واگذاری بحرین در سال ۱۳۴۹، نه‌تنها یک اشتباه راهبردی بود که لطمات جبران‌ناپذیری به منافع ملی ایران در خلیج فارس وارد کرد، بلکه الگویی خطرناک از تفکر شاه را به نمایش گذاشت. او بحرین را صرفاً با معیار‌های هزینه-فایده و فشار‌های خارجی سنجید و آن را «سربار» و «غیراستراتژیک» قلمداد کرد. حال آنکه همین منطق، اگر در شرایط مشابهی به کار گرفته میشد، می‌توانست به واگذاری نقاط حیاتی‌تر و استراتژیک‌تر نظیر تنگه هرمز و سایر جزایر نیز بینجامد. به عبارت روشنتر، در نگرش محمدرضا پهلوی، مرز میان «نگهداشت» و «واگذاری» سرزمین‌ها بسیار شکننده بود؛ همانطور که بحرین رفت، این خطر وجود داشت که نوبت به هرمز هم برسد.

بحرین، جزیره‌ای در خلیج فارس با موقعیت جغرافیایی استراتژیک و تاریخی، از جمله مناطقی است که طی قرن‌های گذشته تحولات سیاسی و فرهنگی زیادی را تجربه کرده است. در قرن بیستم، به ویژه در دهه‌های ۱۹۴۰ و ۱۹۵۰، مسئله‌ی استقلال بحرین از ایران به یکی از موضوعات برجسته‌ی سیاست بین‌المللی و منطقه‌ای تبدیل شد. این موضوع به ویژه در پی جنگ جهانی دوم و تغییرات ژئوپلیتیکی گسترده در خاورمیانه، اهمیت بیشتری پیدا کرد. در این دوران، بحرین تحت حاکمیت ایران بود، اما فشارهای سیاسی و دیپلماتیک از سوی بریتانیا و سایر قدرت‌های جهانی برای استقلال از ایران دامن زد. روند مذاکرات و توافقات بین‌المللی، به ویژه توافقات میان بریتانیا، ایران، و رهبران بحرینی، در نهایت منجر به اعلام استقلال بحرین در سال ۱۹۷۱/ ۱۳۵۰ شد. در واقع استقلال بحرین به معنای تغییر در نقشه‌ی سیاسی خلیج فارس بود. با خروج بحرین از حاکمیت ایران و تبدیل آن به یک کشور مستقل، مرزهای جغرافیایی و سیاسی منطقه دچار تغییر شد و وضعیت جدیدی در روابط بین‌المللی ایجاد کرد. این مقدمه نگاهی به پیشینه‌ی تاریخی و زمینه‌های سیاسی مرتبط با استقلال بحرین از ایران را فراهم می‌آورد و به تحلیل عوامل و روندهایی می‌پردازد که به این تحولات منجر شدند.

در جلسه یکشنبه 9 فروردین 1349، اردشیر زاهدی وزیر امور خارجه ایران با حضور در مجلس شورای ملی، به ایراد سخنانی در خصوص مجمع الجزایر بحرین پرداخت. این سخنان با واکنش محسن پزشکپور نماینده حزب پان ایرانیست در مجلس مواجه شد و وی با ذکر ادله و شواهد مسجل و مسلم تاریخی در حقانیت حاکمیت ایران بر بحرین و همچنین ارائه نکاتی در خصوص عدم آزادی بیان در بحرین به منظور استعلام دیدگاه‌ها و نظرات مردم با وجود خفقان و تزویر موجود در این منطقه، اقدامات دولت را مغایر با اصول حاکمیت ملی و مخالف با سیاست شاه در مصاحبه دهلی دانست و دولت را به واسطه این سهل انگاری و تعرض نسبت به اصول حاکمیت ملی مستحق استیضاح نمود.

زاهدی در نیویورک در هتل والدوف آستودیا ضمن بحث راجع به بحرین گفت: اگر من به عنوان وزیر خارجه روزی در پای سندی امضا بکنم دائر به اینکه بحرین از ایران جدا بشود باید دست مرا قطع نمود. ولی بعد که این کار هم انجام گرفت ایشان هم وزیر خارجه بودند امضاء هم کردند؛ نه تنها دستشان قطع نشد بلکه کماکان پست را داشتند.

اگر ایران بحرین را از دست نمی‌داد، میزان ذخایر انرژی بیشتری را در اختیار داشت. همچنین از نظر ژئوپلیتیک منطقه، میزان دسترسی به آب‌ها برای ایران بسیار بیشتر بود

سازمان ملل متحد به‌عنوان یک نهاد بی‌طرف و مرجع، مسئولیت رسیدگی به موضوع بحرین را برعهده داشت و می‌بایست با مطالعاتی دقیق و عمیق، تصمیمی عادلانه و منصفانه را اتخاذ می‌کرد. سازمان ملل به جای همه‌پرسی یا رفراندوم شیوه «پله‌بیسیت» را جهت حل مسئله بحرین برگزید. هیئت اعزامی سازمان ملل هیچ‌گونه پیش‌زمینه فکری و مطالعاتی درمورد بحرین و پیوستگی تاریخی آن به خاک ایران نداشتند و حتی برای این منظور اقدام به مطالعه و تحقیق جامعی نیز نکردند. آن‌ها به شیوه «پله‌بیسیت»، نه از آحاد مردم بحرین، بلکه تنها از افراد و گروه‌های نزدیک به آل‌خلیفه و کسانی که خواهان جدایی از ایران بودند نظرخواهی کردند.