به روایت پروژه تاریخ شفاهی دانشگاه هاروارد
ابوالقاسم لباسچی، از فعالان بازار و نزدیکان جبههٔ ملی، در مصاحبه با پروژهٔ تاریخ شفاهی دانشگاه هاروارد، فضای ملتهب تهران را در آستانهٔ کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ تشریح می‌کند. او با اشاره به تشنج‌آفرینی همزمان دربار و حزب توده، تکرارِ روزانهٔ هشدار‌های کودتا از سوی حزب توده را عامل عادی‌سازی و بی‌اثر شدن آن در اذهان عمومی می‌داند و معتقد است همین مسئله، مردم را بهت‌زده و بی‌واکنش کرد. لباسچی تأکید دارد که حزب توده با وجود سازمان‌دهی گسترده، در روز کودتا هیچ کنش مؤثری نشان نداد و در عمل، با ایجاد آمادگیِ محیط، نقش تسهیل کننده‌ای در پیروزی کودتا ایفا کرد.
کد خبر: ۱۱۴۱۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۲۶
خاطره‌گوییِ وحیدِ افراخته‌ی حزب توده
عبدالله شهبازی اخیراً در کلاب‌هاوس، بخشی از خاطرات و تجربیات زیسته خود - پیش از انقلاب تا سال‌های پس از انقلاب - را در هفت جلسه بیان کرده است. بخشی از این خاطرات خود گفته مربوط به دوران بازداشت وی در جریان ضربه به حزب توده در سال‌های ۶۱ و ۶۲ بود. مرکز اسناد انقلاب اسلامی با توجه به رسالت پاسداری از واقعیات تاریخی و نظر به آرشیو غنی اسنادی خود، بخشی از خاطرات گفته شده شهبازی را صحت‌سنجی کرده و متأسفانه ادعا‌های او را خلاف واقعیات تاریخی یافت. متن پیشِ رو نظری مستند به برخی خاطرات ادعایی عبدالله شهبازی است.
کد خبر: ۱۰۸۱۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۹/۲۵
۱۵ آذر آغاز محاکمه حزب توده در سال ۶۲
۱۵ آذر ماه ۱۳۶۲ محاكمه سران حزب توده در دادگاه انقلاب اسلامی ارتش به ریاست آیت‌الله محمدی ری‌شهری آغاز شد. ری‌شهری در جلد دوم کتاب خاطرات خود به تفصیل ماجرای محاکمه اعضای حزب توده را روایت کرده است.
کد خبر: ۱۰۷۷۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۹/۱۵
به مناسبت سالگرد انحلال حزب توده
اگر فعالیت حزب توده ادامه می‌یافت، با گسترش شبکه نظامی، اطلاعاتی و نفوذی که در نهاد‌ها و ارگان‌های جمهوری اسلامی ایران برای خود فراهم می‌کرد، در شرایط داخلی و بین‌المللی مساعد، زمانی که عوامل و زمینه‌های براندازی طبق تحلیل‌های حزب توده و شوروی فراهم می‌شد، به عملیات براندازی کودتاگرایانه علیه نظام جمهوری اسلامی دست می‌زد.
کد خبر: ۱۰۲۳۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۲/۱۷
به بهانه سالروز درگذشت
فردای آن روزی که خبر بیماری او را شنیدم برای عیادتش به بیمارستان رفتم. وقتی وارد اتاق شدم روی صندلی چرخ‌دار نشسته بود وقتی کنارش نشستم آرام و بی‌صدا می‌گریست. ولی انگار دلشوره‌ای به دل داشت. گفت: «هیأتی از طرف آقای میرحسین موسوی به عیادتم آمده بود و از قول ایشان می‌گفتند که می‌توانم برای معالجه به هرکجا که خودم مایل باشم اعزام شوم...»
کد خبر: ۱۰۲۱۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۲/۰۹
11 آذر | برگزاری همه‌پرسی قانون اساسی
پس از تدوین قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در12 آذر سال ۱۳۵۸، واکنش‌های مختلفی از سوی احزاب و گروه‌های سیاسی نسبت به آن ابراز شد. در حالی که نهضت آزادی ایران آن را دستاوردی ملی دانسته و بر اجرای کامل اصول آن تأکید داشت، گروه‌هایی نظیر جبهه ملی، حزب جمهوری خلق مسلمان و حزب توده نظرات متفاوتی درباره آن داشتند.
کد خبر: ۹۶۷۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۹/۱۲
افسران توده‌ای در ارتش شاهنشاهی
۷۰ سال پیش در چنین روزی، ۲۰ شهریور ۱۳۳۳، سازمان نظامی حزب توده ایران کشف و اعضای آن دستگیر شدند؛ تشکیلاتی مخفی که دست‌کم از سال ۱۳۲۱ تشکیل شده بود، برای حزبی که تا سال ۱۳۲۷ فعالیت علنی داشت. سازمانی که نقش «سپر و شمشیر» را برای حزب توده داشت؛ سپری دفاعی برای کسب اطلاع، پیشگیری از حملات سازماندهی‌شده به حزب و خنثی یا کم‌اثر ساختن آن و شمشیر برای دفاع در برابر این حملات و در صورت لزوم، وارد آوردن ضربهٔ متقابل. نفوذ یک حزب سیاسی درون ارتش کشور که پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ کشف و افشا شد.
کد خبر: ۹۳۱۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۶/۲۰
اسنادی از 15 خرداد
قیام 15 خرداد 42، یک جنبش عمومی به رهبری روحانیت شیعه علیه رژیم شاه بود. با اینکه این قیام منتسب به روحانیون و مبارزان سیاسی شیعی بود، اما واکنش طیف‌های مختلف، به‌دلیل آنکه حکومت محمدرضا پهلوی را دیکتاتوری محض می‌دانستند قابل بررسی است.
کد خبر: ۹۰۳۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۳/۱۵
به بهانه سالگرد انحلال رسمی حزب توده
حزب توده میگوید ما به همان صورت که برای انگلستان در ایران منافعی قائلیم و بر علیه آن سخن نمیگوییم، باید معترف باشیم که دولت شوروی در ایران منافع جدّی دارد
کد خبر: ۸۹۳۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۲/۱۶
روایتی دیگر از کودتای قطب‌زاده
در 17 فروردین 1361 صادق قطب‌زاده، عضو شورای انقلاب، سرپرست رادیو و تلویزیون (بهمن 1357-آذر 1358) و وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی (آذر 1358-شهریور 1359) به اتهام طرح کودتا بازداشت و در 24 شهریور ماه اعدام شد. در سالروز بازداشت او نقش حزب توده در کودتای یاد شده را بررسی کرده‌ایم.
کد خبر: ۸۸۵۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۱/۱۸
انتشار برای نخستین‌بار | دست‌نوشته دکتر علی شریعتی درباره نهضت ملی نفت
دکتر علی شریعتی در بخشی از دست‌نوشته‌های خود به تبیین خصوصیات فکری و روحی‌اش در دوران نوجوانی با توجه به اوضاع اجتماعی و سیاسی آن دوره و نحوه ورود به فعالیت‌های فرهنگی پرداخته است. دوران نوجوانی او همزمان بود با نهضت ملی شدن صنعت نفت و برای او که به نوشته خود مبنای فکری‌اش مذهبی و جهت اجتماعی‌اش ملی بود، این جریان جاذبه داشت. کمااینکه در این دست‌نوشته‌ها هم تأکید کرده که جریانی که با نهضت ملی مبارزه می‌کرد حزب توده بود.
کد خبر: ۸۸۱۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۱۲/۲۸
به روایت اسناد
در پی وقایع نهم دی ماه و در چهلمین روز فاجعه هجوم به حرم مطهر امام رضا(ع)، صبح یکشنبه ۱۰ دی‌ماه، تانک‌های ارتش با هدف از بین بردن هر فردی وارد مرکز شهر شدند. در آن روز تجمعی در مقابل باغ ملی و مهمانسرای ارتش در حال برگزاری بود که جنایات بی‌رحمانه مامورین شاه باعث کشته شدن مردم حاضر در آن تجمعات شد. در این روز تانک‌ها و نفربرهای ارتش بعد از شلیک تیر و گلوله تعدادی از مردم حاضر در صحنه تظاهرات را به شهادت رسانده و وحشیانه‌ترین صحنه‌های ممکن را در شهر رقم زدند.
کد خبر: ۸۶۴۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۱۰/۱۲
نظر احسان طبری درباره کتاب «اصول فلسفه و روش رئالیسم»
بخشی از کتاب «چراغ روشنی‌بخش» از منشورات مرکز اسناد انقلاب اسلامی در برنامه «کتاب هفته» رادیو فرهنگ پخش شد.
کد خبر: ۸۱۸۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۸/۲۴
«کیانوری» اعتراف کرد که ماتریالیست‌های ایران دو مسئله را به حساب نیاوردند و بدین سبب گمان می‌کردند که خواهند توانست مذهبیون را با شعارهای سیاسی _ اجتماعی از میدان به در کنند.
کد خبر: ۷۷۲۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۲/۱۵
برگی از خاطرات آیت‌الله خزعلی
در ايام ملى شدن نفت، رييس آموزش و پرورش آبادان دستور انتقال و تبعيد هفت نفر از توده‌اى‌ها را داده بود، اما آن‌ها با پررويى و وقاحت به اين دستور ترتيب اثر نمى‌دادند. من در منبر به اين جريان اشاره كردم و خواستار اجراى دستور رييس آموزش و پرورش شدم. در همين هنگام يكى از فداييان اسلام يادداشتى به من داد كه در آن نوشته شده بود: اين هفت نفر كه دستور انتقال‌شان داده شده بايد بروند، در غير اين صورت جسد آن‌ها در كنار رودخانه بهمن‌شير خواهد افتاد و قاتل نيز بر سر جنازه آن‌ها خواهد ايستاد. در پى خوانده شدن اين نوشته در منبر شور و هيجان عجيبى در شهر ايجاد شد.
کد خبر: ۷۴۵۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۱۰/۲۷
دکتر اکبر اشرفی
15 آذر 1362 محاکمه اعضای سازمان مخفی حزب منحله توده در دادگاه انقلاب اسلامی ارتش آغاز شد. حزب توده پس از تشكیل در سال‌های آغازین دهه‌ی 1320، كم‌كم فعالیت‌های خود را گسترش داد؛ در بهمن 1327 در پی سوءقصد علیه شاه و دستگیری‌های گسترده‌ی اعضای آن و نیز خروج برخی از رهبران حزب از كشور، افول آن آغاز شد. به دنبال نهضت ملی نفت، این حزب گاه به مثابه عاملی مخرب و بازدارنده به ایفای نقش پرداخت. عملکرد اعضای حزب بعد از پیروزی انقلاب اسلامی سرانجام دستگیری آنان را در پی داشت. به دنبال اظهارات و اعترافات صریح اعضای بلندپایه‌ی حزب و نیز مستند به اسناد و مدارک به دست‌آمده از حزب مذكور، اردیبهشت 1362 دادستانی كل انقلاب اسلامی، انحلال حزب توده را به طور رسمی اعلام كرد.
کد خبر: ۷۳۵۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۰۹/۱۵
در بخشی از این گزارش آمده: « مهندس بازرگان می‌گفت: ما هرگز برنامه‌اى براى تضعیف مقام سلطنت نداریم و با توده‌ای‌ها هم‌همکارى نخواهیم نمود و می‌خواهیم فقط از آزادى در ایران دفاع کنیم...».
کد خبر: ۶۵۳۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۱۰/۲۹
برای نخستین بار منتشر می‌شود:
هاتفی به همراه جمعی از سران حزب، اردیبهشت ماه 1362 دستگیر شد و در بازجویی‌ها نیز مقاومت چندانی از خود نشان نداد و درباره مسائل مختلف از جمله اوضاع حزب پس از ضربه اول -بهمن 61- تا ضربه دوم -اردیبهشت 62- و تشکیلات مخفی حزب صحبت کرد. صبح روز 19 تیرماه نگهبان زندان وقتی به سلول او مراجعه می‌کند، با پیکر بی‌جان او که خود را حلق‌آویز کرده بود مواجه می‌شود. در اولین گزارش کتبی درباره خودکشی هاتفی، نگهبان زندان عنوان کرد که او «با پیراهن خود را حلق‌آویز کرده» این گزارش تصریح کرد: «پیراهن به شکل طناب بود طاقت نیاورده و پاره شده بود و متهم در گوشه سلول افتاده بود.»
کد خبر: ۵۹۶۹ تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۴/۱۷
برشی از خاطرات آیت‌الله طاهری خرم‌آبادی
آیت‌الله کمالوند در راستای مبارزه با رژیم پهلوی و حفظ اسلام و روحانیت از هیچ تلاشی فروگذار نبوده است. نفوذ گسترده وی در اقشار مختلف مردم موجب انسجام نیروهای مذهبی و جلوگیری از فعالیت‌های گروه‌های انحرافی می‌شد.
کد خبر: ۵۷۹۳ تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۲/۱۶
شعبه حزب توده در اصفهان از فعال‌ترین واحدهای آن در کشور بود، به‌طوری که اکثر نیروهای کارگری طرفدار آن بودند. دفتر حزب در دروازه دولت، بالای خیاطی درگاهی قرار داشت. این دفتر در جریان وقایع پس از غائله فرقه دموکرات آذربایجان توسط طرفداران اتحادیه کارگری و حزب دموکرات قوام‌السلطنه مورد هجوم قرار گرفت. مهاجمین، دفتر حزب را ویران کردند و از بالای ساختمان وسایل آن از جمله میز، صندلی و رادیو را به کف خیابان چهارباغ ریختند.
کد خبر: ۵۷۸۹ تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۲/۱۵