پهلوی و اسرائیل؛ پشت پرده یک رابطه

در روزهایی که جنگ اعراب و اسرائیل، اقتصاد نفت در جهان را متأثر ساخته بود، کشورهای عرب صادرات نفت به آمریکا و کشورهای متحد با اسرائیل را تحریم کردند، در چنین شرایطی حکومت پهلوی تصمیم گرفت به‌صورت مخفیانه به اسرائیل نفت بفروشد، حاصل این همکاری خط لوله ایران-اسرائیل یا خط لوله ایلات-اشکلون بود که در سال ۱۹۶۹، از خلیج عقبه در دریای سرخ تا دریای مدیترانه، به صورت مشترک توسط ایران و اسرائیل ساخته شد.

شناسایی حکومت اسرائیل در زمانی بود که دولت ایران طابق النعل بالنعل [عیناً، مو به مو] منویات استعمارطلبان غربی را اجرا می‌کرد و سیاست خارجی دولت ما زائده سیاست عمومی دولت‌های مزبور بود و امروز که دولت ما خود را از قیدوبندها رهانیده دلیلی موجود نیست ما به عملی که به دستور دشمنانمان انجام شده صحه بگذاریم.

زو شيف، تحلیلگر امور دفاعی اسرائیلی، در مقاله‌ای در «هاآرتص» بیان می‌کند: «کشورهای دوست نیز گاه اقدام به شنود و جمع‌آوری اطلاعات می‌کنند، اما این روند در قالب چارچوب‌های نانوشته‌ای از اخلاق سیاسی و دیپلماتیک انجام می‌گیرد». استخدام یک عامل درون‌ساختاری برای سرقت اسناد فوق‌محرمانه توسط اسرائیل، و آن هم در چارچوب پرداخت مالی مستقیم، شکستی فاحش از این اصول برای آمریکا تلقی می‌شود.»

به‌نقل از اسپات لایت: «نفوذ بی‌پرده عوامل موساد به درون حساس‌ترین بخش‌های دستگاه حکومتی آمریکا، بیش از یک سال است که باعث نگرانی، نارضایتی و درگیری‌های درونی در سطوح بالای دستگاه‌های اطلاعاتی و امنیتی آمریکا شده است.»

روزنامه‌ی «ستاره» به صاحب‌امتیازی و با قلم «احمد ملکی» در شماره‌ی ۳۲۱۲ روز سه‌شنبه ۷ تیرماه ۱۳۲۸ با تیتر بزرگ «از جهود هم توسری می‌خوریم» نسبت به این اقدام رژیم اسرائیل و انفعال دولت و وزارت‌خارجه‌ی ایران واکنش نشان داد!

«بلاشک ایران ... با اینکه از لحاظ احساسات مذهبی و مخالفت با اشغال به‌زور اراضی از کشورهای عربی طرفداری مینماید حاضر نیست از همکاری و روابط دوستانه وصمیمانه خود با اسرائیل دست بردارد.»

محققانی مانند رشید خالدی، ایلان پاپه، آوی شلایم، نورمن فینکلشتاین، بنی موریس، لورنزو کامل، نوام چامسکی و خوان کول استدلال می‌کنند ادعای مالکیت اسرائیل بر سرزمین های اشغالی نتیجه جنگ‌های قرن بیستم و حمایت قدرت‌های بزرگ است، نه یک واقعیت تاریخی.

روابط ایران و اسرائیل در دوران پهلوی یکی از پیچیده‌ترین و کمتر شناخته‌شده‌ترین جنبه‌های تاریخ معاصر ایران است. این روابط، که در قالب پیمان‌های کریستال و ترایدنت و تحت استراتژی پریفرال اسرائیل شکل گرفت، نه‌تنها امنیت ملی ایران را تأمین نکرد، بلکه ایران را به پایگاهی برای عملیات جاسوسی اسرائیل در منطقه تبدیل کرد.

در دهه ۱۳۵۰، سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران، به‌ عنوان یکی از مهم‌ترین جریان‌های مارکسیستی، با سیاست‌های داخلی و بین‌المللی رژیم پهلوی به مخالفت برخاست. یکی از برجسته‌ترین مواضع این سازمان، نقد روابط پنهانی ایران و اسرائیل بود. این نوشتار به تحلیل این دیدگاه و بررسی ابعاد همکاری‌های ایران و اسرائیل از منظر این سازمان می‌پردازد.

همکاری‌های اطلاعاتی موساد، ساواک، و سرویس اطلاعاتی ترکیه در قالب سازمان سه‌جانبه‌ای موسوم به «نیزه سه سر»... در دهه ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ میلادی به منظور مقابله با تهدیدات شوروی و کشورهای عربی تندرو شکل گرفت.

در 24 جولای 1973 شاه به همراه فرح پهلوی به واشنگتن سفر کرد تا بخشی از توافقات مطرح شده در دیدار تهران را رسمیت ببخشد. اما همزمان حدود 150 نفر از دانشجویان مخالف شاه در پارک لافایِت در مقابل کاخ سفید مشغول تظاهرات و اعتراض بودند. شاه اولین مقام خارجی ملاقات کننده با نیکسون بود که در جلسه مشترکشان، هیچ دستگاه ضبط صوتی فعال نبود.

یکی از بخش­های بسیار فعال دفتر نمایندگی اسرائیل در تهران، حوزۀ وابستۀ نظامی بود. که پیگیری­ روابط و همکاری­های نظامی بین ایران و اسرائیل از مهم­ترین وظایف این بخش بود. یعقوب نیمرودی اولین وابسته نظامی اسرائیل در ایران بود که علاوه بر حوزه نظامی، در فعالیت­های اطلاعاتی و جاسوسی، اقتصادی و بازرکانی، قاچاق اشیای عتیقه  و ... نیز نقش گسترده­­ای داشت، و البته جمع‌­آوری کمک و اعانه برای اسرائیل در مراسم و جشن­ها و شب­‌نشینی‌­ها نیز فراموش نمی­‌شد.

شعار اصلی­ ساواک حفظ امنیت ­ملی و حمایت از حقوق اساسی مردم ایران بود، اما با نگاهی به فعالیت‌های خارجی ساواک می­توان به سیاست دوگانۀ آن در قبال منافع ­ملی با برتری منافع کشورهایی مانند امریکا و اسرائیل پی ­برد. از سویی دیگر خرید تسلیحات نظامی نیز وابسته به الگوی ارائه ­شده از جانب قدرت­‌های بیگانه از جمله امریکا بود. علاوه بر خوش‌خدمتی­‌های بی‌حد و حصر رژیم پهلوی به ایالات متحده، سیاست‌های امنیتی او نیز وابسته به منافع امریکا و در راستای تامین امنیت اسرائیل تفسیر می‌شد.

رئیس مرکز اسناد انقلاب اسلامی در بخشی از این برنامه با ارائه اسنادی که برای نخستین‌بار منتشر می‌شد بطور مستند مناسبات کارگزاران پهلوی و اسرائیل تشریح کرد.

حجت‌الاسلام والمسلمین پورمحمدی گفت: یک موضوع مهم این است که برای این سرزمین از حدود دهه هفتم قرن ۱۹ برنامه‌ریزی شده یعنی حدود ۱۵۰ سال قبل، پیش از آنکه سرزمینی در ظاهر در اختیار یهودیان باشد، در اختیار غربی‌ها و سلطه‌گران غربی بوده است.

در حاشیه این گزارش از قول رئیس ساواک آمده است: اسرائیل باید توجه داشته باشد که تمام مردم جهان غیر از اعراب، اسرائیل را متجاوز شناخته و در حال حاضر زمین‌هائی از سه کشور عربی را متصرف است و تا روزی که این زمین‌ها به کشورهای اصلی خود پس داده نشوذ اشغالگر شناخته می‌شوید و این حرف را دوست شما از بررسی افکار کشورهای مختلف غیرعربی می‌زند نه دشمن شما.

در سندی از ساواک آمده است: « محترماً به استحضار می‌رساند: در جریان برگزاری کنفرانس سه‌جانبه اخیر، سرویس اسرائیل پیشنهادی مبنی بر یک همکاری دوجانبه بین سرویس‌های ایران و اسرائیل علیه فلسطینی‌ها ارائه نمود که با کسب اجازه از تیمسار ریاست معظم ساواک در جلسه‌ای با شرکت نمایندگان سرویس اسرائیل و مدیرکل اداره هشتم و معاون اداره کل سوم و همراهان آن‌ها مورد بحث و بررسی قرار گرفت.»

پس از کودتای 28 مرداد 1332 روابط دوستانه‌ای میان رژیم پهلوی و رژیم صهیونیستی شکل گرفت. این روابط در دهه پنجاه در حالیکه ایران به عنوان ژاندارم منطقه، عهده‌دار امنیت خلیج فارس شده بود و کشورهای عربی جبهه‌ای متحد در مقابل اسرائیل تشکیل داده بودند، به صورت تنگاتنگی ادامه یافت. با این وجود، شاه همواره در ظاهر خود را حامی ملت مظلوم فلسطین نشان می‌داد و کشورهای اسلامی را به تفاهم و همدلی دعوت می‌کرد.او درست زمانی که در ظاهر برای احقاق حقوق فلسطینی‌ها سخنرانی می‌کرد، در پشت پرده روابط گسترده اقتصادی با اسرائیل داشت و هنگامی که کشورهای عربی به صورت متحد اسرائیل را تحریم کرده بودند، رژیم پهلوی نه تنها هرگز در تحریم نفتی اعراب شرکت نکرد، بلکه همواره بزرگترین فروشنده نفت به رژیم صهیونیستی بود.

اسرائیل دارای 3 پایگاه برون مرزی در ایران بود که احتمالاً از سال ۱۳۳۷ این پایگاه‌ها ایجاد شده بود. این ۳ پایگاه در خوزستان (مرکز اهواز)، در ایلام (مرکز ایلام) و در کردستان (مرکز بانه یا مریوان) و در محلی مستقر بود که ساواک هم در آن محل باشد. هدف پایگاه‌های برون مرزی اسرائیل در ایران، عراق و کشورهای عربی بود و اکثر مأمورین را این ۳ پایگاه استخدام می‌کردند و پس از آموزش کامل مرحله بهره‌برداری شروع می‌شد.

روز 6 آبان 1357 تیمسار ناصر مقدم رئیس ساواک در گفت و گو با اسحاق هوفی رئیس سازمان اطلاعاتی اسرائیل (موساد) در تهران و در بحبوحه انقلاب پیشنهاد کرد مأموران بازنشسته موساد در ساواک استخدام شوند.نکته قابل توجه دیگر در این مذاکره، اشاره رئیس موساد به دیدگاه آمریکایی‌ها درباره قیام ملت مسلمان ایران است. ژنرال هوفی ادعا می‌کند که طی تماسی با رئیس سیا، درباره رویدادهای داخلی ایران ابراز نگرانی کرده؛ لیکن مقامات سازمان سیا در پاسخ گفته‌اند که مسئله‌ای بسیار کوچک است و جای هیچ نگرانی نیست.

رژیم پهلوی در 23 اسفند 1328 رژیم غاصب صهیونیستی را به صورت «دوفاکتو» به رسمیت شناخت. پس از تشکیل رژیم اشغال‌گر قدس، رژیم پهلوی به همکاری نزدیک با آن رژیم پرداخت. هدف اصلی این دو رژیم از این همکاری را می‌توان ناشی از احساس مشترک هر دو و نیز ایجاد و توسعه‌ سیاست‌های ضدعربی و موافق رژیم صهیونیستی دربین مقامات پهلوی دانست. این دو رژیم علاوه بر همکاری‌های دوجانبه در دهه‌های 1340 و 1350 روابط رسمی سازمانی با سازمان اطلاعات ترکیه برقرار کردند. همکاری میان رژیم پهلوی و رژیم اشغال‌گر قدس و نیز سرویس‌های جاسوسی دو رژیم، با پیروزی انقلاب اسلامی ایران و سرنگونی رژیم پهلوی به پایان رسید.

تهرانی، شکنجه‌گر معروف ساواک در اعترافات خود درباره همکاری موساد و ساواک می‌گوید: کانال ارتباط بین ساواک و موساد در تهران به نام "کمیته زیتون" معروف بود و کارمندان موساد بطور اعم با رئیس ساواک یا مدیران کل ادارات هفتم، دوم و سوم و پنجم و یا اداره کل آموزش و یا معاونین عملیاتی این ادارات کل ارتباط می‌گرفتند.

موسی حقانی و قاسم تبریزی از مورخان و پژوهشگران تاریخی در نشستی کارشناسی به نقد میزان صحت اسناد جدید منتشره راجع به کودتای 28 مرداد و نیت‌ آمریکایی‌ها از طرح برخی ادعاها بویژه درباره آیت الله کاشانی پرداختند.