به روایت باقر کاظمی؛ کارگزار دوره پهلوی
خاطرات باقر کاظمی از آن جهت اهمیت دارد که به عنوان رجل سیاسی عصر پهلوی اول؛ در شهریور ۱۳۲۰ «شاهد همه رسوایی‌ها و افتضاحات و شکست‌ها و وصفیات دلخراش بوده»، و ناگفته‌هایی از فضای سیاسی، نظامی و اجتماعی ایران را در دورانی که «دیکتاتور استعفا داد و فرار را بر قرار و انجام وظیفه ترجیح داد» به تصویر می‌کشد.
کد خبر: ۱۱۴۸۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۶/۲۵
روایتی از برکشیدن تا تبعید و مرگ رضاخان
رضاخان، سه سال پس از کناره‌گیری از سلطنت، در حالی که دوران تبعید خود را در ژوهانسبورگ آفریقای جنوبی سپری می‌کرد، در ۶۶ سالگی مرد. او که هیچ سابقه سیاسی نداشت و به دلیل فرمان‌پذیری همراه با قدرت نظامی، با کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹ وارد عرصه قدرت شده بود، با حمایت بریتانیا در ادامه سلسله پهلوی را اعلام کرد، اما به دستور همان حامیانش، واپسین سال‌های زندگی خود را دور از ایران گذراند. نهایتاً در پی تحولات جنگ جهانی دوم به فروپاشی سریع، استعفا و مرگ در تبعید انجامید.
کد خبر: ۱۱۳۷۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۰۶
25 آذر؛ اعلان تشکیل سلطنت پهلوی
به قدرت رسیدن رضا خان یکی از نقاط قابل توجه تاریخ معاصر ایران است که چگونه پهلوی اول با سیاسی‌بازی و ایجاد خفقان و سرکوب به قدرت رسید؟ در 15 آذر مجلس مؤسسان تشكیل شد و در یك هفته انقراض قاجار و پادشاهی رضاخان و ولایتعهدی پسر بزرگ‌تر و پادشاهی اولاد ذكور رضاخان را، نسل اندر نسل، تصویب كرد.در 24 آذر رضا شاه به مجلس شورای ملی رفت و در مقابل قرآن سوگند خورد و به این ترتیب رضاخان به‌آرمان خویش نائل آمد و سلسله‌‌ی پهلوی در ایران، سلطنت را به دست گرفت.
کد خبر: ۹۷۲۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۹/۲۵
13 آبان | مقدمات گشایش اولین مجلس مؤسسان
پس از خلع قاجار و نقشی که رضاشاه و حامیان او در مجلس و فضای سیاسی کشور ایفا کردند، این بار در گامی فراتر می خواستند مقدمات سلطنت پهلوی را از طریق مجلس مؤسسان فراهم کنند. بر این اساس دست به مهندسی، دخل و تصرف و برنامه ریزی انتخابات برای کنار زدن مخالفان خود زدند به حدی که صدای اعتراض برخی ولایات در آمد.
مجلس مؤسسان ۱۳۰۴ در تاریخ ایران نقطه عطفی بود که با هدف خلع سلسله قاجار و انتخاب رضا خان به عنوان شاه ایران تشکیل شد. این مجلس در چارچوب تغییر نظام حکومتی ایران از قاجاریه به پهلوی، در شرایطی تشکیل شد که رضا خان، پس از کودتای ۱۲۹۹ و طی چهار سال، قدرت خود را در ایران به عنوان وزیر جنگ و سپس نخست‌وزیر تثبیت کرده بود. تشکیل این مجلس، زمینه قانونی و سیاسی لازم برای انتقال سلطنت از قاجار به پهلوی را فراهم کرد.
کد خبر: ۹۵۴۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۸/۱۴
به‌رغم برنامه‌های سازندگی مهم و سرمایه‌گذاری‌های کلان برای نوسازی، کاستی‌ها و سستی‌های مهمی نیز در گستره و راهبرد برنامه‌های توسعه وجود داشت. نخست، رویکرد رضاشاه به فرآیند توسعه عمدتا یک نگاه از بالا به پایین و کمتر فراگیر به اصلاحات و نوسازی بر مبنای الگوهای وارداتی بود. در نتیجه، شهروندان ایران عمدتا در فرآیند توسعه سهیم نبودند و در جامعه عاملیت نداشتند. به علاوه، اکثر جامعه به نوگرایی یا مدرنیته فراگیر دست نیافت. چرا؟
کد خبر: ۹۱۵۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۵/۰۶
ویژه‌نامه " انتخابات مجلس"
سنت انتخاب نمایندگان فرمایشی نه تنها در سراسر عهد رضاشاه بلکه در دوره سیزدهم مجلس شورای ملی که مصادف با کنار رفتن رضاشاه بود، ادامه یافت. با آزاد شدن فضای سیاسی و درهم شکستن سایه دیکتاتوری رضاشاه، بسیاری از جریان‌ها، مطبوعات و افراد مناطق مختلف در شکایت از نحوه برگزاری انتخابات به تکاپو پرداخته و خواستار ابطال انتخابات و تجدید آن شدند. اما دولت و مجلس با توجه به شرایط ویژه آن زمان، از پذیرش این درخواست امتناع کردند.
کد خبر: ۸۷۶۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۱۱/۳۰
ویژه‌نامه " انتخابات مجلس"
در زمان سلطنت رضاشاه، هشت دوره انتخابات مجلس شورای ملی(دوره‌های ششم تا سیزدهم) برگزار شد که هفت دوره آن در زمان سلطنت وی افتتاح گردید و دوره سیزدهم در اوایل سلطنت محمدرضا پهلوی، فعالیت خود را آغاز کرد. رضاشاه قصد داشت با مداخله دربار و نظامیان، مجلسی مطیع و دنباله رو دولت پدید آورد تا بتواند برنامه‌های خود را بدون تنش و درگیری به انجام رساند. از دوره ششم به بعد و خصوصا در دوره هفتم، همه چیز شکل انتصابی به خود گرفت. در این میان، نقش تیمورتاش حائز اهمیت بود به طوری که سرنوشت دوره ششم تا نهم کاملا در دست وی بود و از دوره هفتم به بعد حتی یکی از شخصیت‌های مخالف رضاشاه به مجلس راه پیدا نکرد.
کد خبر: ۸۷۶۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۱۱/۲۹
مجالس عزاداری حسینی به واسطه‌ی ماهیتِ خویش، آموزه‌‌های عدالت‌طلبی، مبارزه با ظلم، آزادگی، عزت، شرافت، دین‌مداری و حفظ شعائر دینی، امر به معروف و نهی از منکر، اصلاح‌طلبی و رفع فساد را همیشه در برابر دیدگان شیعیان و آزادگان قرار می‌داده است. این مجالس به سبب همین ظرفیت، برای کسانی که در جبهه‌ی مقابل این آموزه‌ها قرار گرفته‌اند، خطرآفرین بوده است. لذا از جمله عوامل محدودیت و ممنوعیت مراسم و مجالس عزاداری و سوگواری حسینی را در این دوره، همین مسأله باید دانست. آیت‌الله محمدعلی شاه‌آبادی، میرزا صادق تبریزی، آیت‌الله العظمی شیخ عبدالکریم حائری یزدی و آیت‌الله بلادی بوشهری از جمله عالمانی بودند که در حفظ شعائر حسینی پیشتاز بودند.
کد خبر: ۸۴۹۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۰۵/۰۳
به بهانه ایام سوگواری حسینی
رضاشاه روضه‌خوانی را هم منع کرد و طوری بود که وقتی می‌خواستیم در روضه‌خوانی‌ها شرکت کنیم به قُرآت و قَصبات و دِهاتِ دوردست می‌رفتیم. من خودم بارها مثلاً خواستم بروم عزاداری شرکت کنم، می‌رفتیم ده. پاسبانِ متدیّنی بود که این روی حساب، همان ایمان و عقیده خودش گاهی می‌آمد به ما جوان‌ها کمک می‌کرد و مواظب بود که آجانِ[پاسبان] نامحرمی نیاید و ما هم یک سینه‌ای می‌زدیم ولی با ترس و خوف خیلی عزاداری امام حسین(ع) برای ما مشکل شده بود.
کد خبر: ۸۴۸۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۰۴/۳۱
روز عاشورا (15 اردیبهشت) مردم به تدریج در امام‌زاده جمع شدند و به عزادارى پرداختند. در این بین عده‌اى كفن‌پوش و عده‌اى هم بدون كفن در حالى كه قمه مى‌زدند به طرف خیابان مسگرها رفتند. مأموران انتظامى در صدد جلوگیرى برآمده و مردم نیز مقاومت نمودند و زمینه‌ى برخورد فراهم شد.
کد خبر: ۷۹۲۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۵/۱۲
رضاخان در دوره پادشاهی‌اش بر کشور، زمین‌های بسیاری را در سراسر ایران، به ویژه اراضی پر رونق مازندران را تصاحب کرد به طوری که در اواخر سلطنت حدود ۷۰۰۰ روستا به نام او ثبت شده بود. وی در زمان برکنار شدن از سلطنت در سال ۱۳۲۰، متمول‌ترین و ثروتمندترین زمین‌دار ایران بوده و حدود ۲۰۰ میلیون دلار در حساب‌های بانکی‌اش ذخیره پولی داشته است. با وجود اسناد و مدارک و اعتراف کارگزارانش نسبت به غصب این اموال، پسرش محمدرضا نیز حاضر به تسلیم بیت‌المال نشد و راه پدر را ادامه داد.
کد خبر: ۶۶۵۱ تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۱۲/۰۳
کلاس تاریخ
مدرس گفت: «اگر تو مرده بودی اموالی که از مردم غارت کردی و به خارجی‌ها دادی، همه از بین می‌رفت. دعا کردم زنده برگزدی تا بلکه بتوانیم مال ملت را پس بگیریم.»
کد خبر: ۶۶۴۶ تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۱۲/۰۳
کلاس تاریخ
آموزش اجباری ابتدایی از 6 تا 12 سالگی برای دختران و پسران بوده است و در شهرها مدت کلاس‌های ابتدایی 6 سال و در روستاها 4 سال بود. این آموزش به‌صورت مجانی ارایه می‌شد اما آموزش متوسط که مدت آن‌هم 6 سال برای پسران و 5 سال برای دختران بوده و غیراجباری و غیرمجانی بود و نظامی که در مدارس متوسط حاکم بود، مطابق آموزش در مدارس اروپایی به‌خصوص فرانسه تنظیم شده بود.
کد خبر: ۶۵۳۴ تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۱۰/۳۰
انقلاب اسلامی در شیراز
در شب 23 دی نیز حجت‌الاسلام مجدالدین محلاتی در مسجد ولی‌عصر واقع در خیابان داریوش شیراز مبادرت به سخنرانی كرد. بنابر گزارش ساواك شیراز، وی ضمن تأیید و حمایت از آیت‌الله خمینی برای سلامتی ایشان دعا نمود، لذا در هنگام خروج حاضران، عده‌ای شروع به سر دادن شعار «مرگ بر شاه» و «زنده‌باد خمینی» نموده كه در نتیجه با مداخله پلیس تظاهرات‌كنندگان متفرق شدند. اما 19 نفر از شعاردهندگان به دست نیروهای شهربانی دستگیر شدند.
کد خبر: ۶۵۰۳ تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۱۰/۱۷
یادی از دلاوری‌های میرزای جنگل
در 11 آذر 1300 میرزا کوچک خان جنگلی، مبارز دلیری که به خاطر خیانت برخی یاران تحت تعقیب بود، راه قله‌های جنگل را در پیش گرفت؛ اما سرما و برف این سرباز رشید را زمین‌گیر کرد و جان به جان‌آفرین تسلیم نمود. روستایی‌ها جنازه یخ‌زده میرزا را به خانقاه آوردند، ولی سالار شجاع سر میرزا را قطع کرد و برای رضاخان به سوغات برد و این‌گونه نهضت میرزا خاموش شد؛ ولی نام و یاد او همواره الهام‌بخش انسان‌هایی شد که برای آزادی از استبداد و رهایی از بیگانگان آرام نداشتند.
کد خبر: ۶۳۹۹ تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۹/۱۱
در بخشی از اعلامیه میرزا کوچک‌خان آمده: «عموم ایرانیان می‌دانند که از بدو قیام و تشکیل جمعیت جنگل الی کنون، نخستین نظریه که قبل از هر چیز مطمح نظر و با خطی جلی و برجسته در سرلوحه مرام آنان منقش بوده، همانا رفاهیت حال عموم هموطنان، تهیه موجبات سعادت و استقلال ایران و بالاخره رهایی یافتن از چنگال متعدیان بوده است...»
کد خبر: ۶۳۹۸ تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۹/۱۱
آیت‌الله سید حسین موسوی‌کرمانی می‌گوید: «... از قهوه‌چى درباره رضاشاه و هم‌راهانش پرسيدم. گفت: «دو تا چايى، پشت سر هم ريختم و رضاشاه خورد و کمى هم اين جا نشست. دو تومان هم پول چايى داد. بعد بلند شد و با چوب خيزرانى که در دست داشت، شروع کرد به زدن گونى‌ها! فکر کردم ديوانه است...».
کد خبر: ۶۲۱۴ تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۶/۲۶
آیت‌الله صابر همدانی می‌گوید: «نماز ميت را هم هيچ کدام از مراجع تقبل نکردند، مرحوم آيت‌الله حجت که در آن موقع کسالت هم داشت در رد اين تقاضا فرموده بود من نماز خودم را درست نمى‌توانم بخوانم چه رسد به نماز کسى مثل شاه!».
کد خبر: ۶۰۱۴ تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۵/۰۴
کلاس تاریخ
امام خمینی علاقه عجیبی به شهید مدرس داشتند. آیت‌الله خزعلی می‌گوید: امام دلداده مرحوم مدرس بود و بلایی را که دودمان پهلوی بر این روحانی وارد کرده بودند همیشه در ذهن داشت. یکبار درباره مدرس به من گفتند: «او ذخیره‌ای بود از خداوند متعال که زودتر از همه به مفاسد خانواده پهلوی پی برده بود.»
کد خبر: ۵۹۹۶ تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۸/۱۲
رضاخان در طول سلطنت خود با زیرپا گذاشتن آزادی‌های تصریح شده در قانون اساسی، بساط پلیس سیاسی را در سراسر کشور گسترش داد. شهربانی، که طبق قانون ضابط دادگستری بود، به نیرومندترین ابزار در دست رضاخان برای ترور، اختناق و انواع جنایت‌ها تبدیل شد. او در ادامه با از بین بردن مخالفان خود و سرکوب نیرهای سیاسی و ترویج فرهنگ اطاعت بی‌چون و چرا، سعی کرد پایه‌های رژیم خود را مستحکم کند. رضاخان با حمله به ارزش‌های دینی و سنتی جامعه علنا گلوله‌های آتش را به روی مردم گشود تا چهره دیکتاتور خود را به ثبت برساند. نمونه این برخورد وی در سرکوب خونین قیام گوهرشاد به خوبی قابل مشاهده است.
کد خبر: ۵۹۸۱ تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۴/۲۳