وقتی صدای اعتراض خودی‌ها هم درآمد
پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز اسناد انقلاب اسلامی؛ نظام‌های تک‌حزبی معمولاً در پی ایجاد یکپارچگی سیاسی و کنترل جامعه هستند، اما در عمل به دلیل ناکارآمدی در پاسخ‌گویی به مطالبات گروه‌های مختلف، به تشدید نارضایتی‌های اجتماعی دامن می‌زنند. سند حاضر گزارشی از یک جلسه حزبی در جنوب تهران و نشان‌دهنده برخی از مشکلات ساختاری حزب رستاخیز در تعامل با شهروندان، به‌ویژه اقشار فرودست جامعه، است.
یکی از نکات مهم این قابل مشاهده در این سند، تبعیض طبقاتی و نابرابری اجتماعی است. نظریه‌پردازانی همچون کارل مارکس و پی‌یر بوردیو تأکید دارند که در نظام‌هایی که فاصله میان طبقات اجتماعی افزایش می‌یابد، نهادهای حکومتی (مانند حزب رستاخیز) به‌جای حل مسائل بنیادین، به ابزاری برای توجیه و حفظ این شکاف طبقاتی تبدیل می‌شوند. این سند دقیقاً به همین مسئله اشاره دارد؛ نامزدهای انتخاباتی با استفاده از آرای مردم مناطق محروم به قدرت می‌رسند، اما پس از پیروزی، مشکلات این مناطق را نادیده می‌گیرند.
نظریه «بسیج منابع» چارلز تیلی نشان می‌دهد که افزایش آگاهی اجتماعی و درک بی‌عدالتی‌ها می‌تواند به شکل‌گیری اعتراضات گسترده منجر شود. محتوای این سند گواهی بر همین روند است؛ شکاف میان وعده‌های سیاسی و عملکرد واقعی حاکمیت به گسترش نارضایتی و افزایش تنش‌های اجتماعی انجامیده است.
به طور کلی، این گزارش ساواک نه‌تنها نشان‌دهنده استفاده ابزاری از مردم جنوب شهر در فرآیندهای انتخاباتی است، بلکه شاهدی بر تبعیض آشکار میان شمال و جنوب تهران و ناتوانی حزب رستاخیز در ایجاد یکپارچگی اجتماعی محسوب می‌شود. این سند را می‌توان به عنوان نمونه‌ای از اسناد تاریخی دانست که نشانه‌های فروپاشی تدریجی یک نظام تک‌حزبی و افزایش نارضایتی‌های عمومی را ثبت کرده‌اند. در ادامه متن سند را می‌خوانیم:
متن سند
به: ۳۴۱
از: ۲۰ ه ۲۱
منبع: ۷۵۹۳
منشأ: حزب رستاخیز ملت ایران
موضوع: حزب رستاخیز ملت ایران
تاریخ گزارش: ۳۶/۸/۱۰ [۱۳۵۶]
ساعت ۱۷:۰۰ روز ۳۶/۸/۹ اجتماعی با شرکت ۲۰۰ نفر از اعضای حزب رستاخیز ملت ایران به مسئولیت بهمنی (سرپرست کانون‌های منطقه ۴ حزبی) در مدرسه «منصور» واقع در میدان فلاح تشکیل شد. ابتدا بهمنی ضمن خیر مقدم زادروز والا حضرت همایون ولایتعهد را به حاضرین تبریک گفت. حاج یوسفی در زمینه کمبود نفت در جنوب شهر، گرانی نان و ایستادن مردم به صف جهت گرفتن نان، فروش اراضی جهت ساختمان، نبودن آسفالت در منطقه سخنرانی، و گفت نامزدهای انتخاباتی مجلسین و انجمن‌های ملی جهت موفقیت از آرای اهالی جنوب شهر استفاده و پس از موفقیت هیچ‌گونه اقدامی برای بهبود وضع آنان به عمل نمی‌آوردند. ناطق اضافه کرد در شهر تبعیضات کاملا مشهود است چون وضع شمال شهر و جنوب شهر مبین این مطلب است. جلال بلی‌نژاد در زمینه وضع نانوایان تهران سخنرانی و از تهیه نان‌های ماشینی انتقاد نمود. در خاتمه امیدی (عضو انجمن شهرستان) سخنانی در زمینه نیازمندی‌های ساکنین جنوب شهر ایراد و از مسئولان امر در مورد عدم رفع احتیاجات آنان انتقاد نمود. جاسه ساعت ۲۰:۰۰ پایان یافت.
نظریه شنبه: نظری ندارد.
نظریه سه شنبه: شنبه در جلسه بوده و مطالب مطروحه را گزارش کرده است.
نظریه چهارشنبه: نظریه سه‌شنبه مورد تأیید است.
