تحولات اجتماعی دو ماه آذر و دی ۱۳۶۶ سطح جدیدی را در نظریه‌ی ولایت فقیه رقم زد. سطحی که احکام فقیه را بر سایر احکام اسلامی چون حج و نماز و... مقدم می‌دانست و معتقد بود بر طبق فقیه حاکم می‌توان دست از این احکام قطعی اسلام دست کشید.

امام براساس یک هستی‌شناسی و انسان‌شناسی عرفانی این مبنا را اتخاذ کرده‌اند که انسان کامل در آخرین سفر خود جامعه‌ساز است. البته باید توجه کرد منظور از این مقام که در تعابیر عرفانی و قرآنی از آن با اصطلاح «امامت» یاد می‌شود، امامت تشریعی است؛ یعنی حقی که از یک سو خداوند متعال به پیامبر برای وضع قوانین می‌دهد و از سوی دیگر عموم جامعه برای رهبری به سمت تعالی به شخص پیامبر می‌دهند و با ولایت تکوینی که محصول سفر دوم است، تفاوت دارد.