت

پیشتازی زنان در تظاهرات 17 شهریور 1357 / روایتی از وضع شهدا و مجروحان جمعه سیاه / هجوم عمال رژیم پهلوی به بیمارستان

خانم‌ها میرفتند و می‌آمدند شعارشان‌ اين‌ بود که‌ شماها اگر خودتان‌ غيرت‌ راهپيمايی نداريد برويد در خانه‌ و به خانمهايتان‌ را بگوييد بيرون‌ بيايند و مردم‌ را تهييج‌ میکردند مردم‌ کم کم آمدند و ما از همان‌ جا راه‌ افتاديم‌ از درب منزل‌ آرام‌ آرام‌ آمدم‌ و همان‌ کنار خيابان‌ به‌ عنوان‌ راهپيمايی نمیآمدم‌ ولی خانم‌ها مفصل‌ هم‌ شعار میدادند و هم‌ هيجان‌ زده‌ بودند.

به بهانه فاجعه جمعه سیاه

تنها فیلم حادثه 17 شهریور چگونه ماندگار شد؟

بالای‌ 50 دقیقه‌ فیلم‌ بود و با اینکه‌ فیلم كیفیت‌ مطلوبی‌ نداشته‌ ولی‌ تك‌ تك‌ صحنه‌‌هایش‌ ارزشمند بود.‌ آن‌ فیلم‌ را در چهار نسخه‌ تكثیر می‌كنند و همراه‌ با هر نسخه‌ یك‌ مترجم‌ انگلیسی‌ مسلط‌ می‌گذارند و این‌ فیلم‌ را به سراسر آمریكا می‌فرستند. در 17 شهریور آن‌ چیزی‌ كه‌ می‌بایست‌ انجام‌ می‌شد خود تهیه‌ فیلم‌ نبود بلکه مهم این بود که حقیقت‌ پیام‌ این‌ شهدا به‌ جامعه‌ جهانی‌ برسد و خوشبختانه‌ رسید.

آغاز و انجام دولت شریف امامی

پنجم شهريور 57، جمشید آموزگار به فرمان محمدرضا پهلوی از نخست‌وزيری استعفا و جعفر شريف امامی رئیس مجلس سنا، نخست‌وزیر شد. شریف‌امامی كه كابینه‌ خود را كابینه‌ آشتی ملی معرفی كرده بود، با سیاست‌های فریبكارانه‌ سعی داشت اندكی از التهاب و تشنج‌های جامعه بكاهد. اما کمتر از دو هفته، دولت آشتی ملی با بزرگ‌ترین راهپیمایی تاریخ ایران در روز عید فطر روبه رو شد. با این حال مهم‌ترین رویداد نخست‌وزیری کوتاه شریف‌امامی فاجعه17 شهریور بود که رژیم جنایات خود را با آن تكمیل كرد. مدتی بعد در 13 آبان، خشن‌ترین حادثه پس از 17 شهریور به وقوع پیوست که بار دیگر پرده از چهره دولت به اصطلاح آشتی ملی برداشت. به دنبال آن موج دیگری از تظاهرات و اعتراضات مردمی بوجود آمد که در نهایت منجر به سقوط دولت شریف‌امامی شد.

«جمعه سیاه» از دریچه لنز دوربین

تصاویری از فاجعه 17 شهریور 57 منتشر شد.

روایتی از تظاهرات 16 شهریور 57/ پیش‌زمینه‌های قیام 17 شهریور چگونه مهیا شد؟/ اذانی که توطئه رژیم را بر هم زد

موقعی که از منزل حرکت کردم نیتم این بود که تیری را که می‌خواهند به فلانی بزنند به من خواهد خورد و نیت شهادت کردم. الان که آن صحنه یادم می‌آید می‌‌دانم که نیت قربت کردم یعنی خالص خالص برای خدا داشتم می‌رفتم و هیچ شائبه دیگری در آن نبود.

بازخوانی فاجعه جمعه سیاه

کشتار مردم در 17 شهریور چگونه رقم خورد؟

در مدت‌ چند ثانیه‌ صدها نفر در خاك‌ و خون‌ غلطیدند. مردم‌ بی‌مهابا مجروحین‌ و شهدا را بر روی‌ دست‌ به‌ سوی‌ بیمارستان‌ها حمل‌ می‌كردند. اتاق‌ها، راهروها و حیات‌ بیمارستان‌ها مملو از مجروح‌ و جنازه‌ بود. مردم‌ اطراف‌ بیمارستان‌ها خانه‌های‌ خود را برای‌ پذیرش‌ مجروحین‌ مهیا می‌كردند. هر كس‌ هر چه‌ از لوازم‌ پزشكی‌، پنبه‌، پانسمان‌ و ملافه‌ داشت‌ به‌ بیمارستان‌ می‌آورد.

انقلاب اسلامی در بیرجند

اعلامیه روحانیت بیرجند در محکومیت کشتار خونین 17 شهریور 57 + سند

فاجعه 17 شهریور 1357 برگ ننگینی بود که پیکره و پرونده رژیم پهلوی را مختومه اعلام کرد. این ضایعه و کشتار چنان عظیم بود که واکنش‌های مختلف را به همراه داشت. در این راستا علما و بزرگان دینی با ارسال خبر و تلگراف همدردی خود را با این تجاوزگری رژیم پهلوی اعلام داشتند.

برگی از خاطرات سردار یوسف فروتن؛

روایتی دردناک از جمعه سیاه سال 1357 / کشتار فجیع مردم توسط عمّال رژیم پهلوی در 17 شهریور

سردار فروتن می‌گوید: «كشتارها بسیار جدی بود. برخی می‌گفتند چهارصد نفر، برخی می‌گفتند هزار نفر، اما خود من بنابر مشاهداتی كه داشتم بر این باورم که از هشتصد تا هزار نفر كمتر نبود به‌خصوص كه بعدها شنیدم داخل مسجد محله شهید محلاتی رفته و آنجا زن‌های زیادی را به رگبار بسته بودند.»

ویژه‌نامه "جمعه سیاه"| گفت‌و‌گو با سیدمهدی قاسمی، شاهد عینی کشتار ۱۷ شهریور؛

روایتی از جنایت رژیم پهلوی در ۱۷ شهریور ۵۷/ روش ابداعی رژیم پهلوی برای قتل‌عام مردم با استفاده از روغن سوخته و خاک اره/ قتل عام مجروحین در بیمارستان‌ها توسط رژیم پهلوی

سیدمهدی قاسمی گفت: تعداد شهدا خیلی زیاد بود و همین طور جنازه روی زمین بود. همچنان ماموران رژیم پهلوی داشتند مردم را می‌کشتند. من آن روز از ساعت ۷ صبح تا شب، حدود ۳۰۰۰ جنازه تکه پاره دیدم که هنوز هم جلوی چشمم است.

ویژه‌نامه "جمعه سیاه"| روایتی از ولی‌الله چه‌پور

جزئیاتی از جنایت رژیم پهلوی در میدان ژاله/ انتقال اجساد شهدا با کامیون توسط ماموران رژیم پهلوی

مشاهده منظره کفش‌های برجای مانده، چادرها و روسری خانم‌ها، زنان غش کرده و شهید شده و سالم بر روی هم افتاده و صدای ناله و ضجه از گوشه و کنار میدان، صحنه دلخراشی را به وجود آورده بود و هر انسان با احساسی را منقلب و دگرگون می‌کرد. از طرفی در آن شرایط اقدامی مقدور نبود. در میدان حکومت نظامی برقرار شده و هر گونه کمک رسانی و اقدام برای تخلیه شهدا و نجات مجروحان بدون اذن نظامیان مسلح مستقر در میدان با خطر تیراندازی و کشتار مواجه می‌شد.

ویژه‌نامه "جمعه سیاه"| برشی از خاطرات آیت‌الله مهدوی‌کنی

هدف رژیم پهلوی از کشتار مردم در 17 شهریور چه بود؟/ کشتار میدان ژاله به ضرر رژیم پهلوی تمام شد

حدسی که آن زمان زده می‌شد این بود که دستگاه پهلوی می‌خواست از این جمع سوء استفاده کند و شاید مایل بود چنین جمعی پیدا شود و زهر چشمی بگیرد و لذا آنها بدون اعلام قبلی، به عنوان حکومت نظامی مردم را به رگبار بستند و فکر می‌کردند که این آخرین حرکتی است که مردم انجام می‌دهند و با این کار می‌توانند مردم را به تسلیم وادار کنند و انقلاب را سرکوب کنند.

ویژه‌نامه "جمعه سیاه"| برشی از خاطرات فضل‌الله فرخ

نحوه امدادرسانی به مجروحان حادثه 17 شهریور/ کشتار مجروحین در بیمارستان‌ها توسط مأموران ساواک

یکی از مسائل ناراحت‌کننده این بود که گاهی پرستارها می‌آمدند بیرون و گریه می‌کردند و می‌گفتند: عده‌ای می‌آیند سرم را از دست بیمارها می‌کشند و حتی اگر ما مراقبت نکنیم آمپول هوا تزریق می‌کنند و مجروحین را شهید می‌کنند.

ویژه‌نامه "جمعه سیاه"| برشی از خاطرات علی‌محمد بشارتی

بی‌اطلاعی مردم از اعلام حکومت نظامی/ تداوم مبارزات در جریان تدفین شهدای 17 شهریور

آمار رسمی که درخصوص تعداد شهدا اعلام کردند خیلی کمتر از تعداد واقعی آن‌ها بود. رژیم تعداد شهدا را هشتاد و نه و تعداد مجروحین را دویست و پنجاه تن اعلام کرد. البته قبل و بعد از انقلاب هیچ آمار دقیقی از تعداد شهدای ۱۷ شهریور به دست نیامد؛ اما من که در بهشت زهرا (س) بودم روی پای یکی از جنازه‌های شهدا عدد ۱۷۲۳ را دیدم. معلوم بود که این‌ها را از یک کانال رسمی، مثلا ساواک، عبور داده و جواز دفن صادر کرده‌اند و آن شماره هم، شماره مسلسل افرادی بود که از کانال گذشته‌اند.

ویژه‌نامه "جمعه سیاه"| روایتی از حجت‌الاسلام حسن روحانی

واکنش رسانه‌های غربی به فاجعه جمعه سیاه/ تظاهرات 20هزار نفری ایرانیان خارج از کشور در محکومیت کشتار 17 شهریور

در تمامي‌ روزنامه‌ها از اين‌ فاجعه‌ به‌ عنوان‌ «جمعه‌‌ سياه‌» يا «سپتامبر سياه‌» و يا «8 سپتامبر خونين‌» ياد شد و تقريباً در همه‌‌ مقالات‌ بر اين‌ نكته‌ اشاره‌ شده‌ بود كه‌ ادامه‌ حيات‌ رژيم‌ در ايران‌ غيرممكن‌ است‌. بعضي‌ از خبرگزاري‌ها گفته‌ بودند كه‌ كارتر تلفني‌ با شاه‌ صحبت‌ كرده‌ و به‌ او قول‌ حمايت‌ داده‌ است‌. ولي‌ همه‌ متذكر مي‌شدند كه‌ در شرايط‌ فعلي‌ اين‌گونه‌ حمايت‌ها بي‌تأثير است‌.

ویژه‌نامه "جمعه سیاه"| برشی از خاطرات حجت‌الاسلام جعفری اصفهانی

کمین کماندوهای رژیم پهلوی برای کشتار مردم در 17 شهریور/ تأثیر فاجعه میدان ژاله در حرکت‌های انقلابی

سربازها و کماندوها، چهار جا کمین کرده بودند؛ جلوی سینما، کنار داروخانه، پشت میدان و روبه‌روی خیابان. آنها ناگهان وارد جمعیت شدند و کشتار بی‌رحمانه خود را شروع کردند. ماشین‌های آب‌پاش هم آورده بودند. همه آن‌ها سلاح یوزی به همراه داشتند و تا پایان روز به کشتار خود ادامه دادند.

بازتاب قیام خونین 17 شهریور در رسانه‌های خارجی

روزنامه "لوموند" طی گزارشی اعتراف كرد كه برنامه كشتار مردم در 17 شهریور، قبلاً از سوی رژیم پهلوی در دستور كار نظامیان قرار گرفته بود. این روزنامه نوشت: «روز جمعه صبح، وسایل نقلیه سنگین نظامی در شاهراه‌ها و نقاط حساس پایتخت مستقر شدند. سربازان كلاه خود بر سر، آنچنان كه گویی برای شلیك كردن مصمم هستند اسلحه‌های خودكار خود را به سوی رهگذران نشانه گرفتند. شب قبل از روز جمعه، تعداد قابل ملاحظه‌ای از سربازان عملاً، تمام قسمت‌های میدان ژاله را با تجهیزات كامل محاصره كرده بودند.»

آخرین اخبار

«فقط برای الله»؛ نامه منتشرنشده امدادگران و پرستاران ارتش در روز دهم جنگ + سند

فرماندهی که راه حاج قاسم را ادامه داد/ چرا شهید شوشتری ترور شد؟

کمی بیش از صفر! / وقتی آیت‌الله خامنه‌ای از گورکی، شولوخوف و تولستوی گفت

مروری بر زمینه‌ها و دستاورد‌های عملیات عاشورا

طرح تغییر نظام آموزشی به روایت مطبوعات

پربیننده ترین ها

شهید محمد حسن قنوتی؛ از زندان ساواک تا سنگر خونین شهر

تغییرات مدیریتی در مرکز اسناد + تصاویر

انس رهبر شهید انقلاب با غزلیات حافظ + صوت

پرونده ویژه «والاترین شهید محراب»

تصاویری از امیر سرلشگر قاسمعلی ظهیرنژاد

ماجرای ربوده شدن صادق زیباکلام در کردستان/ خلخالی: او با دموکرات در ارتباط است