اشغال ایران توسط نیرو‌های متفقین در شهریور ۱۳۲۰، ضربۀ سنگینی به ارتشی وارد کرد که رضاشاه سال‌ها با صرف هزینه‌های بسیار زیاد و تبلیغات عظیم برای ساخت و تثبیت آن کوشیده بود. در پی این تهاجم و با صدور دستور توقف مقاومت از سوی رضاشاه در پنجم شهریور، آن ارتشِ به‌ظاهر قدرتمند یکباره فروریخت و در برابر بیگانگان هیچ گونه ایستادگی مؤثری از خود نشان نداد.

روز 19 اردیبهشت‌ 57 اعتراضات‌ و گرامیداشت‌ شهدای‌ یزد، جهرم‌ و اهواز به‌ اوج‌ خود رسید. كیهان‌ نوشت‌: «23 شهر دیروز و امروز شاهد تظاهرات‌ و شورش‌ بود. موج‌ آشوب‌ و بلوای‌ خونین‌ در قم‌ و تبریز صدها تظاهركننده‌ در شهرهای‌ مختلف‌ دستگیر و ده‌ها نفر به‌ شدت‌ مجروح‌ شدند». بر مبنای‌ گزارش‌ كیهان‌ در شهرهای‌ قم‌، تهران‌، تبریز، اصفهان‌، بابل‌، شمیران‌، كرمان‌، ساری‌، یزد، اهواز، همدان‌، كرج‌، كرمانشاه‌، بهبهان‌، كاشان‌، مشهد، شیراز، كازرون‌، زاهدان‌، بیدگل‌، قزوین‌، اردبیل‌ و زنجان،‌ تظاهرات‌، درگیری‌ و اعتصاب‌ برقرار بود. قیام‌ مردم‌ ایران‌ در روز بیستم‌ نیز ادامه‌ یافت‌. وقایع‌ این‌ دو روز چنان‌ رژیم‌ را به‌ عكس‌العمل‌ واداشت‌ كه‌ شاه‌ سفر خود را به‌ مجارستان‌ و بلغارستان‌ به‌ تعویق‌ انداخت‌ و دولت‌ طی‌ اولتیماتوم‌ شدیداللحنی‌ انقلابیون‌ را مورد تهدید قرار داد.

آقاى آذرآبادى می‌گوید: «یک روز امام مصلحت اسلام را در این دید که سه فرزندم شهید شوند، روز دیگرى مصلحت اسلام را در این دیده است که قطعنامه صلح را قبول فرماید، سمعآ و طاعه، و اگر روزى هم برسد و مصلحت اسلام را در این ببینند که مرا امر کنند و بگویند مصلحت اسلام در این است که باید بروى و دست صدام را ببوسى، نمی‌گویم چرا؛ بلکه مى‌گویم امام من، مصلحت اسلام را این چنین تشخیص داده و مى‌روم عمل به وظیفه مى‌کنم».