ایران تعطیل شد/ اعتراضات گسترده شهرها در مهرماه ۱۳۵۷

پايگاه اطلاع رساني و مركز اسناد انقلاب اسلامي؛  تعطیلی عمومی روز ۹ مهر ۱۳۵۷ (۱ اکتبر ۱۹۷۸ میلادی) یکی از رویدادهای حساس در الگوی بسیج توده‌ای متأثر از همبستگی مذهبی آحاد جامعه ایران به شمار می‌رود. این رویداد، که ریشه در اعتراض به محدودیت‌های اعمال‌شده بر امام خمینی توسط دولت عراق داشت، نه تنها بازتابی از همگرایی گروه‌های متنوع مخالف رژیم پهلوی بود، بلکه نشان‌دهنده عمق نفوذ ایدئولوژیک و سازمانیابی غیررسمی در بافت اجتماعی ایران مبنی بر شبکه گسترده مذهب است. بر اساس بولتن ساواک، این تعطیلی فراتر از یک اقدام نمادین، به مثابه یک ابزار استراتژیک برای اختلال در چرخه اقتصادی و افزایش فشار بر ساختار حکومتی عمل کرد، و در عین حال، پیوند میان حوزه‌های شهری و روستایی را در شبکه اعتراضات برجسته ساخت.

از منظر اجتماعی و پراکندگی جغرافیایی، الگوی تعطیلی در شهرهای مختلف ایران به‌دلیل فشارهای وارده بر امام خمینی توسط دولت بعث عراق، می‌تواند به عنوان شاخصی از سطوح مختلف همبستگی محلی نیز تفسیر شود. در تهران، مرکز ثقل اقتصادی و سیاسی، تعطیلی کامل بازار و بخش عمده‌ای از خیابان‌های مرکزی (مانند بوذرجمهری و ناصرخسرو) حاکی از تمرکز اعتراض در هسته‌های سنتی و مذهبی است، جایی که بازار به عنوان یک نهاد خودگردان، نقش کانونی در بسیج ایفا می‌کرد. این الگو در استان‌های آذربایجان شرقی و غربی تکرار می‌شود، جایی که تعطیلی بازارهای تبریز، رضائیه (ارومیه کنونی) و مهاباد، به استثنای نواحی مرزی مانند مشکین‌شهر و خلخال، نشان‌دهنده پیوندهای عمیق ملی و اسلامی است. هم‌چنین در شهرهای مرکزی و جنوبی مانند اصفهان، شیراز و و شهرهای بزرگ دیگری مانند مشهد، تعطیلی ۸۰ تا ۹۰ درصدی مغازه‌ها و بازارها بازتابی از نفوذ شبکه‌های مذهبی محلی بود. این تعطیلی و اعتراض اما صرفا محدود به شهرهای بزرگ نبود و در نقاط مختلف کشور، شهرها در اعتراض به اعال فشار دولت عراق نسبت به امام خمینی تعطیل شدند.

در ادامه متن اسناد موجود درخصوص وضعیت شهرهای ایران در اعتراض به‌اعمال فشار دولت عراق بر امام خمینی از نظر می‌گذرد:

به‌منظور اعتراض نسبت به ایجاد محدودیت برای روح اله خمینی از طرف دولت عراق، از جانب قشریون مذهبی، گروههای ناشناس، عوامل خمینی و برخی از آیات، اعلامیه هائی در این زمینه انتشار یافته و طی آن مردم به تعطیل عمومی در سراسر کشور در روز ۹ /۷ /۵۷ (۲۵۳۷ شاهنشاهی) دعوت شده بودند (مراتب قبلاً باستحضار رسیده است).
وضعیت کلی شهرهای کشور از ساعت ۰۸۰۰ روز ۹ /۷ /۵۷ تا ساعت ۱۳۰۰ روز مذکور بشرح زیر بوده است :

 ۱ـ تهران : بازار تهران و مغازه های خیابانهای بوذرجمهری، ناصرخسرو، سیروس، خیام، امیرکبیر، فردوسی، فرح آباد ژاله، شهناز، سی متری وثوق، نیروی هوائی و سبزه میدان تعطیل بوده است.
در خیابانهای شوش ۶۰ % و سپه ۸۰ % از مغازه ها بسته بوده است.
ضمنا در مناطق شمال‌غرب، جنوب‌غربی و شمال‌شرقی تهران حدود ۸۰%از مغازه ها باز بوده است.
بازار شمیران به استثناء مغازه های خواربارفروشی، قصابی و نانوائی تعطیل و ۶۰% از مغازه های اطراف بازار تجریش بسته بوده است.
بازار شهرری تعطیل بوده و حدود ۴۰% از دکاکین خیابانها باز بوده است.
در شهر کرج ۷۵% از مغازه ها باز بوده و فقط در خیابان پهلوی این شهر ۷۵% از مغازه ها بسته بوده است.
۱ ـ آذربایجان شرقی : کلیه دکاکین و بازارهای شهرهای استان آذربایجان شرقی باستثناء شهرهای مشکین شهر، خلخال و گرمی تعطیل بوده است.
۲ ـ آذربایجان غربی : بازار و مغازه های شهرهای رضائیه، مهاباد و بوکان بسته بوده و در شهر خوی بازار بسته و در بخش سیه چشمه مغازه ها تعطیل بوده است.
۳-در شهرهای نقده ۲۰% و میاندوآب ۵۰% از مغازه ها تعطیل بوده است.
اوضاع در سایر نقاط استان آذربایجانغربی عادی گزارش شده است.
۴ـ اصفهان : بازار شهر اصفهان بسته و حدود ۸۰% از مغازه های خیابانهای این شهر تعطیل بوده است.
ضمنا در شهرهای سمیرم، نجف آباد، گلپایگان و خوانسار اکثر دکاکین بسته بوده است.
۵ـ ایلام : حدود ۷۰% از مغازه های شهر ایلام تعطیل بوده است.
۶ـ خوزستان : در شهرهای استان خوزستان بجز دشت میشان، بازار و کلیه مغازه های خیابانها باستثناء دکاکین نانوائی و قصابی تعطیل بوده است.
۷ـ خراسان : در شهر مشهد بازارهای رضا و فرش فروشان بسته و حدود ۹۰% از مغازه های خیابانها تعطیل بوده است.
همچنین در شهرهای سبزوار و تربت حیدریه ۹۵% بیرجند و کاشمر ۵۰% و نیشابور ۳۰% از مغازه ها بسته بوده است.
۸ـ زنجان و قزوین : بازار و مغازه ها در شهر زنجان تعطیل بوده و در شهر قزوین بازار بسته، لیکن اوضاع در سطح شهر عادی گزارش شده و کلیه مغازه ها باز بوده است.
۹ـ سمنان : در شهرهای دماوند ۲۰%، سمنان و ورامین ۳۰%و دامغان ۴۰% از مغازه ها باز و در شهر شاهرود مغازه های خیابانها اکثرا باز، لیکن بازار این شهر تعطیل بوده است.
۱۰ـ سیستان و بلوچستان : در شهر زاهدان مغازه های اهل تسنن باز، لیکن مغازه داران شیعه مغازه های خود را بسته اند.
کلیه دکاکین در شهر زابل و سایر شهرهای استان مذکور باز بوده است.
۱۱ـ فارس : روز ۸ /۷ /۵۷، اعلامیه ای بامضاء «مسلمانان مبارز شیراز» در مسجد ولیعهد این شهر مبنی بر تعطیل عمومی روز  ۹ /۷ /۵۷ نصب گردیده است.
متعاقبا در روز ۹ /۷ /۵۷ بازارها و اکثر مغازه های خیابانها در شهر شیراز و سایر شهرهای استان فارس تعطیل بوده است.
۱۲ـ قم و کاشان : بازارهای شهرهای قم و کاشان تعطیل بوده است.
ضمنا کلیه مغازه های این دو شهر باستثناء نانوائی ها و قصابی ها بسته بوده است.
۱۳ـ کردستان : بازار شهر بیجار تعطیل بوده و در شهر بانه کلیه مغازه ها و شعب بانک صادرات ایران در این شهر بسته بوده است.
2 اوضاع در شهرهای سنندج، سقز، مریوان و قروه عادی گزارش شده است.
۱۴ـ کرمان : بازار و مغازه های شهرهای کرمان و رفسنجان تعطیل بوده و در شهرهای سیرجان،بافت و جیرفت ۵۰%از مغازه ها بسته بوده است.
اوضاع در شهرستان بم عادی گزارش شده است.
۱۵ـ کرمانشاهان : از ساعت ۰۹۰۰ روز ۹ /۷ /۵۷، حدود ۶۰% از مغازه های شهر کرمانشاه تعطیل بوده که بر اثر تهدیدات افراد ناشناسی در ساعت ۱۰۰۰ حدود ۹۰% تعطیل شده است.
۱۶ـ کهکیلویه و بویراحمد: در شهرهای یاسوج و دهدشت مغازه ها باز و اوضاع آرام بوده، لیکن در شهر دوگنبدان بعلت نزدیکی با شهر بهبهان ـ استان خوزستان کلیه دکاکین بسته بوده است.
۱۷ـ لرستان : بازار و کلیه دکاکین شهرهای خرم آباد و بروجرد باستثناء مغازه های فروشنده مایحتاج عمومی تعطیل بوده است.
 ضمنا روز ۸ /۷ /۵۷، افراد ناشناسی تعدادی از مغازه داران را در این شهر تلفنی تهدید کرده بودند که چنانچه در روز ۹ /۷ /۵۷، مغازه های خود را باز نمایند، مغازه آنها را بآتش خواهند کشید.
۱۸ـ مازندران : در استان مازندران شهرهای ساری ۷۰%، نوشهر ۳۰%، گنبدکاووس ۲۰%، گرگان ۶۰%، نور ۵۰% و آمل ۲۰% از مغازه ها بسته بوده است.
ضمنا در شهر بابل کلیه مغازه ها بجز کتابفروشی، تره بار فروشی، قصابی و نانوائی تعطیل بوده است.
وضع در سایر شهرهای استان مذکور عادی گزارش شده است.
۱۹ـ هرمزگان : بر اثر تحریکاتی که از چند روز پیش توسط شیخ عباس گرجی زاده (روحانی افراطی طرفدار خمینی) و همچنین شخصی بنام علی مظفری (از قشریون مذهبی) در شهر بندرعباس بعمل آمده، روز ۹ /۷ /۵۷، بازار و مغازه های این شهر و شهر میناب تعطیل بوده است.
۲۰ـ همدان : بازار و کلیه مغازه ها در شهر همدان تعطیل بوده و در شهرهای ملایر، نهاوند و تویسرکان بازار و مغازه های خیابانها باستثناء نانوائی و قصابی بسته بوده است.
۲۱ـ یزد : کلیه مغازه ها و بازارها در شهرهای استان یزد تعطیل بوده است.
۲۲ـ وضع در سایر نقاط کشور عادی بوده و اتفاق مهمی گزارش نشده است.
ارزیابی خبر : خبر صحت دارد.
اقدامات انجام شده : مراتب به نخست وزیری اعلام گردیده است.