حمایت کامیون‌داران از فرمان امام برای نجات گمرکات
پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز اسناد انقلاب اسلامی؛ در آذرماه سال ۱۳۶۲، در بحبوحه جنگ ایران و عراق و شرایط دشوار اقتصادی و اجتماعی، کشور با بحران جدی در حوزه حمل‌ونقل کالا مواجه شد. نرخ پایین کرایه حمل‌ونقل کامیونها و تریلرها موجب شد تا بسیاری از رانندگان از جابه‌جایی بار خودداری کنند. این وضعیت به انباشت کالاهای ضروری و حتی اقلام حیاتی و گران‌بها در بنادر و انبارها انجامید و خطر از بین رفتن آن‌ها را به دنبال داشت. این بحران در شرایطی رخ داد که کشور بیش از هر زمان دیگری به توزیع سریع و مؤثر کالاها نیازمند بود تا از اختلال در تأمین نیازهای حیاتی مردم جلوگیری شود. این مسئله در روزنامهها نیز بازتاب گسترده‌ای داشت:
کیهان، دوشنبه 28 آذر 1362 – شماره 12042 تیتر زد:
انبارهای گمرکات کشور از کالاهای ترخیص‌نشده انباشته‌اند
- در محوطه‌های وسیع گمرک‌های کشور، هزاران دستگاه ماشین‌آلات صنعتی و وسایل مورد نیاز اجرای طرح‌های عمرانی که با صرف هزینه‌های هنگفت ارزی به کشور وارد شده‌اند، زیر باد و باران و سایر عوامل نامساعد جوی انباشته شده است.
- عدم مراجعه کامیونها برای حمل بار از گمرکات و پایین بودن کرایه دولتی حمل بار، به گفته مسئولین، از مشکلات عمده سازمان‌های واردکننده است.
- در محوطه وسیع گمرک‌های کشور، هزاران دستگاه ماشین‌آلات صنعتی، وسایل مورد نیاز طرح‌های عمرانی و هزاران تن از انواع کالاهای مورد نیاز مردم که با صرف هزینه‌های هنگفت ارزی به کشور وارد شده، زیر باد و باران و سایر عوامل جوی نامساعد در حال زنگ زدن و پوسیدن است.
برای کاهش تراکم کالا در گمرکات کشور و جلوگیری از ضرر و زیانی که از این راه به دولت وارد می‌شود، از اول آبان‌ماه سال جاری، چندین گمرک مهم کشور فعالیت خود را به‌صورت شبانه‌روزی آغاز کردند. با این حال، بسیاری از صاحبان کالاها، جز در مواردی معدود، برای ترخیص کالاهای خود که گاه سال‌ها در گمرک باقی‌مانده، مراجعه نکرده‌اند.
در حال حاضر، صاحبان کالاهای متراکم در گمرکات، که بیشتر شامل مراکز دولتی هستند، عمده‌ترین علت عدم ترخیص کالاهای خود را کمبود کامیون و پایین بودن نرخ کرایه‌های تعیین‌شده از سوی وزارت راه و ترابری می‌دانند. آنان معتقدند که با این نرخ‌ها، کامیون‌داران تمایل کمی به حمل بارهای دولتی دارند.
همچنین، کیهان، سه‌شنبه، ۲۹ آذر ۱۳۶۲ – شماره ۱۲۰۴۳ نوشت:
- به عقیده دست‌اندرکاران و کارشناسان، برای جلوگیری از اتلاف سرمایه‌های ملی، گمرکات کشور باید هرچه زودتر کالاهایی که در معرض نابودی هستند را تخلیه کنند.
- انبارها و محوطه‌های روباز گمرکات کشور بیش از ظرفیت مجاز خود کالا نگهداری می‌کنند و واردات جدید نیز، با توجه به کندی برنامه ترخیص کالا، میزان تراکم موجود را مرتبا افزایش می‌دهد.
صاحبان کالاها که عموماً سازمان‌های دولتی هستند، کمتر برای ترخیص کالاهای خود به گمرکات مراجعه می‌کنند. مشکلات حمل‌ونقل، کمبود کامیون و پایین بودن نرخ حمل بار، که از سوی وزارت راه تعیین شده، از عوامل اصلی کند شدن برنامه ترخیص کالا شناخته شده‌اند. همچنین برخی از قوانین دست‌و‌پاگیر گمرکی نیز در این روند دخیل هستند.
به‌دلیل شرایط جنگ تحمیلی، تعدادی از کامیونها در جبهه‌ها فعالیت می‌کنند. همچنین، حجم بالای واردات باعث شده که تعداد کامیون‌های موجود برای حمل کالا کافی نباشد. در نتیجه، صاحبان کالا برای حمل بار خود از گمرکات، گاهی با دریافت مجوز از هیئت‌مدیره و پرداخت مبلغی غیررسمی به راننده کامیون، که اصطلاحاً «پشت بارنامه» نامیده می‌شود، بارهای خود را جابه‌جا می‌کنند. وزارت راه این «پشت بارنامه» را به‌عنوان پاداش تلقی کرده و به برخی از دستگاه‌ها اجازه پرداخت آن را داده است. با این وجود، حتی این اقدام نیز نتوانسته است مشکل تراکم کالا در گمرکات را به‌طور کامل حل کند. مسئولین وزارت راه و ترابری، که مسئول تعیین تعرفه‌ها و نرخ حمل کالاهای دولتی هستند، اعلام کرده‌اند که برای کاهش تراکم موجود در گمرکات، نرخ حمل در برخی موارد آزاد شده است. با این حال، این سیاست نیز نتوانسته به‌طور مؤثر از فشار تراکم کالاها در گمرکات کشور بکاهد.
اقدام امام خمینی و بسیج رانندگان برای حل بحران
در چنین شرایط بحرانی، نیاز به همکاری کامیون‌داران و تریلر‌داران برای برون‌رفت از این وضعیت بیش از پیش احساس می‌شد. اگرچه تدابیری نظیر پرداخت «پشت بارنامه» به‌عنوان مشوق مالی و تأمین لاستیک برای رانندگان اتخاذ شد، اما این اقدامات به‌تنهایی کافی نبودند و مشکل کالاهای انباشته‌شده در گمرکات همچنان پابرجا ماند. در این مقطع حساس، امام خمینی (ره) فرمانی صادر کردند که در آن بر لزوم تخلیه فوری گمرکات و همکاری رانندگان در این زمینه تأکید شده بود. این فرمان، نقطه عطفی در حل بحران شد؛ چرا که بسیاری از رانندگان، با لبیک به دعوت امام، با ازخودگذشتگی به سمت گمرکات حرکت کردند. این اقدام جمعی و خودجوش، به تخلیه سریع گمرکات انجامید و کشور را از یک بحران جدی در تأمین و توزیع کالاهای حیاتی نجات داد.
1700دستگاه کامیون و تریلر عازم بنادر کشور شدند
روزنامه جمهوری اسلامی، چهارشنبه ۳۰ آذر ۱۳۶۲ – شماره ۱۳۲۲ در این خصوص نوشت:
به‌دنبال بیانات رهبر کبیر انقلاب اسلامی، حضرت امام خمینی (ره)، مبنی بر حمایت و همکاری بیش از پیش با دولت مکتبی و خدمتگزار، انجمن‌های اسلامی کامیون‌داران، شوراهای اسلامی شرکت‌های حمل‌ونقل سراسری، اتحادیه صنف کامیون و کمپرسی، و رانندگان متعهد و ایثارگر از استان‌های سراسر کشور، طی اطلاعیه‌هایی حمایت خود را از فرمایشات امام اعلام کرده و برای تخلیه کالاهای اساسی از بنادر کشور اعلام آمادگی کردند.
گزارش مختصر اخبار در این زمینه حکایت از اعزام ۱۰۰ کامیون از اردبیل، بیش از ۴۰۰ کامیون از بروجرد، اعلام حمایت تریلر‌داران سیستان و بلوچستان از بیانات امام خمینی (ره)،۶۵ کامیون از سمنان،۵۰ کامیون از تربت حیدریه، ۱۰۰ کامیون از استهبان، ۱۰۰ دستگاه تریلر از استان چهارمحال و بختیاری، ۳۰ دستگاه تریلر از ایلام، ۶۵۰ کامیون و وسایل نقلیه باربری از استان گیلان،۳۰۰ کامیون از تبریز،۷۰ دستگاه کامیون از خمین، ۵۰ دستگاه کامیون از مشهد و ۵۰ دستگاه از شهرکرد و ... داشت.
