از مبدا تا مقصد با پای پیاده؛ تهران ۵۵ و بحران اتوبوسرانی

پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز اسناد انقلاب اسلامی؛ در ۱۸ آبان ۱۳۵۵ روزنامه اطلاعات گزارشی از وضع نابسامان اتوبوسرانی و حمل و نقل عمومی تهران متشر می‌کند و می‌نویسد: «دردسر‌های اتوبوس سوار شدن آنقدر دائمی و تکراری شده که دیگر مردم از گشودن زبان به انتقاد‌های بی حاصل خسته و کسل شده‌اند.»

در تهران ۵۵ «با آنکه هر روز گروه کثیری از مسافران سابق خطوط اتوبوسرانی، به هر کیفیتی که شده خود را به صف اتومبیل داران پیوند می‌دهند و با آنکه هر روز گروه زیادی از مسافران اتوبوس‌ها به علت بی نظمی وضع درهم و نابسامان اتوبوسرانی ترجیح می‌دهند با تاکسی، اتومبیل شخصی و حتی پای پیاده خود را به مقصد برسانند.».

اما رشد جمعیت تهران چنان بود که فاصله بین تعداد کثیر مسافران و میزان اندک اتوبوس‌ها را زیاد می‌کرد. اطلاعات در ادامه می‌نویسد: «اگر قرار باشد این فاصله پر شود، بین ۲۱۰۰ تا ۲۱۵۰ اتوبوس جدید در خطوط مختلف نیاز است.»

تیتر این گزارش، «مشکلی که مردم ترجیح می‌دهند درباره‌اش حرف نزنند»، به پدیده‌ای اجتماعی اشاره دارد. در آن دوره، سیستم حمل‌ونقل عمومی تنها گزینه برای اقشار کم‌درآمد بود. اعتراض به دود و کمبود اتوبوس‌ها در واقع اعتراض به تنها وسیله رفت‌وآمد روزانه بود. علاوه بر این، ناامیدی از دستگاه‌های اجرایی، باعث می‌شد شهروندان از طرح مطالبات صنفی و زیستی خودداری کنند. سکوت مردم، نه از سر رضایت، بلکه از سر ناچاری و ترس از پیامد‌های اعتراض بود.

بر همین اساس اطلاعات در بخشی از گزارش خود می‌نویسد: «همین نابسامانی‌های رفت و آمد با اتوبوس که مساله ترافیک فقط یک جنبه از آن است سبب شده که مردم به تدریج از سوار شدن اتوبوس دلزده شوند، آنها که امکانات کافی را برای خرید یک اتومبیل قسطی پیدا می‌کنند و یا راه و رسم اخذ وام از بانک‌ها و موسسات مختلف را بلدند، راه خود را با انبوه استفاده کنندگان از وسایل نقلیه عمومی جدا می‌کنند. آنها هم که دستشان نمی‌رسد ترجیح می‌دهند سوار تاکسی شوند، اما به هر حال انبوه مردمی که توان خرید اتومبیل قسطی را ندارند و حتی دخلشان برای خرج روزی چند تومان بابت سوار شدن تاکسی هم کفاف نمی‌دهد مجبورند همچنان در زیر تابش گرمای کشنده تابستان و سوز و برف و یخبندان زمستان، ساعت‌ها در ایستگاه اتوبوس انتظار بکشند و جور ناتوانی‌ها و کمبود‌هایی را به دوش بکشند که دستگاه تامین سرویس اتوبوسرانی شهری با آن درگیر است. این عده هنوز اکثریت مردم شهر‌ها را تشکیل می‌دهند و هر روز بیش از دو میلیون بار سوار اتوبوس می‌شوند»