تنبیه دشمن در کوه‌های صعب‌العبور مریوان
پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز اسناد انقلاب اسلامی؛ پس از گذشت ۲۰ روز از عملیات والفجر سه در ادامه راهبرد تعقیب و تنبیه متجاوز، عملیات والفجر چهار با رمز «یا الله یا الله یا الله» آغاز شد. در این عملیات هدف تصرف منطقه شیلر و کوتاه کردن فاصله بین نیرو‌های خودی در دو محور بانه و مریوان، برای زمینه‌سازی تهدید بصره بود و نیرو‌های نظامی ایران قصد داشتند از شکست و عقب‌نشینی ارتش بعث در عملیات والفجر سه استفاده کرده و تا حدالامکان مناطق بیشتری را تصرف کنند. [۱]
جغرافیای عملیات
دشت شیلر مرز میان ایران و عراق است که در حدفاصل میان مریوان و بانه قرار دارد. از ارتفاعات مهم آن می‌توان به سورن، سورکوه و کانی مانگا اشاره کرد که دهانه دشت شیلر را تشکیل می‌دهند. شهر پنجوین نیز در همین دشت قرار دارد که ارتفاعات مشرف به آن را زله نام‌گذاری کرده‌اند. شهر پنجوین مدت‌ها قبل ازعملیات والفجر چهار خالی از سکنه بومی بود و نیرو‌های نظامی در آن مستقر بودند؛ حتی دشمن برای فریب نیرو‌های ایران تمام علائم وجود شهر را نابود کرده بود.[۲]
عملیات والفجر چهار در یک منطقه مرتفع و کوهستانی طراحی شده بود و این موضوع نیز پیچیدگی کار را بیش از پیش می‌کرد، زیرا هر کنش نظامی در این مناطق بسیار دشوارتر از مکان‌های دیگر است و نیازمند آمادگی، توانمندی عملیاتی و روحیه بالاست. این موضوع را می‌توان درجلسه توجیهی شهید مهدی زین‌الدین با نیرو‌ها به وضوح قابل مشاهد است. [۳]
سازمان رزمی عملیات والفجر چهار
این عملیات تحت فرماندهی و راهبری قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) برگزار شد که در مجموع نتیجه همکاری مشترک سپاه و ارتش بود. در این عملیات از سوی سپاه، لشکر ۱۴ امام حسین(ع)، لشکر ۸ نجف، لشکر ۴۱ ثارالله، لشکر ۲۵ کربلا، لشکر ۱۷ علی بن ابی‌طالب (ع)، لشکر ۵ نصر و تیپ مستقل ۴۴ قمر بنی‌هاشم(ع) حضور داشتند و از ارتش نیز لشکر ۲۸ کردستان، تیپ ۲ پیاده لشکر۲۱ حمزه و گروه رزمی سلمان در عملیات شرکت می‌کردند.[۴]
شرح عملیات
در ساعت ۲۴ با اعلام رمز «یا الله یا الله یا الله» عملیات والفجر چهار آغاز شد. عملیات در دو محور بانه و مریوان تحت فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) قرار داشت. با شروع عملیات، نیرو‌های نظامی جمهوری اسلامی ایران ارتفاعات لری، گرمک، کنگرک، براله، مارو، خلوزه ۱ و ۲، کلو، شهدا، تخم‌مرغی، سه درختی و هرگنه کوچک را تصرف کردند. این تصرفات به زودی وحشت را به اردوگاه ارتش عراق انداخت و آنان را وادار به عقب‌نشینی کرد.
پس از عقب‌نشینی اولیه بعثی‌ها، لشکرهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی موفق شدند به آن سوی رودخانه قزلچه یورش برده و بعد از چند عملیات موفق توانست بخش شرقی سنگ معدن را تصرف کرده و ارتش عراق را وادار به تخریب شهر پنجوین با بمب شیمیایی و فرار به سوی ارتفاعات کانی مانگا کند. با استقرار و تجدید قوای مجدد، عملیات تازه‌ای در تاریخ ۱۲/۸/ ۱۳۶۲ برای تصرف کانی مانگا طراحی شد که در آن نیرو‌های مسلح ایران توانستند قلل۱۷۹۴، ۱۷۷۴، ۱۶۶۲، ۱۸۷۷ و ۱۹۰۰ را تسخیر کنند. پس از آن، دشمن در پاتک‌های خود موفق شد قله ۱۹۰۰ را پس بگیرد، اما دیری نپایید که بار دیگر این قله به تصرف ایران درآمد. در مجموع نیرو‌های مسلح جمهوری اسلامی ایران در این عملیات توانستند قلل ۱۸۳۰، ۱۸۱۰، ۱۹۰۰، ۱۹۰۴، ۱۷۴۰ و ۱۶۸۰ را تسخیر کنند، اما به دلیل عدم سقوط تنگه روکان و قلل ۱۶۱۶ و ۱۶۰۶، امکان پشتیبانی لجستیکی فراهم نبود و به همین دلیل دستور تخلیه بخشی از متصرفات داده شد. [۵]
نتایج عملیات
هرچند که در این عملیات تمامی قله‌های کانی مانگا به تصرف نیرو‌های نظامی جمهوری اسلامی ایران در نیامد، اما دستاورد‌های گسترده‌ای را به همراه داشت، از زمین‌های وسیع دره شیلر که در خاک عراق بود تا شهر پنجوین و چندین روستا تصرف شد.[۶] در بُعد نظامی نیز سه فروند هواپیما و هلیکوپتر، ۳۵ دستگاه تانک و نفربر، ۱۰۰ دستگاه خودرو سبک و سنگین، ۳۲ قبضه توپ، ۲۶ قبضه تفنگ ۱۰۶ میلیمتری، ۲۰ قبضه توپ ضدهوایی، ۲۵ قبضه خمپاره انداز منهدم شدند. به علاوه هشت دستگاه تانک و نفربر، ۳۱۵ دستگاه خودرو سبک و سنگین، ۳۷ قبضه تفنگ، ۱۰۶ قبضه توپ ضدهوایی و ۶۰ قبضه خمپاره انداز نیز به غنیمت گرفته شد. این عملیات همچنین از لحاظ استراتژیک نیز باعث آزادسازی حدود ۱۰۰۰ کیلومتر از خاک مقدس کشورمان در مناطق مارو، گرمک، خلوزه یک و دو، براله و سربراله، کنگرک، لری، سه درختی، تخم مرغی، پادگان گرمک، شهرک هرگنه، تپه شهدا، هفت توانان، کلو، شاخ ناشکینه، دشت شمال رود قزلچه، ارتفاعات پنجوین، یال شرقی ارتفاعات زله، ارتفاع ۱۶۷۲ (شرق سنگ معدن)، شیخ گزنشین، شاخ تارجر از کانی مانگا و مناطق غرب کانی مانگا تا شرق چوارته شد.[۷]
والفجر چهار در بُعد روانی و رسانه‌ای نیز توانست آثار مطلوبی در جامعه ایران و منطقه به‌جای بگذارد، اظهارات مقامات جمهوری اسلامی پس از این فتح بزرگ و خط نشان کشیدن برای صدام و همپیمانانش در کنار تیتر‌های روحیه بخش روزنامه‌هایی مانند کیهان توانست بار جنگ که اضطراب و دشواری‌های بسیاری را برای جامعه به همراه داشت، کاهش دهد و بخشی از هدف که پیروزی در جنگ بود را به ملت ایران عرضه دارد.
منابع
۱. سخنرانی شهید ابراهیم همت پس از اتمام عملیات والفجر چهار https://www.aparat.com/v/tk۳x۰،
۲. عملیات والفجر چهار، سازمان اسناد و مدارک دفاع مقدس https://B۲n.ir/fx۸۴۳۲،
۳. سخنرانی شهید مهدی زین‌الدین با رزمندگان پیش از آغاز عملیات والفجر چهار https://www.aparat.com/v/s۹۹ia۷۴،
۴. حیدری باطنی، لیلا؛ عملیات والفجر چهار، ویکی دفاع دانشنامه الکترونیکی دفاع مقدس
https://wikidefa.ir/?id=۲oncjjl۷،
۵. لطف‌الله‌زادگان، علی‌رضا، همتی، ایرج، روزشمار جنگ ایران و عراق، کتاب بیست‌وهشتم: نخستین عملیات بزرگ در شمال غرب والفجر ۴، تهران: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس،۱۳۹۶، ص۲۶ـ۲۲،
۶. رشید، محسن، اطلس جنگ ایران و عراق، ص۹۰،
۷. عملیات والفجر چهار، سازمان اسناد و مدارک دفاع مقدس، همان
