پرونده - اربعین

بازخوانی انتفاضه صفر

از سرکوب تا احیاء؛ فراز و فرود پیاده‌روی اربعین در نیم قرن اخیر

حزب بعث از اواخر دهه ۱۳۴۰ شمسی محدودیت‌های تدریجی، اما گسترده‌ای بر مراسم مذهبی شیعیان عراق، به‌ویژه پیاده‌روی اربعین، اعمال کرد. این محدودیت‌ها در سال ۱۳۵۴ به ممنوعیت رسمی رسید و در بهمن ۱۳۵۵ با شدت بیشتری اجرا شد. در واکنش به این سیاست، حدود سی هزار نفر در ۱۵ صفر ۱۳۹۷ قمری از نجف به سمت کربلا حرکت کردند. نیرو‌های نظامی با اعزام تیپ زرهی، هواپیما‌های جنگی و یگان‌های امنیتی مسیر را مسدود کردند و در نزدیکی کربلا جمعیت را محاصره نمودند. این رویداد که به انتفاضه صفر معروف شد، به کشته شدن حدود شانزده نفر، بازداشت هزاران نفر، اعدام چند تن و صدور احکام سنگین منجر گردید و تا سال ۱۳۸۲ و سقوط حکومت صدام، برگزاری عمومی این مراسم متوقف ماند. پس از سقوط، پیاده‌روی اربعین با حضور میلیون‌ها نفر از سر گرفته شد و به یکی از بزرگ‌ترین تجمعات مذهبی سالانه جهان تبدیل گردید.

محسن‌حسام مظاهری | رشد تصاعدی آمار ایرانی‌ها‌ در پیاده‌روی اربعین: دلایل و پیامدها

به مناسبت ایام اربعین

آداب پیاده‌روی کربلا در سیره حاج آقا مصطفی خمینی/ زائر اربعینی که اربعین‌ساز شد/ احترام حاج آقا مصطفی به موکب‌داران عراقی

یکی از زیارت‌هایی که حاج آقا مصطفی خمینی به آن زیاد اهتمام داشت، زیارت اربعین امام حسین (علیه‌السلام) بود که سعی می‌کرد در کربلا حضور پیدا کند. شاید همین مسأله باشد که موجب شد اربعین شهادت ایشان در انقلاب اسلامی، اربعین‌ساز گردد و انقلاب اسلامی با همین اربعین‌ها به پیروزی برسد.

به بهانه ایام اربعین حسینی

برشی از سخنان مرحوم حسینیان درباره فضیلت زیارت امام حسین(ع) و پیاده‌روی اربعین + فیلم

زیارت اربعین یکی از آئین‌های مذهبی است که در روایات تاکید بسیاری بر آن شده است. برشی از سخنان حجت‌الاسلام حسینیان درباره فضیلت پیاده‌روی برای زیارت امام حسین(ع) از نظر می‌گذرد.

انتشار به بهانه ایام پیاده روی اربعین

اربعین؛ ندایی که همه را فرامی‌خواند...!

«همه می دانستند اربعین بهترین فرصت است؛ گفتی امنیتش با من! و اربعین، جاده هایی که روزی چاله چاله بود از بمب و خمپاره، پر شد از مردان و زنانی که چیزی در درونشان داد می زد: باید بروند. و من میانشان می دانستم می توانند ایمن بروند...»

"سرزمین بی‌فصل" در قاب دوربین رسانه ملی

شهیدی که امنیت مسیر پیاده‌روی اربعین مدیون اوست!

کتاب سرزمین بی فصل، خاطرات خانم پروین مرادی از 35 سال زندگی مشترک با یک فرمانده اطلاعاتی عملیاتی است.

در بزرگترین تظاهرات سال 1357 چه گذشت؟/ اعتراف رسانه‌های خارجی به شکست رژیم پهلوی پس از تظاهرات اربعین 57

انعکاس راهپیمایی اربعین به حدی قوی و قاطع بود که رادیوهای بیگانه (مانند رادیو مسکو، بی بی سی و آمریکا) صریحا به شکست و رژیم در مقابله با مردم، امام و انقلاب اعتراف کردند...

واکاوی پیامدهای مراسمات اربعین (چله‌ها) در نهضت اسلامی

برپایی چله‌های شهدای نهضت امام خمینی یکی از شیوه‌های مبارزاتی بود که علاوه بر گسترش مبارات مردم و بسترسازی برای حضور بیش از پیش زنان در مبارزات، رابطه مردم با رهبری نهضت را مستحکم‌تر ‌کرد. به اذعان پژوهشگران تأثیرگذاری این مراسمات به حدی بود که «اگر دولت می‌خواست جلوی برگزاری اين مراسم را بگيرد قطعاً با تظاهرات بسيار عظيم‌تری مواجه می‌شد». همچنین تحلیل‌گران کشتار مردم قم که به تسلسل چله‌ها انجامید را «دوره‌ای از ویرانگری و نافرمانی از دولت» می‌دانند «که شاه مقتدر و پایه‌هایی را که او و پدرش در طول بیش از شصت سال پی‌ریزی کرده بودند، از میان برداشت».

خروش مردم شهرهای مختلف در اربعین 1357

سال 1357 یکی از مهم‌ترین و سرنوشت‌سازترین مقاطع تاریخی برای مردم ایران و حکومت پهلوی به شمار می‌رفت. در این سال، حوادثی رخ داد که زمینه را برای وارد کردن ضربه‌ نهایی به پیکره‌ حکومت پهلوی فراهم و مقدمات پیروزی انقلاب اسلامی را مهیا ساخت. در این مقطع فعالیت‌‌های امام خمینی در نوفل‌لوشاتو به اوج خود رسیده بود و بیانیه و سخنرانی‌‌های ایشان به طور مداوم به ایران فرستاده می‌شد. این پیام‌‌های پی‌درپی و تحولات سریعی که انجام می‌گرفت، موجب تشدید و گسترش بیش از پیش انقلاب می‌شد.

حماسه‌آفرینی مردم ایران در اربعین سال 1357

اربعین سال 1357 مصادف با 29 دی‌ماه، از جمله روزهای ماندگار در تاریخ انقلاب اسلامی است. در این روز مردم سراسر کشور با استفاده از ظرفیت اربعین حسینی به پا خاستند و در یک میتینگ عمومی، نهایت انزجار خود از رژیم پهلوی را فریاد زدند. مردم شهرهای بزرگ و کوچک کشور در این روز به مانند سیل در خیابان‌ها روان شدند و ضمن عزاداری برای اباعبدالله الحسین(ع) و شهدای کربلا، به مبارزه با مظاهر استبداد و استکبار پرداختند. اشعاری چون «ما طالب نابودی شاهیم، شورای سلطنت نمی‌خواهیم»، «شورای انقلاب اسلامی، تحتِ لوای رهبر نامی، خمینی روح‌الله سبط رسول‌الله»، «ضامن اجرای حق خون شهیدانِ ماست، مظهری از نهضتِ شهید کرب‌وبلاست، به روزِ اربعین ایها الناس، پیروزی از ماست، نابودی از شماست...» بخشی از شعارهای مردم در روز اربعین بود. این تظاهرات به قدری گسترده بود که حیرت ناظران جهانی را نیز در پی داشت به طوری که ژنرال هایزر امریکایی آن روز را "بدتر از روز فرار محمدرضا پهلوی از ایران" عنوان کرد.

نمونه‌های تـاریخـی پیـوند مردم عـراق و ایـران

طی ســـال‌های اخیــر، حضور و همراهــی بی‌نظیر مردم ایــران و عــراق در کنار هم به طور بارزی قــابل لمس و مشــاهده بوده است. این همدلی به طور ویژه در مراسم پیــاده‌روی اربعیــــن خود را نشان می‌دهد؛ جایی که مردم ایران و عراق در کنار سایر شیعیان و علاقمندان به اهل بیت عصمت و طهارت(ع) در همایشــی بزرگ و با شعار «حــب الحسیـــن یجمعنـــا» دوشادوش هم مسیــر نجف به کــربلا را می‌پیمایند. این تنها یک نمونه از پیوند مردم ایران و عــراق است؛ این پیوند ریشه‌ در تاریخ دارد. همراهی و همدلی مردم ایران و عراق از دیــرباز در مواقع حساس تاریخی به صور مختلف به نمــایش درآمده است؛ از نمونـه‌های تـاریخــی این پیوند می‌توان به حـــمایت مردم ایران از مبارزات مردم عراق در برابر استعمار انگلیـس، استقبــال مردم عراق از امام خمینی در دوران تبعیــد، مقـــاومت رزمندگان عراقی در کنار رزمندگان ایرانی علیه رژیم بعث، حمایت مــردم ایران از مــلت عراق در برابر اشغال خاک این کشور توسط امریکا و... اشاره کرد.

روایت‌هایی از کاروان مشایه آیت‌الله مدنی در ایام اربعین/ حالات خاص شهید مدنی در پیاده‌روی کربلا/ ماجرای خوابی که تعبیرش شهادت بود

حجت الاسلام والمسلمین شیخ عبدالخالق دشتی می‌گوید: «وقتی وارد شهر کربلا شدیم،شهیدمدنی فرمود: باید با همین حال خسته و پای آبله زده به حرم مشرف شویم و باز خودش جلو افتاد و با حالت گریه و فریاد «یا حسین»، حرکت کرد و ما نیز به دنبالش حرکت می‌کردیم و با همین حال، وارد حرم حسینی شدیم. در این حال مراسم زیارت را مرحوم کافی بر عهده گرفت و با اشعار و نوحه خوانی جان‌گذار، همه را به فیض رساند.»

برشی از خاطرات حجت‌الاسلام رحیمیان

روایتی تاریخی از مهمان‌نوازی مردم عراق از زوار امام حسین/ تقید ویژه حاج‌آقا مصطفی به پیاده روی کربلا

حجت‌الاسلام رحیمیان می‌گوید: «یکی از خوش‌ترین و دل انگیزترین ایام مجاورت در عتبات همین سفرهای پیاده به کربلا بود. دعا و زیارت جمعی در حال پیاده‌روی و حالات روحانی و قطره‌های اشکی که همچون دانه‌های مروارید بر گونه‌های نورانی حاج آقا مصطفی می‌غلتید، روان‌ها را روشن و جان‌ها را جلا می‌بخشید. کاروانی با پاهای تاول زده و چهره‌های گردآلود رو به سوی کربلا روان بود، اما عبور کردن از راه باریکی که از سمت چپ نخل‌های بلند و از جانب راست شط فرات آن را می‌فشرد، خستگی ناپذیر بود.»

برشی از خاطرات آیت‌الله سید حسین موسوی تبریزی،

پذیرایی عشایر عرب از زوار امام حسین در راهپیمایی اربعین/ روایتی از محبوبیت مضاعف امام خمینی نزد مردم عراق

آیت‌الله سید حسین موسوی تبریزی می‌گوید: «به هر حال ما به همراه مرحوم حاج آقا مصطفی به طرف کربلا به راه افتادیم. در بین راه وقتی به منازل این عشایر می‌رسیدیم به استقبال ما می‌آمدند و به منازلشان دعوت می‌کردند و وقتی متوجه می‌شدند که حاج آقا مصطفی علاوه بر سیادت و اهل علم بودن فرزند امام نیز هست بشدت اظهار علاقه و محبت می‌کردند و خیلی اصرار داشتند که ایشان چند ساعت بیشتر نزد آنها بماند و برای مردم سخن بگوید و این نشانه محبوبیت مضاعف حضرت امام در نزد مردم عراق بخصوص شیعیان بود ...».

انقلاب اسلامی در گرگان

تظاهرات 150 هزار نفری مردم گرگان در اربعین 57

بنا بر گزارش‌های تاریخی، مردم گنبدکاووس در روز اربعین دست به تظاهرات و راهپیمایی زدند‌. در این راهپیمایی گروهی از جوانان ترکمن با حمل پلاکاردهایی که روی آن نوشته بود: «تشیع، تسنن، پیوندتان مبارک» همبستگی خود را با مبارزات مسلمانان شیعه‌ این شهر اعلام داشتند.

تاثیر اربعین سال 57 در پیروزی انقلاب اسلامی

ارتشبد قره باغی در خاطراتش درباره پیامدهای تظاهرات اربعین 57 چنین نوشته است: «این راهپیمایی نیز مانند تظاهرات روزهای تاسوعا و عاشورا برای مخالفین موفقیت بزرگی محسوب [می شد] و به علت وجود حكومت نظامی در كشور، دلیل دیگری بر ضعف و ناتوانی دولت و شكست مجدد نیروهای مسلح در برابر آنها منظور گردید.»

انقلاب اسلامی در میانه

صدور قطعنامه توسط مردم میانه در تظاهرات اربعین 57

در کتاب "انقلاب اسلامی در شهرستان میانه" که توسط مرکز اسناد انقلاب اسلامی منتشر شده درباره تظاهرات بزرگ مردم میانه در اربعین سال 1357 می‌خوانیم: در روز اربعین حسینی، از بخش‌ها و روستاهاى اطراف میانه جمعیت مثل سيل خروشان به سوى شهر روان شده و به جمع راهپيمايى‌كنندگان پيوستند.

گزارش ساواک از آمادگی انقلابیون برای انجام تظاهرات در اربعین 45

براساس یک گزارش از ساواک که تاریخ آن مربوط به 19 خرداد 1345 است: «طرفداران [امام] خمینی و عده‌ای از طلبه‌های تهران و قم تصمیم دارند روز جمعه، اربعین (20 خرداد 1345) اطلاعیه‌هایی در مساجد و اماکن مذهبی پخش نموده و در مواقع مقتضی به نفع نامبرده صلوات فرستاده و تظاهر کنند.»

دستور استفاده از تانک برای سرکوب تظاهرات مشهد در اربعین57

در سندی که در آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی وجود دارد آمده است: «سرکار سرهنگ نراقی، معاون انتظامی، همانطور که دستور داده شده است مراقبت‌های لازم به عمل آورید، به‌کلانتری هم دستور دهید از وجود تانک نیروی نظامی استفاده شود.» رژیم پهلوی برای متوقف کردن تظاهرات میلیونی مردم در روز اربعین حسینی، از هیچ جنایتی ابایی نداشت.

روایتی از حجت‌الاسلام حسن روحانی

عزاداری شیعیان در اربعین سال 1346/ تشرف امام خمینی به زیارت کربلا در روز اربعین

حجت‌الاسلام حسن روحانی درباره تشرف امام خمینی به زیارت امام حسین(ع) در اربعین سال 1346 می‌گوید:‌‌ «در كربلا نزدیك‌ حرم‌ حضرت‌ ابوالفضل‌(ع)، منزلی‌ در اختیار امام‌ بود كه‌ هرگاه‌ امام‌ به‌ كربلا می‌رفتند، در آن‌ منزل‌ سكونت‌ می‌كردند. امام‌ شب‌ها در حسینیه‌‌ آقای‌ بروجردی‌ نماز جماعت‌ مغرب‌ و عشا را اقامه‌ می‌كردند. در شب‌های‌ عزاداری‌ هم‌ بعد از نماز، مرحوم‌ آقای‌ كوثری‌ می‌آمد و روضه‌ می‌خواند.»

روایت اسناد از برنامه‌های انقلابیون در اربعین سال 1342

در اربعین سال 1342 شمسی، در عراق حرکت‌هایی تدارك دیده شد به طوری که حساسیت ساواک را هم برانگیخت. به گزارش اسناد: «... تلگراف واصله از سفارت كبراى شاهنشاهى در بغداد مستند به اطلاع آیت‌الله خالصى نیز حاكى بود كه گویا مغرضین در نظر دارند در ایام اربعین در كربلا، تظاهراتى به راه اندازند، و احتمالا در مقابل سركنسولگرى شعارهایى بدهند. به منظور جلوگیرى از هرگونه اقدام مضر... در كشور عراق هم از طرف سفارت شاهنشاهى مراتب به سركنسولگرى كربلا و همچنین به وزارت امور خارجه عراق اطلاع داده شد تا مراقبت كامل به عمل آورند...»

بازنشر| گفت‌وگوی تفصیلی با صفاءالدین تبرائیان

مروری بر تاریخچه پیاده‌روی اربعین/ دشمنان چه نقشه‌ای برای مقابله با راهپیمایی اربعین دارند؟/ فضیلت پیاده‌روی در مسیر کربلا

دکتر تبرائیان می‌گوید: «کتاب‌های متعددی فقط در مورد راهپیمایی به سمت كربلا نوشته شده است. استاد ما حضرت آیت‌الله اصطهباناتی یك كتابی دارد به نام "فضیله‌المشی الی زیاره القبر الحسین" كه در این كتاب فقط در این ارتباط چقدر حدیث جمع‌آوری كرده است. در آنجا یكی از چیزهایی كه متواتر آمده همین است كه شما اگر در شریعه غسل بكنی و پیاده بروی ثواب چقدر حج را دارد و بیشترش روی 1000 حج و 1000 عمره است؛ همان حجّی كه آن فرد نتوانست مقابلش را ادا كند و حالا شما ببینید این زیارت اربعین چیست؟ و این هم سرّی در آن نهفته است.»

برشی از خاطرات حجت‌الاسلام محتشمی‌پور

حضور کاروان‌های حوزه علمیه نجف در پیاده‌روی اربعین/ توصیفی از مسیر پیاده‌روی کربلا/ روایتی از تشرف امام خمینی به کربلا در ایام زیارتی

محتشمی‌پور درباره تشرف امام به کربلا در ایام زیارتی می‌گوید: «امام [خمینی] در تمام مناسبت‌هایی که زیارت حضرت سیدالشهدا(علیه‌السلام) وارد شده بود، مثل زیارت رجبیه، شعبانیه، عید فطر، عرفه و اربعین، به کربلا مشرف شده و سعی می‌کردند در مدت اقامتشان حداقل یک شب جمعه را در کربلا باشند.»

درنگی در خاطرات آیت‌الله ملکوتی

روایتی از حضور مراجع تقلید در پیاده‌روی اربعین/ سخاوت عشایر عرب در پذیرایی از زائران حسینی

آیت‌الله ملکوتی می‌گوید: در میان راه، عشایر عرب که مذهب شیعه داشتند، زندگی می‌کردند. این‌ها از زائران امام حسین (ع) و طلاب و فضلا به نحو احسن پذیرایی می‌نمودند. هیچ فرقی میان افراد نمی‌گذاشتند و با همه به طور مساوی برخورد می‌نمودند.

گذری بر خاطرات آیت‌الله واعظ زاده خراسانی

روایتی تاریخی از عزاداری مردم عراق در روز اربعین

آیت‌الله واعظ زاده خراسانی می‌گوید: اربعين از اطراف عراق هيأت‌هاي عزداری، نه فقط مردم عادي بلکه هر هيأتي با رؤسا، تجار ، بزرگان و علماي شهرشان می‌آمدند. قبل از اربعين شايد در حدود 120 هيأت از اطراف عراق مي‌آمدند. هر کدام هم يک جايي داشتند. بعضي‌ها را هم مردم پذيرايي مي‌کردند و به خانه خودشان می‌بردند. اين‌ هیأت‌ها هر کدام دو يا سه بار راه مي‌افتادند مي‌آمدند داخل صحن سينه مي‌زدند و نوحه مي‌خواندند مي‌رفتند. آن طرف قبله صحن حضرت امام حسين(ع) دائماً 3 یا 4 دسته بودند که آن وقت نوحه‌خوان‌هاي خيلي ماهري هم داشتند. دو سه روز هم اين جريان اربعين طول مي‌کشيد.

برشی از خاطرات آیت‌الله سید عبدالهادی حسینی شاهرودی

کدام مرجع احیاگر پیاده‌روی کربلا بود؟/ تشکیل کاروان مَشّایه توسط آیت‌الله سید مصطفی خمینی/ شهادت زائران حسینی در پیاده‌روی اربعین توسط رژیم بعث

آیت‌الله حسینی شاهرودی می‌گوید: «در فصل زیارتی اربعین سال ۱۳۹۶ قمری یکباره دولت بعث با موج مردم نجف که پای پیاده به سمت کربلا حرکت کرده بودند، مواجه شد... در میان راه نظامیان دولت بعث به شدت با آنان برخورد و جمع بسیاری را بازداشت کردند، که انبوه آنان در زندان‌ها نمی‌گنجید. در نهایت شش نفر از فرزندان نجف و از برنامه‌ریزان این سفر، اعدام شدند...»

انقلاب اسلامی در گرگان

تظاهرات 150 هزار نفری مردم گرگان در اربعین سال 57/ اتحاد شیعه و سنی در راهپیمایی اربعین در گنبدكاووس

بنا بر گزارش‌های تاریخی، مردم گنبدکاووس در روز اربعین دست به تظاهرات و راهپیمایی زدند‌. در این راهپیمایی گروهی از جوانان ترکمن با حمل پلاکاردهایی که روی آن نوشته بود: «تشیع، تسنن، پیوندتان مبارک» همبستگی خود را با مبارزات مسلمانان شیعه‌ این شهر اعلام داشتند.

پیام امام خمینی به مناسبت فرارسیدن اربعین سال 57 +سند

در پیام امام خمینی آمده است: اربعین سید مظلومان و سرور شهیدان- صلوات اللَّه و سلامه علیه- رسید. بر ملت رشید و آگاه ما «اربعین» هاى سودمندى گذشت.

مسیرهای راهپیمایی اربعین در سال 1357 + سند

در تهران نیز این راهپیمایی به بزرگترین تظاهرات تبدیل شد و سیل جمعیت از همه نقاط به میدان آزادی ختم شد. پس از اقامه نماز و سخنرانی روحانیت مبارز ،قطعنامه‌ 10 ماده‌ای این روز قرائت شد. متن این قطعنامه به شرح زیر است: «در این روز تاریخی كه ملت مسلمان و مبارز ایران همزمان با اربعین سالار شهیدان و پیشوای آزادگان حضرت حسین بن علی (ع) و یاران جانبازش به مرحله تازه‌ای از قیام ضدطاغوتی خود رسیده و در پرتوی رهبری قاطع و روشن بینانه مرجع عالیقدر و رهبر بزرگ امام خمینی و سایر مراجع تقلید و روحانیت آگاه و مبارز بر نخستین آرمانش دست یافته و شاهد بارور شدن خون‌های هزاران عزیز و فرزندان انقلاب اسلامی خویش است

اینستاگرام مرکز اسناد انقلاب اسلامی منتشر کرد؛

تصاویر تاریخی از پیاده‌روی اربعین

اینستاگرام مرکز اسناد انقلاب اسلامی تصاویر تاریخی از پیاده‌روی زائران حسینی را منتشر کرد.

بازنشر| برشی از خاطرات حجت‌الاسلام رحیمیان

حال و هوای پیاده‌روی مسیر کربلا در دهه 40 و 50/ تقید آیت‌الله سیدمصطفی خمینی به پیاده‌روی کربلا/ روایتی از مهمان‌نوازی مردم عراق از زوار امام حسین(ع)

حجت‌الاسلام رحیمیان می‌گوید: معمولاً شب‌های جمعه در حدود سه ساعت، برای زیارت امام حسین(ع) و حضرت ابوالفضل(ع) به کربلا می‌رفتیم و باز می‌گشتیم و هر سال چند نوبت به مناسبت زیارت‌های مخصوص امام حسین(ع) مانند اربعین،۱۵شعبان و عرفه از راه مجاور شط، پیاده به کربلا تشرف می‌یافتیم.

تبرائیان در گفتگوی تفصیلی با "پایگاه مركز اسناد انقلاب اسلامی":

بررسی تاریخچه راهپیمایی اربعین حسینی/ماهیت راهپیمایی اربعین حسینی یك مفهوم "ضداستكباری" است

پژوهشگر تاریخ معاصر ایران گفت: ماهیت و جوهره حركت حسینی و همچنین پیاده روی اربعین یك مفهوم ضدستمگری و ضدسلطه نامشروع است. ماهیت یك ماهیت الهی هست یعنی وقتی افراد با خدا مرتبط می‌شوند، غیرخدا را می‌خواهد چه كار كند؟ شما در نماز موقع تكبیره‌الاحرام می‌گویید الله‌اكبر. در این موقع اگر احساس كنی كس دیگری هم بزرگ است به عنوان مثال اگر حس كنی امریكا بزرگ است تو مشركی.

تأثیر راهپیمایی اربعین حسینی در پیروزی انقلاب اسلامی+اسناد

ارتشبد قره باغی در خاطراتش درباره پیامدهای تظاهرات اربعین 57 چنین نوشته است: «این راهپیمایی نیز مانند تظاهرات روزهای تاسوعا و عاشورا برای مخالفین موفقیت بزرگی محسوب [می شد] و به علت وجود حكومت نظامی در كشور، دلیل دیگری بر ضعف و ناتوانی دولت و شكست مجدد نیروهای مسلح در برابر آنها منظور گردید.»