نیروی دریایی ارتش؛ از دفاع مقدس تا تأمین امنیت اقتصادی + اینفو
به گزارش روابط عمومی مرکز اسناد انقلاب اسلامی؛ کتاب «عرشه تا عرش؛ تاریخ شفاهی نیروی دریایی در دفاع مقدس» تألیف مجید نجف‌پور چاپ مرکز اسناد انقلاب اسلامی تلاش دارد تصویری جامع، منسجم و مستند از نقش تعیین‌کننده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در دوران دفاع مقدس ارائه دهد. این اثر، علاوه بر روایت رویدادهای نظامی، بازتاب‌دهنده روحیه ایثار، فداکاری و مقاومت دریادلان ایرانی در یکی از حساس‌ترین مقاطع تاریخ معاصر کشور است. نویسنده با بهره‌گیری از روایت‌های شفاهی فرماندهان، تکاوران و رزمندگان، ابعاد گوناگون حضور نیروی دریایی را از پیشینه تاریخی تا عملیات‌های سرنوشت‌ساز جنگ تحمیلی مورد بررسی قرار داده است.
فصل نخست
در فصل نخست، کتاب به پیشینه تاریخی نیروی دریایی ایران از دوران باستان تا پیروزی انقلاب اسلامی می‌پردازد و نشان می‌دهد که ایران از دیرباز دارای سابقه‌ای طولانی در عرصه قدرت دریایی بوده است. در این بخش، شکل‌گیری نخستین سازمان‌های دریایی در دوران هخامنشیان و نقش آن‌ها در نبردهای بزرگ منطقه‌ای تشریح می‌شود. همچنین دوران ساسانیان به عنوان یکی از مقاطع مهم اقتدار دریایی ایران مورد توجه قرار گرفته و به میراث فرهنگی و نظامی برجای‌مانده از آن دوره اشاره می‌شود. کتاب سپس به افول قدرت دریایی ایران در برخی دوره‌های تاریخی پرداخته و تلاش‌های صورت‌گرفته برای احیای این نیرو در دوران صفویه و عصر نادرشاه افشار را بررسی می‌کند. در ادامه، روند شکل‌گیری نیروی دریایی مدرن در دوره معاصر و حوادث تلخ ناشی از اشغال ایران توسط متفقین روایت می‌شود؛ رخدادهایی که خسارت‌های سنگینی بر ناوگان دریایی کشور وارد کرد و شهادت فرماندهان برجسته‌ای را در پی داشت.
فصل دوم
فصل دوم به ریشه‌های اختلافات تاریخی ایران و عراق اختصاص یافته است. نویسنده در این بخش، زمینه‌های منازعه میان ایران و حکومت عثمانی را که طی قرن‌ها ادامه داشته، بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که این اختلافات بعدها به دولت عراق منتقل شد. مسئله حاکمیت بر اروندرود به عنوان اصلی‌ترین محور تنش میان دو کشور معرفی شده و تلاش‌های سیاسی و دیپلماتیک برای حل این اختلافات مورد توجه قرار گرفته است. همچنین ادعاهای ارضی عراق نسبت به مناطق مرزی و برخی جزایر ایرانی، بخشی از سیاست توسعه‌طلبانه حکومت بعث توصیف می‌شود. در نهایت، روند شکل‌گیری توافق الجزایر و نقض آن از سوی رژیم بعث عراق، به عنوان مقدمه‌ای برای آغاز جنگ تحمیلی تحلیل می‌شود.
فصل سوم
فصل سوم به تحولات و درگیری‌های مرزی پیش از آغاز رسمی جنگ می‌پردازد. در این بخش، فضای پرتنش مناطق مرزی و اقدامات تحریک‌آمیز رژیم عراق تشریح شده است. حملات پراکنده به پاسگاه‌های مرزی، ایجاد ناامنی در شهرهای جنوبی و تلاش برای بی‌ثبات‌سازی منطقه، بخشی از اقداماتی است که در این فصل مورد بررسی قرار می‌گیرد. در مقابل، نیروی دریایی جمهوری اسلامی ایران با اجرای طرح‌های حفاظتی و استقرار یگان‌های عملیاتی در مناطق حساس، تلاش می‌کرد از امنیت مرزهای آبی و مناطق استراتژیک کشور دفاع کند. نویسنده همچنین به اقدامات حکومت عراق در تقویت توان نظامی و آماده‌سازی برای تهاجم گسترده اشاره می‌کند و فضای سیاسی و نظامی آن روزها را به تصویر می‌کشد.
فصل چهارم
فصل چهارم یکی از مهم‌ترین و حماسی‌ترین بخش‌های کتاب به شمار می‌آید و به مقاومت تاریخی خرمشهر اختصاص دارد. در این فصل، نقش تکاوران نیروی دریایی در دفاع از شهر با جزئیات فراوان روایت می‌شود. نیروهای تکاور در کنار رزمندگان سپاه، بسیج و مردم مقاوم خرمشهر، در شرایطی دشوار و نابرابر در برابر یورش گسترده ارتش عراق ایستادگی کردند. کتاب با توصیف نبردهای خیابانی، کمبود امکانات و مقاومت جانانه مدافعان، تصویری ماندگار از روحیه ایثار و پایداری ارائه می‌دهد. همچنین خاطرات فرماندهان و رزمندگان از روزهای سخت محاصره و نبرد، فضای احساسی و انسانی این حماسه را برجسته می‌سازد. مقاومت خرمشهر نه تنها مانع تحقق اهداف سریع دشمن شد، بلکه به نمادی از ایستادگی ملت ایران در برابر تجاوز تبدیل گردید.
فصل پنجم
فصل پنجم به عملیات‌های بزرگ دریایی اختصاص دارد؛ عملیاتی که موجب انهدام بخش عمده توان دریایی عراق شد و برتری راهبردی ایران را در خلیج فارس تثبیت کرد. در این بخش، عملیات‌هایی همچون اشکان، شهید صفری و به‌ویژه عملیات مروارید با جزئیات فراوان شرح داده می‌شود. نویسنده نقش ناوچه‌ها، تکاوران و هماهنگی گسترده میان نیروی دریایی و نیروی هوایی را در موفقیت این عملیات‌ها برجسته می‌کند. انهدام سکوهای مهم نفتی عراق و محدود شدن شدید توان صادرات نفت این کشور، از مهم‌ترین نتایج این عملیات‌ها عنوان شده است. همچنین روایت جان‌فشانی خدمه ناوچه پیکان و ایثار رزمندگانی که در دل آب‌های خلیج فارس با دشمن جنگیدند، از تأثیرگذارترین بخش‌های این فصل به شمار می‌رود.
فصل ششم
فصل ششم به نقش نیروی دریایی در پشتیبانی از عملیات‌های بزرگ زمینی می‌پردازد. در این بخش، توانمندی یگان‌های دریایی و هواناوها در انتقال نیرو، تجهیزات و پشتیبانی لجستیکی مورد توجه قرار گرفته است. نویسنده توضیح می‌دهد که چگونه نیروی دریایی در عملیات‌های سرنوشت‌سازی همچون شکست حصر آبادان، فتح‌المبین و آزادسازی خرمشهر نقشی حیاتی ایفا کرد. عبور رزمندگان از رودخانه‌ها، انتقال تجهیزات سنگین و پشتیبانی مستمر از نیروهای عملیاتی، بخشی از اقداماتی است که در این فصل تشریح می‌شود. کتاب نشان می‌دهد که پیروزی در این عملیات‌ها تنها حاصل نبرد زمینی نبود، بلکه هماهنگی و هم‌افزایی میان نیروهای مختلف نظامی نقش تعیین‌کننده‌ای در موفقیت آن‌ها داشت.
فصل پایانی
فصل پایانی کتاب به مأموریت‌های نیروی دریایی در حفظ امنیت اقتصادی کشور و مقابله با تهدیدات دریایی دشمن اختصاص یافته است. با آغاز حملات عراق به کشتی‌های تجاری و نفت‌کش‌ها، نیروی دریایی مسئولیت سنگین حفاظت از خطوط کشتیرانی و تأمین امنیت صادرات و واردات کشور را بر عهده گرفت. در این فصل، عملیات اسکورت کشتی‌ها و مقابله با تهدیدات دریایی دشمن با جزئیات توصیف می‌شود. نویسنده تأکید می‌کند که تداوم فعالیت بنادر و حفظ جریان تجارت دریایی، نقش مهمی در پایداری اقتصادی کشور در دوران جنگ داشت. همچنین در بخش پایانی، به رویارویی مستقیم نیروی دریایی ایران با ناوگان آمریکا در خلیج فارس و رشادت‌های ناوها و ناوچه‌های ایرانی اشاره شده است؛ نبردهایی که جلوه‌ای دیگر از شجاعت و ایستادگی دریادلان ایرانی را به نمایش گذاشت.
در مجموع، کتاب «عرشه تا عرش» تنها یک روایت نظامی از جنگ تحمیلی نیست، بلکه سندی ارزشمند از ایثار، مقاومت و فداکاری مردانی است که در سخت‌ترین شرایط، از آب‌های سرزمینی و منافع ملی ایران دفاع کردند. این اثر با ثبت خاطرات و روایت‌های شفاهی رزمندگان نیروی دریایی، بخشی مهم از تاریخ دفاع مقدس را زنده نگه داشته و نقش این نیرو را در حفظ تمامیت ارضی و امنیت کشور به شکلی ماندگار به تصویر کشیده است.
کتاب «عرشه تا عرش» را در ایام نمایشگاه کتاب از اینجا بخرید.
