آیتالله وحید خراسانی؛ از کرسی تدریس حوزه تا اعتراض به رژیم پهلوی
پایگاه اطلاعرسانی مرکز اسناد انقلاب اسلامی؛ آیتالله العظمی حسین وحید خراسانی از مراجع بزرگ شیعه در سن ۱۰۵ سالگی در ۲۶ آبان ۱۴۰۵ دار فانی را وداع گفت.
ضمن تسلیت فقدان آن فقیه برجسته و مرجع عالیقدر، یادداشت زیر مروری بر زندگی و زمانه آیتالله العظی وحید خراسانی دارد.
زندگی و زمانه
حسین وحید خراسانی در سال ۱۳۰۰ ش در مشهد مقدس در خانوادهای متقی و پرهیزكار متولد شد. او پس از فراگیری خواندن و نوشتن به تحصیل دروس دینی روی آورد و وارد حوزهی علمیهی مشهد مقدس شد. ادبیات، سطوح اولی و نهایی را از مرحوم آیتالله حاج شیخ محمد نهاوندی صاحب تفسیر فراگرفت. پس از اتمام سطح، وارد درس خارج فقه مرحوم آیتالله میرزا مهدی اصفهانی و آیتالله آشتیانی شد. علوم عقلی فلسفه و حكمت را از مرحوم میرزا ابوالقاسم الهی و میرزا مهدی آشتیانی آموخت در سال ۱۳۲۷ش در ری به محضر آیتالله العظمی سیدمحمد حجت كوهكمری رسید و پس از مذاكرات علمی مفتخر به دریافت اجازهی اجتهاد مطلق گردید.
سپس در ۲۷سالگی به قصد تكمیل تحصیلات دینی و استفاده از محضر مراجع حوزهی علمیهی نجف ـ در حالی كه به درجهی اجتهاد رسیده بود ـ به آنجا مهاجرت كرد. در نجف اشرف در درس آیتالله العظمی میرزا عبدالهادی شیرازی و آیتالله العظمی سیدمحسن طباطبایی حكیم و بالاخص آیتالله العظمی سید ابوالقاسم خویی شركت كرد. او از خطبای برجستهای شد كه سخنرانیهای یك نفس و مسلسلوار او در مدت اقامت در نجف اشرف معروف بود. وی در بدو ورود به نجف اشرف در منزل آیتالله العظمی اصفهانی به منبر رفت و مورد تشویق علمای حاضر قرار گرفت. پس از آن شبها و بعد از نماز جماعت آیتالله العظمی سیدعبدالهادی شیرازی، در مسجد شیخ انصاری به منبر میرفت. مدتی نیز در كشور كویت و در حسینیهی سیدمحمد آن كشور به منبر میرفت، ولی پس از مدتی به امر آیتالله العظمی خویی، از منبر رفتن خودداری كرد و به تحصیلات دینی خود ادامه داد.
او در ۱۳۳۹ش به ایران بازگشت. در مشهد مقدس و با اصرار فضلا، محصلین و علمای استان خراسان روبهرو شد و با خواست آیتالله العظمی سیدمحمدهادی میلانی در آنجا مقیم شد. او در دیدار با آیتالله العظمی میلانی، دلیل عدم تمایل خود به اقامت در مشهد را مخالفت با شاه و ترس از استقبال اجباری از شاه در سفر به مشهد مقدس اعلام كرد. آیتالله العظمی میلانی به او تضمین داد كه در این زمینه به او مساعدت خواهد كرد و به او توصیه نمود در صورت دعوت به چنین مراسمی، استدلال كند كه با حضور آیتالله العظمی میلانی، در مراسم شركت خواهد كرد و چون آیتالله العظمی میلانی در چنین مراسمی حضور نمییافت بالطبع حضور وی نیز منتفی میشد. پس از یكسال اقامت در مشهد مقدس، به شهر مقدس قم رفت و در حوزهی علمیهی آن شهر به تدریس دروس دینی پرداخت. او در كنار فعالیتهای علمی، از مبارزات سیاسی غافل نبود و بهخصوص نسبت به هجمه به مبانی دینی حساسیت خاصی نشان میداد. در ۱۳۴۲ش و در جریان اقدامات سرگوبگرانهی رژیم علیه مردم، نسبت به آن اعتراض كرد و به رژیم هشدار داد و واگذاری امتیازات به خارجیها را محكوم نمود.
در سال ۱۳۴۶ش در انتقاد از تصویب طرح «قانون حمایت از خانواده» در مسجد ارگ تهران سخنرانی كرد. وی همچنین نسبت به انتشار مطالب خلاف اسلام در نشریهای موسوم به نشریه «زن روز» اعتراض نمود. در ۱۳۵۵ش و در پی اهانت تلویحی برخی از نشریات به امام خمینی(ره) و نیز دستگیری قاتلان آیتالله شمسآبادی و در اعتراض به آن از حضور در كلاس درس خودداری نمود. در توهین روزنامهی اطلاعات به امام خمینی(ره) در دی ۱۳۵۶ش و متعاقب آن اعتراض طلاب به این اقدام رژیم، نسبت به آن اعتراض كرد. در آن روز، طلاب حوزهی علمیهی قم، به بیوت مراجع و مدرسین حوزهی علمیهی قم از جمله بیت ایشان مراجعه و نسبت به این اقدام رژیم اعتراض كردند. وی در بیت خود و در اجتماع گستردهی طلاب معترض سخنرانی شدیداللحنی در محكومیت آن اقدام رژیم ایراد نمود. در آن سخنرانی با استناد به شعری، امام خمینی را «چراغی ایزدی» معرفی كرد كه با توهینهای رژیم خاموش نخواهد شد. سخنرانی او در روز نوزده دی ۱۳۵۶ تا ظهر آن روز طول كشید و در حالیكه طلاب در حال بازگشت به حوزهی علمیه بودند دستور تیراندازی صادر گردید و حركت آرام طلاب قم به خاك و خون كشیده شد.
در پی یورش عوامل رژیم پهلوی به حرم رضوی در مشهد، با صدور اعلامیههای شدیداللحن نسبت به آن اعتراض كرد. او در این اعلامیه، نهضت اسلامی امام خمینی و قیام مردم را قیامی اسلامی و عكسالعمل مظلوم در برابر ظالم نامید و نسبت به تاراج رفتن اموال ملت اعتراض كرد.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز به تدریس در حوزهی علمیهی قم ادامه داد و از مراجع بزرگ شیعه شد. خدمات و موسسات فراوانی از ایشان به یادگار ماند که یکی از آنها احیای شعائر فاطمی و عزای حضرت زهرا سلامالله علیهاست.
منبع: فرهنگنامه رجال روحانی عصر امام خمینی(ره)، مرکز اسناد انقلاب اسلامی