بازخوانی واکنش‌ها به قیام ۱۹ دی ۱۳۵۶
پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز اسناد انقلاب اسلامی؛ قیام ۱۹ دی مردم قم موجی از واکنش‌ها را میان اقشار مختلف جامعه بوجود آورد. موج این قیام‌ها به حدی بود که تحلیل‌گران از این واقعه به عنوان جرقه انقلاب یاد می‌کنند. در کتاب «آذرخشی بر تاریکی» که توسط مرکز اسناد انقلاب اسلامی منتشر شده درباره واکنش اقشار مختلف به قیام ۱۹ دی آمده است:
قیام ۱۹ دی قم واکنش های فراوانی را در کشور و خارج از کشور برانگیخت. در مرحله اول، مراجع و علمای قم، به دلیل سفاکی رژیم در سرکوب خونین و افزایش اختناق و حکومت نظام،به این نتیجه رسیدند که اعتراض خود را ادامه دهند و به افشای روابط آشکار و پنهان رژیم با امپریالیسم و برملا کردن جنایات و سفاکی‌های رژیم به وسیله اعلامیه بپردازند.
واکنش مراجع و روحانیون به جنایت رژیم پهلوی در قم
مراجع بزرگ، فضلا و مدرسان و طلاب قم با انتشار اعلامیه‌های شدیداللحن، اقدام سفاکانه رژیم را محکوم کردند و دموکراسی ادعایی محمدرضا پهلوی و فضای بازسیاسی و حقوق بشر ادعایی امریکا را مورد انتقاد قرار دادند. در اعلامیه‌ای که مدرسان حوزه علمیه منتشر کردند، پس از تشریح چگونگی قیام و سرکوب خونین آمده است: «آیا این است معنای آزادی و دموکراسی و طرفداری از حقوق بشر که هئیت حاکمه از آن دم می‌زنند؟... آیا حمله مسلحانه و به گلوله بستن عده‌ای بی‌گناه که با کمال نظم و آرامش در حرکت بودند، طرفداری از حقوق بشر است؟ آیا فضای باز سیاسی همین است که اگر انسانی به مطالب غیرواقعی روزنامه اعتراض کنند، در برابر گلوله قرار گیرند.»
یکی دیگر از اعلامیه‌های حوزه علمیه قم، ضمن محکوم کردن اقدامات غیر انسانی رژیم پهلوی آمده است: «بی‌گمان از این به بعد شاهد درگیری‌های باز هم خونین‌تر میان ملت و رژیم خواهیم بود، ولی با وجود فضایی چنین تنگ و شکننده و هستی سوز و شرف برباد ده، ملت ایران با پای مردی و ارده‌ای پولادین و سازمان‌دهی بیش‌تر مبارزان خود، راه دشوار مبارزه با رژیم که مظهر فساد و دشمن قانون و آزادگی است، را ادامه می‌دهد و با توجه به بی‌آبرویی فزاینده حکومت ضد دینی و ملی ایران، در مجامع آزاد بین‌المللی و ورشکستگی سیاسی و اخلاقی و اقتصادی آن، پایان راه مبارزه را نشانه سستی بنیاد آن به حساب می‌آورد».
امام خمینی، که در این زمان در نجف در حال تبعید به سر می‌بردند، در مسجد شیخ انصاری آن شهر، سخنرانی آتشینی ایراد فرمودند، ایشان درس و نماز جماعت را به مدت یک هفته تعطیل کردند. ایشان در قسمتی از بیانات‌شان ضمن برشمردن مفاسد اداری و مالی دولت، مجلس، ارتش و سایر نهادهای رژیم، تحلیل دقیق از شخصیت و فرهنگ استبدادی حاکم بر نظام سیاسی ایران ارائه دادند و چاپلوسی و بی‌عرضگی و دست‌بوسی قدرتمندان را از ویژگی‌های اصلی هیئت حاکمه ذکر کردند.
ایشان فرمودند: «این بی‌عرضه‌ها که در مقابل سلاطین یا در مقابل رئیس‌جمهورها،خصوصا رئیس جمهور امریکای بالفعل،این قدر خاضع‌اند و این قدر چاپلوس‌اند و خودشان را وابسته و پیوسته به آنها می‌دانند،همین بی‌عرضه‌ها از بی‌عرضگی‌شان وقتی وارد می‌شوند در جمعیت خودشان چون مسط هستند این‌ها اذیت می‌کنند. آن‌جا دست‌بوسی می‌کنند و چاپلوسی، وقتی می‌رسند به مملکت خودشان شروع می‌کنند به کارهای هرزگی».
امام خمینی، محمدرضا پهلوی را به «شاخ‌دار بی‌عقل» تشبیه کردند و هرگونه «مبارزه قانونی» با این رژیم را محکوم ساختند. زیرا معتقد بودند چنین مبارزه‌ای جز اتلاف وقت و نیرو حاصلی دیگر ندارد.
واکنش دانشگاهیان و دانشجویان به واقعه ۱۹ دی
بعد از ۱۹ دی، دانشجویان دانشگاه‌های مختلف کشور به ویژه تهران، با تجمع اعتراض آمیز خود، سیاست‌های ضد دینی و سرکوب‌گرایانه رژیم پهلوی را محکوم کردند و با حاضر نشدن در کلاس‌های درس و صدور اعلامیه‌ها و بیانیه‌های متعدد از قیام مردم قم تجلیل کردند.
یکی از انجمن‌های اسلامی دانشجویان خارج از کشور، قیام مردم قم را یادآور «خاطره خونین و همیشه زنده قیام خرداد ۴۲» دانست. سازمانی دیگر، نیز ضمن تجلیل از قیام، به جنبه دینی و ضد استعماری آن اشاره کرد و نوشت: «مبارزات دلاورانه اهالی زحمتکش و روحانیت مترقی قم در روزهای ۱۷ تا ۲۰ دی ماه علیه رژیم ضد خلقی و ارتجاعی پهلوی خائن وابسته به امپریالیسم جهان به سرکردگی امریکا و در دفاع از سنن مثبت و مبارزاتی مردم، به ویژه اوج آن در ۱۹ دی ماه برگی درخشان به تاریخ مبارزات سیاسی خلق‌های ستم دیده افزوده است.»
تعطیل بازار در پی وقوع کشتار ۱۹ دی
بازاریان قم ضمن شرکت گسترده در تظاهرات خونین ۱۹ دی یک هفته بازار را تعطیل کردند. به دنبال آن، بازار شهرهای مختلف کشور به ویژه تهران و مراکز استان‌ها برای همدردی با قیام مردم قم تعطیل شد. بازاریان با این واکنش اتحاد خود را با مرجعیت به نمایش گذاشتند و تبلیغات رژیم، مبنی بر حمایت بازار از سیاست‌هایش را باطل ساختند.
امام خمینی در قسمتی از بیانات‌شان به بیداری بازار اشاره کرده و فرمودند: «ملت بیدار شده، آقا! مردم بیدار شدند، اگر بیدار نبودند که بازارها را این طور نمی‌بستند. روز جمعه، روز پنجشنبه از قراری که هم نقل شده است و هم مقامات اطلاعات رسمی اطلاع داده‌اند، بازار تهران برای اعتراض تعطیل شده، مسأله تعطیلی بازار تهران یک امر عادی نیست... این آقا که می‌گفت همه با من موافق هستند، این بازار تهران، آن هم بازار اهواز، آن هم اصفهان، آن هم شیراز».
