فریدون جم، جانشین رئیس ستاد بزرگ ارتش، در مصاحبه با تاریخ شفاهی هاروارد فاش می‌کند که اولتیماتوم عراق به ایران هفت تا ده روز از دولت و ارتش پنهان مانده بود و نخست‌وزیر هویدا نیز از آن بی‌اطلاع بود. او ریشهٔ این بحران را در ساختار معیوب رکن دوم ارتش می‌داند. بدین گونه که اداره دوم مستقیماً با شاه مرتبط بود و اطلاعات را به ستاد نمی‌داد، و نهاد‌های اطلاعاتی به‌جای هماهنگی، در رقابت برای جلب نظر شاه بودند.

فکر اولیه طرح تاریخ شفاهی ایران در دانشگاه هاروارد در پاییز 1359 از طرف ادوارد کینان، رئیس مدرسه هنرها و علوم دانشگاه هاروارد، به حبیب لاجوردی پیشنهاد شد. کینان که خود مورخ بود اعتقاد داشت خروج تعداد پرشماری از مسئولین و مقامات حکومت سابق ایران از کشور فرصت بی‌نظیری است برای جمع‌آوری و حفظ اطلاعات ارزشمند تاریخی.در طول یک سال بعدی، لاجوردی درباره‌ی امکان و ضرورت اجرای این طرح به مطالعه مشغول شد. لاجوردی در شهریور ۱۳۶۰ کار را آغاز کرد. نخست فهرستی از همه اشخاصی که احتمال می‌رفت اطلاعاتی ارزشمند در خاطر داشته باشند تهیه کرد. این فهرست شامل نام ۳۵۰ نفر از نخست وزیران، وزرای سرشناس، رؤسای قبایل، رهبران احزاب سیاسی، نظامیان بلند پایه، افسران سازمان امنیت، اعضای خاندانهای قاجار و پهلوی، وکلای مجلس، دیپلمات ها، رهبران گروه‌های مخالف حکومت، فعالان اقتصادی در بخش خصوصی و تعدادی از دیپلمات‌های خارجی شاغل در ایران بود.