مشق مبارزه دانش‌آموزان نجف‌آبادی علیه رژیم پهلوی در مهر ۱۳۵۷ + سند
پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز اسناد انقلاب اسلامی؛ در آستانه بازگشایی مدارس در مهر ۱۳۵۷، یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های مسئولان محلی و امنیتی در بسیاری از شهر‌های ایران، گسترش اعتراضات سیاسی به محیط‌های آموزشی بود. اسناد مربوط نشان می‌دهد که مدارس این شهر نیز همزمان با اوج‌گیری نهضت انقلابی به یکی از عرصه‌های فعال مخالفت با حکومت تبدیل شده بودند و دانش‌آموزان، به‌ویژه در مقاطع دبیرستانی، نقشی روزافزون در این تحولات ایفا می‌کردند.
تنها چند روز پس از آغاز سال تحصیلی، گزارش‌های متعددی از دبیرستان‌های نجف‌آباد به مقامات محلی و امنیتی ارسال شد. بر اساس این گزارش‌ها، دانش‌آموزان دبیرستان‌های «دهقان» و «پهلوی» در هنگام ورود به کلاس‌ها یا خروج از آنها با سر دادن شعار‌هایی در حمایت از امام خمینی و همچنین فرستادن صلوات‌های دسته‌جمعی، فضای مدارس را تحت تأثیر قرار داده بودند. اهمیت این اقدامات از آن جهت بود که این شعار‌ها دیگر به صورت رفتار‌های پراکنده و فردی مطرح نمی‌شد، بلکه نشانه‌هایی از هماهنگی و کنش جمعی در میان دانش‌آموزان را آشکار می‌کرد. به گفته یکی از مطلعان محلی، علاوه بر شعارهای شفاهی، دیوار‌های مدارس نیز مملو از شعارهای سیاسی شده بود..
گسترش این فضا به سرعت از دبیرستان‌ها فراتر رفت و به مدارس راهنمایی نیز سرایت کرد. در مدرسه راهنمایی نظام‌الاسلام، واقع در مقابل فرمانداری نجف‌آباد، دانش‌آموزان کلاس‌های سوم راهنمایی در ساعتی مشخص به صورت هماهنگ اقدام به فرستادن صلوات و سر دادن شعار «درود بر خمینی» کردند. نکته‌ای که در گزارش‌ها با نگرانی منعکس شده، سن پایین این دانش‌آموزان بود؛ به گونه‌ای که نویسنده گزارش با تأکید بر اینکه آنان «جوانان زیر پانزده سال» هستند، این وضعیت را نشانه نفوذ گسترده اندیشه‌های مخالف حکومت در میان نسل نوجوان ارزیابی کرده است. از دید او، بی‌اعتنایی یا ناتوانی آموزگاران در کنترل دانش‌آموزان موجب شده بود که مدارس به تدریج به «مرکز تحریکات آشوبگران» تبدیل شوند.
همزمان، گزارش دیگری که در همان روز تنظیم شد، از ادامه تظاهرات دانش‌آموزان دبیرستان پهلوی نجف‌آباد در روزهای دوم تا چهارم مهر خبر می‌داد. بر اساس این گزارش، دانش‌آموزان پس از اجرای مراسم صبحگاه اقدام به سر دادن شعار و برگزاری تظاهرات کرده بودند. اهمیت این موضوع تا آنجا بود که مدیر دبیرستان در پنجم مهر دستور لغو مراسم صبحگاهی را صادر کرد تا از تجمع دانش‌آموزان جلوگیری شود. با این حال، این اقدام نیز نتوانست مانع فعالیت آنان شود و دانش‌آموزان هنگام حرکت به سوی کلاس‌ها بار دیگر شعارهای سیاسی خود را تکرار کردند. در ارزیابی تهیه‌کننده گزارش، خطر اصلی در آن بود که این رفتار‌ها به سایر مدارس نجف‌آباد نیز منتقل شود.
واکنش مسئولان امنیتی به این تحولات نشان می‌دهد که آنان مسئله را صرفاً یک بی‌نظمی آموزشی تلقی نمی‌کردند، بلکه آن را نشانه‌ای از نفوذ جریان انقلابی در میان دانش‌آموزان می‌دانستند. در حاشیه یکی از گزارش‌ها دستور داده شد رؤسای دبیرستان‌ها احضار و توجیه شوند و در میان دانش‌آموزان «افراد وطن‌پرست» شناسایی و هدایت گردند تا عاملان اصلی اعتراضات و «اخلالگران» را معرفی کنند. این توصیه بیانگر آن است که دستگاه امنیتی علاوه بر اقدامات انضباطی، به دنبال ایجاد شبکه‌ای از دانش‌آموزان همسو برای کنترل فضای مدارس و شناسایی فعالان دانش‌آموزی بود.
مجموع این اسناد تصویری روشن از وضعیت نجف‌آباد در آستانه بازگشایی مدارس در مهر ۱۳۵۷ ارائه می‌دهد. مدارس دیگر صرفاً مراکز آموزشی نبودند، بلکه به یکی از مهم‌ترین عرصه‌های بازتاب تحولات سیاسی جامعه تبدیل شده بودند. دانش‌آموزان با بهره‌گیری از موقعیت‌های روزمره مدرسه از مراسم صبحگاه گرفته تا ورود و خروج از کلاس‌ها شعارهای انقلابی را به فضای آموزشی وارد کرده و نوعی کنش جمعی سیاسی را شکل داده بودند..
