از مصیره تا وادی‌قنا؛ نقشه پنهان پنجه عقاب
پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز اسناد انقلاب اسلامی؛ شامگاه ۴ اردیبهشت ۱۳۵۹، هشت بالگرد آمریکایی از عرشه ناو نیمیتز به سوی کویر ایران پرواز کردند. مقصد، نقطه‌ای با نام رمز دزرت وان بود، حدود ۲۰۰ مایل جنوب‌شرق تهران.[۱] ساعاتی بعد، عملیات با کشته‌شدن هشت نظامی آمریکایی، پنج نفر از نیروی هوایی و سه تفنگدار دریایی آمریکا، به پایان رسید. بالگرد‌ها یکی‌یکی از کار افتاده و در آخرین لحظه، یکی از آنها هنگام جابه‌جایی به هواپیمای سوخت‌رسان برخورد کرد.[۲] این عملیات، اما فقط در کویر طبس خلاصه نمی‌شد. پشت پنجه عقاب زنجیره‌ای از پایگاه‌ها در خاک کشور‌های دیگر قرار داشت.
طرح عملیات بر سه پایه استوار بود. هواپیما‌های حامل نیروی ضربت از جزیره مصیره در عمان بلند می‌شدند.[۳] مصر میزبان مقر عملیات بود و نیرو‌ها مدتی در پایگاه وادی‌قنا ماندند و ژنرال جیمز وات، فرمانده عملیات، از همان محل کار را هدایت می‌کرد.[۴] سومین پایه، مسیر خروج بود و اگر همه‌چیز طبق نقشه پیش می‌رفت، بالگرد‌ها نظامیان و جاسوسان سفارت را به پایگاه متروکه منظریه می‌رساندند و هواپیما‌های سی۱۴۱ که از عربستان وارد می‌شدند، همه را به مصر می‌بردند.[۵] کارتر در خاطراتش همین مسیر را شرح می‌دهد و به صراحت می‌نویسد قصد داشت سعودی‌ها را فقط پس از پایان عملیات خبر کند. [۶]
هرمان ایلتس، فرستاده کارتر، در یادداشت ۲۱ نوامبر ۱۹۷۹ نوشته است که با سادات درباره اقدام احتمالی تنبیهی یا بحرانی علیه ایران حرف زده و استفاده از فرودگاه اسوان را مطرح کرده است. سادات نیز هر تسهیلاتی در مصر را بدین منظور در اختیار آمریکا قرارداده و اسوان و برنیس را پیشنهاد کرد.[۷] گفت‌و‌گو‌ها با فهد، ولیعهد عربستان، شکلی دیگری داشت؛ بحث بر سر راه‌های فشار بر امام خمینی (ره) در چارچوب اسلامی بود، از اینکه عرفات را برای ادامه میانجی‌گری تحت فشار بگذارند تا اعزام گروهی از علمای اسلامی به تهران. ایلتس صراحتاً می‌نویسد درباره اقدام نظامی احتمالی چیزی به فهد نگفت. [۸]
پس از شکست، واشنگتن ناچار به عذرخواهی شد. کارتر شخصاً از سلطان قابوس، شاهزاده فهد و انور سادات به خاطر استفاده از امکانات در قلمرو آنها بدون اطلاع قبلی عذر خواست. به قابوس قول کمک سریع در صورت تهدید امنیت عمان داد و به فهد قول حمایت کامل از تمامیت ارضی عربستان.[۹]، اما واکنش‌ها یکسان نبود. قابوس ابتدا خشمگین بود و سپس خواست نام عمان و مصیره علناً به عملیات گره نخورد. سادات نیز بیان کرد که مصر پیش‌تر آمادگی خود را برای تسهیلات بشردوستانه اعلام کرده بود، اما برای پرهیز از انتقاد علناً چیزی نمی‌گوید و اگر ناچار شود، آن را انکار می‌کند.[۱۰]
ادعای مقامات آمریکایی و کشور‌های منطقه هرچه که باشد طرح عملیات و نقش هرکدام مشخص است؛ عمان پایگاه پرواز بود، مصر مقر و مقصد خروج و عربستان مسیر خروج و عنصر پوشش.
منابع
[1] Kreisher, O. (1999, January). Desert One. Air Force Magazine, 60–67.
[2] Kreisher, O. (1999, January). Desert One. Air Force Magazine, 60–67; Ball, G. (n.d.). 1980 – Operation Eagle Claw [Fact sheet]. Air Force Historical Support Division, U.S. Air Force.
[3] Kreisher, O. (1999, January). Desert One. Air Force Magazine, 60–67; Ball, G. (n.d.). 1980 – Operation Eagle Claw [Fact sheet]. Air Force Historical Support Division, U.S. Air Force.
[4] Kreisher, O. (1999, January). Desert One. Air Force Magazine, 60–67.
[5] Kreisher, O. (1999, January). Desert One. Air Force Magazine, 66–67.
[6] Carter, J. (1982, October 18). 444 days of agony [Excerpt from Keeping Faith: Memoirs of a President, Bantam Books, 1982]. TIME.
[7] U.S. Department of State, Office of the Historian. (n.d.). Memorandum from Ambassador Eilts to President Carter, November 21, 1979 (Doc. 43, pp. 107–109). In Foreign Relations of the United States, 1977–1980, Vol. XI, Part 1: Iran: Hostage Crisis, November 1979–September 1980.
[8] U.S. Department of State, Office of the Historian. (n.d.). Memorandum from Ambassador Eilts to President Carter, November 21, 1979 (Doc. 43, pp. 107–109). In Foreign Relations of the United States, 1977–1980, Vol. XI, Part 1: Iran: Hostage Crisis, November 1979–September 1980.
[9] U.S. Department of State, Office of the Historian. (n.d.). Editorial note (Doc. 269, pp. 733–735). In Foreign Relations of the United States, 1977–1980, Vol. XI, Part 1: Iran: Hostage Crisis, November 1979–September 1980.
[10] U.S. Department of State, Office of the Historian. (n.d.). Editorial note (Doc. 269, pp. 733–735). In Foreign Relations of the United States, 1977–1980, Vol. XI, Part 1: Iran: Hostage Crisis, November 1979–September 1980.
