در مجلس چه گذشت؟
یکی از مهم‌ترین روزهای تاریخ مجلس، روز تصمیم برای اعلام انقراض سلطنت قاجار و واگذاری حکومت به رضاخان بود. فریادهای مدرس و شهادتین مصدق در مخالفت با سلطنت رضاخان پهلوی از فرازهای مهم این جلسه تاریخی بود.
کد خبر: ۱۰۸۱۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۹/۲۴
به بهانه سالگرد ملی شدن صنعت نفت ایران
با انتخاب مصدق به نخست‌وزیری و خروج وی از مجلس، به‌تدریج موقعیت نمایندگان وابسته به دربار و مخالفان دولت در مجلس تقویت، و رفته‌رفته بر شدت انتقادات آنان از دولت افزوده شد، به گونه‌ای که در ماه‌های پایانی مجلس، جناح راست و وابسته به دربار از انتقاد شدید به دولت و اهانت به شخص مصدق دریغی نداشت.
کد خبر: ۱۰۱۴۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۱۲/۳۰
۷ اسفند| درگذشت علامه علی‌اکبر دهخدا
«هنوز پیغام مصدق را درست ابلاغ نکرده بود که دهخدا فوقالعاده عصبانی شد و با تشدد گفت: کار غلط بیجایی میکنید که ترجمه چنین کتابی را میخواهید چاپ کنید.»
کد خبر: ۱۰۰۳۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۱۲/۰۸
1 دی | محاکمه دکتر مصدق در دادگاه نظامی
دکتر محمد مصدق پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ به دادگاه نظامی کشیده شد و در جریان محاکمه‌ای طولانی و پرتنش از خود دفاع کرد. در این محاکمه، او به اتهام تلاش برای برهم زدن حکومت و تحریک مردم به قیام مسلحانه، به حبس محکوم شد. با وجود فشارهای داخلی و خارجی، مصدق همچنان بر مواضع خود مبنی بر ملی کردن صنعت نفت و مبارزه با استعمار تأکید کرد و محاکمه‌اش را محکومیتی علیه ملت ایران دانست
کد خبر: ۹۷۴۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۱۰/۰۱
19 آبان | اعدام دکتر حسین فاطمی
در 26 مرداد سال 1332 دکتر حسین فاطمی از چهره های سرشناس جبهه ملی و وزیر خارجه دولت دکتر مصدق مطالب آتشینی را در روزنامه خود – باختر امروز – در نقد محمدرضا شاه و سلطنت پهلوی ایراد کرد. این مطالب در زمانی نوشته شده بود که چنین به نظر می رسید که کودتا در مراحل اولیه خود شکست خورده و شاه فراری شده است. اما دو روز بعد در 28 مرداد جریان به گونه ای دیگر رقم خورد و سران جبهه ملی زندانی و دکتر فاطمی پس از تحمل شکنجه در آبان سال بعد اعدام شد.
کد خبر: ۹۵۶۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۸/۱۹
17 آبان | آغاز محاکمه دکتر محمد مصدق در دادگاه نظامی
هفدهم آبان سال 1332، دو ماه و 21 روز پس از كودتاي 28 مرداد، محاكمه دكتر محمد مصدق كه در بازداشت بود به اتهام ضديت با سلطنت و قصد بركناركردن شاه و نيز به عنوان مسبب وقايع 25 تا 28 مرداد در محكمه نظامي تهران آغاز شد.دكتر مصدق هنگام معرفي، خودرا نخست وزير قانوني ايران اعلام و به صلاحيت محكمه اعتراض كرد و گفت كه تنها ديوان عالي كشور مي تواند رئيس دولت را بازخواست قضايي كند. با بيان اين مطلب، جلسه محاكمه به مدت يك هفته تعطيل شد تا اعضاي محكمه كه چند افسر ارشد بودند به صلاحيت خود رسيدگي كنند. دكتر مصدق گفته بود كه طبق قوانين ايران، ديوان عالي كشور جاي رسيدگي به قصور نخست وزير و وزيران است.
کد خبر: ۹۵۵۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۸/۱۷
دکتر مصدق در دوازده اردیبهشت ۱۳۳۰، کابینه‌‌اش را به مجلس معرفی کرد (۸ اردیبهشت تا ۲۵ تیر ۱۳۳۱ و ۳۱ تیر ۱۳۳۱ تا ۲۸ مرداد ۱۳۳۲). آمریکا در راستای اهداف خود در دورکردن ایران از نفوذ کمونیسم و اندیشه‌‌های آن و نزدیکی به غرب، میل داشت با مصدق همراهی کند. بسیاری از کارشناسان آمریکایی مقیم تهران، از جمله ماکس تورنبرگ، رئیس مؤسسه‌ی ماوراءبحار، جرج مک‌‌گی، معاون وزارت خارجه، جرالد دوهر، رایزن سیاسی آمریکا در تهران و خود هنری گریدی، سفیر آمریکا، در مصاحبه‌‌ها و سخنرانی‌‌هایی مرتباً ایران را به ملی‌کردن صنعت نفت تشویق کردند. ولی اظهار نظرها درباره‌ی مصدق و اهداف وی بین این مقامات آمریکایی یکدست نبود. مک‌‌گی، معاون وزیر خارجه، نظر مثبتی داشت و مخالفان وی را ارتجاعی قلمداد میکرد. اما هنری گریدی و آرتور ریچاردز در سفارت آمریکا به توانایی‌‌های مصدق تردید داشته و حتی وی را غیرقابل اعتماد می‌‌دانستند (همراز،۱۳۸۵: ۱۷). این رویکرد دوگانه، خصیصه‌ی اصلی آمریکا در قبال دولت مصدق در پایان دولت ترومن بود که با روی کار‌آمدن آیزنهاور، کفه‌ی تردید و غیرقابل اعتمادبودن و ناتوانی مصدق سنگین‌‌تر شد.
کد خبر: ۹۲۰۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۵/۲۷
بازخوانی تاریخی
در حقیقت شخصیت مصدق و کاشانی اصلاً بهم نمی‌خوردند. مدتی این دو بر سر کاری تصادفاً هم آوازه و هم آهنگ شدند. کاشانی یک روحانی بود که تمام عمر را به مبارزه گذرانده بود. طلبه‌ای که در زندگی به قناعت عادت کرده بود. یک روحانی بود که به عنوان یک چهره معروف به ریاست مجلس آن دوره انتخاب شده بود ولی این را فکر میکرد که از این موقعیت چگونه در راه تحقق آرزوهای اسلامی مسلمانان حداکثر استفاده را بنماید و قدمی بردارد.
کد خبر: ۸۳۸۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۱۲/۲۴
قاسم تبریزی
در ماجرای نهضت ملی نفت و کودتای 28 مرداد، آمریکایی‌ها و انگلیسی‌ها برای اینکه مسئله را وارونه نشان دهند اقدام به تحریف تاریخ کردند. از جمله این تحریف‌ها در کتاب «ناسیونالیسم در ایران» نوشته ریچارد کاتم رخ داد.مارک گازیوروسکی نیز کتابی نگاشت که عنوان مغرضانه‌ای را یدک می‌کشد: «کودتای ایرانی». علاوه بر این در داخل هم گروهی کوشیده‌اند تا تاریخ آن دوره را با غرض‌ورزی ثبت کنند. جریان ملی‌گرا برای تبرئه خویش اقدام به تخطئه جریان مذهبی کرده است. این کار بیش از آنکه «تاریخنگاری» باشد «تاریخ‌سازی» است. پس از پیروزی انقلاب با شکل‌گیری جریان تاریخنگاری مستقل، جریان استعمار در اندیشه ایجاد انحراف در روند تاریخنگاری افتاد. یکی از این طرح‌ها آزادسازی و انتشار گزینشی اسناد بود.
کد خبر: ۷۹۸۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۵/۲۶
برشی از خاطرات حسن گرامی
حسن گرامی می‌گوید: «دکتر مصدق با انحلال مجلس در 24 مرداد تقریباً اختیار قانونی عزل خودش را به شاه داد. در این مورد حتی دکتر صدیقی وزیر کشور بارها به دکتر مصدق اعلام کرد که شما مجلس را منحل نکنید زیرا با انحلال مجلس دست شاه برای برکناری شما آماده می‌شود و امکان قانونی پیدا می‌کند گویا دکتر مصدق به ایشان اظهار می‌کند که شاه جرات این کار را ندارد».
کد خبر: ۶۰۶۷ تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۵/۲۸
کودتای ماقبل کودتا
دكتر دونالدان ویلبر یكی از اعضای سازمان سیا كه نقش فعالی در عملیات سرنگونی مصدق داشته است، در یک گزارش تحلیلی می‌نویسد: «سرمقاله [روزنامه] باختر امروز كه نظریات دكتر فاطمی بود روز كودتا 25 مرداد، ساعت پنج و سی‌دقیقه، از رادیو تهران پخش شد، حمله‌ای شدید و طولانی و موهن به شاه بود. می‌توان گفت كه این سرمقاله نقش زیادی در برانگیختن نارضایتی عمومی علیه دولت مصدق داشت».
کد خبر: ۶۰۶۳ تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۵/۲۵
در سال‌های آغازین دهه چهل، شاه به امید اجرای اصلاحات ارضی و خلع سلاح رقبای خود، از فشار سیاسی کاست و فضای سیاسی کشور را باز کرد. بازرگان و همفکران او از این فرصت استفاده کردند و با بهره‌گیری از تجربه فعالیت در نهضت مقاومت ملی، تصمیم گرفتند گروه سیاسی دیگری را به‌وجود آورند که هویت مذهبی – اجتماعی داشته باشد و بر ضرورت حکومت دمکراتیک تاکید ورزد. از این روی نهضت آزادی ایران را در بیست و پنجم اردیبهشت ماه 1340 بنیان نهادند.
کد خبر: ۵۸۰۷ تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۲/۲۷
مرحوم مهدوی‌کنی می‌گوید: «زمينه‌هاي حركت سياسي در حوزه تا حد زيادي در درجه‌ي اول مرهون مرحوم نواب و آيت‌الله‌كاشاني بود. اين دو بر طلاب تاثير نهادند و طلاب متأثر، بعدها سطح وسيع‌تري را تحت‌تأثير خود قرار دادند. بر حسب ظاهر حركت مرحوم نواب بيشتر رنگ ديني داشت و حركت تبليغي ايشان بيشتر در راستاي شعائر مذهبي و جنبه‌هاي ديني بود؛ ولي مرحوم كاشاني جنبه‌ي سياسي بيشتر داشت».
کد خبر: ۵۶۸۳ تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۱۲/۲۱
مرحوم آیت الله سید محمود طالقانی می‌گوید: « من پیش نواب صفوی رفتم و گفتم که چرا با آقای دکتر مصدق اختلاف دارید؟» ایشان در پاسخ گفتند: « اگر آقای دکتر مصدق به وعده‌ای که داده است عمل کند و احکام اسلام را اجرا کند ما هیچ اختلافی با هم نداریم. من حتی رفتگر حکومت اسلامی می‌شوم.» پیش دکتر مصدق رفتم. او گفت: «درخواست حکومت اسلامی را بگذارند برای دولت‌های پس از من. من دولت ابدی نخواهم بود.»
کد خبر: ۵۴۵۳ تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۱۰/۲۸