نهاد پلیس در ایران معاصر حاصل یک تحول تدریجی از سازوکار‌های سنتی حفظ نظم به ساختاری گسترده و متمرکز است. از داروغه و محتسب و گزمه در شهر‌های ایران تا نظمیه دوره قاجار، شهربانی و ژاندارمری دوره پهلوی و سرانجام نیروی انتظامی و فراجا در نظام جمهوری اسلامی ایران، نهاد پلیس همواره متأثر از تحولات سیاسی، اجتماعی و ساختاری کشور بوده است.