آزاده‌ای که رهبر انقلاب بر کتاب زندگانی‌اش تقریظ نوشت
یکی از چالش‌های بزرگ در انتقال ارزش‌های انقلاب اسلامی به نسل جوان، کمبود منابع دقیق و قابل اعتماد درباره زندگی شخصیت‌های تأثیرگذار است. کمبود این زندگی‌نامه‌های جامع، شناخت چهره‌های اصیل تاریخ انقلاب اسلامی ایران را دشوار ساخته است. «پاسیاد پسر خاک» با ارائه شرح مفصلی از زندگی، انگیزه‌ها، چالش‌ها و دستاوردهای مرحوم حجت‌الاسلام ابوترابی، مبارز انقلابی و آزاده‌ی نام آور، نه‌تنها به‌عنوان سندی تاریخی، بلکه به‌عنوان منبعی الهام‌بخش برای ترویج ارزش‌های انسانی و انقلابی عمل می‌کند. این کتاب با روایت زندگی مردی که در سخت‌ترین شرایط اسارت، الگویی از صبر، تواضع و انسان‌دوستی بود، مخاطبان را با تأثیر عمیق او بر جامعه آشنا می‌سازد. از این رو در بیستمین پاسداشت ادبیات جهاد و مقاومت( ۷ شهریور ۱۴۰۴)، همراه با رویداد ملّی «آزادگان ایران» و گرامیداشت یاد و راه آزادگان سرافراز و به‌ویژه بزرگداشت سیّد آزادگان، شهید سیّدعلی‌اکبر ابوترابی‌فرد، تقریظ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای(مدظله‌العالی) بر این کتاب منتشر شد.
متن تقریظ رهبر انقلاب اسلامی بر این کتاب به شرح زیر است:
بسم الله الرّحمن الرّحیم
زندگی این مجاهد فی سبیل الله در شمار پرحادثه‌ترین و درس‌آموزترین زندگی‌ها و حقّا کم نظیر است.
اوّل بار او را در سالهای اوّل دهه‌ی پنجاه در منزل خودمان در مشهد زیارت کردم. شهید اندرزگو او را آورده بود و به او ابراز اعتماد کرد. پرسیدم شما با آقای آقاسیدعباس قزوینی که از آشنایان ما در قم بود نسبتی دارید؟ گفت پسر اویم. پس از آن یکبار در همان سالها او را در جلو زندان اوین دیدم و یکبار در جمع نیروهای اعزامی قزوین در ستاد جنگهای نامنظم. و پس از بازگشت از اسارت چند سال با ایشان همکاری نزدیک داشتیم. ولی این حجم و کیفیت مجاهدت عالی را هیچکس نمیتوانست از ظاهر فروتن و کتومِ او حدس بزند.
رحمت و رضوان الهی بر او. نمیتوانم تردید کنم در اینکه او در شمار شهیدان عالی مقام است. این کتاب بسیار خوب و هنرمندانه تنظیم شده است. دست نویسنده درد نکند.
ساختار و محتوای اثر
کتاب «پاسیاد پسر خاک» در دو بخش اصلی تدوین شده است:
- دوران پیش از انقلاب: این بخش به زندگی خانوادگی، تحصیلات حوزوی و فعالیت‌های سیاسی ابوترابی در شهرهای قم، نجف و تهران می‌پردازد. ارتباط او با شخصیت‌هایی مانند شهید سیدعلی اندرزگو و نقش‌آفرینی‌اش در مبارزات سیاسی، تصویری روشن از شکل‌گیری شخصیت این روحانی مبارز ارائه می‌دهد.
- دوران انقلاب و دفاع مقدس: این بخش به حضور ابوترابی در جبهه‌های نبرد، اسارت ده‌ساله در اردوگاه‌های رژیم بعث عراق، نمایندگی مقام معظم رهبری در امور آزادگان و دو دوره نمایندگی مجلس شورای اسلامی اختصاص دارد. رفتار پدرانه و روحیه مقاوم او در دوران اسارت، وی را به «سید آزادگان» تبدیل کرد که در میان اسرا از جایگاهی ویژه برخوردار بود.
ویژگی‌های برجسته کتاب
نقطه قوت «پاسیاد پسر خاک» در دقت پژوهشی و استفاده از اسناد، خاطرات دست‌اول و نقل‌قول‌های معتبر است. محمد قبادی، نویسنده اثر، با پرهیز از داستانی‌سازی یا بزرگ‌نمایی، تصویری واقع‌گرایانه و ملموس از زندگی ابوترابی ارائه کرده است. گزینش هوشمندانه منابع پیشین و چینش هنرمندانه مطالب، این کتاب را به اثری جذاب و انگیزه‌بخش تبدیل کرده که خواننده را به مطالعه عمیق‌تر ترغیب می‌کند. این اثر، با هشت نوبت تجدید چاپ، نشان‌دهنده اقبال گسترده مخاطبان و جایگاه والای آن در ادبیات ایثار و شهادت است.
جایگاه این اثر
«پاسیاد پسر خاک» در سال ۱۳۸۹ در بیست‌وهشتمین دوره جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران در بخش ایثار و شهادت مورد تقدیر قرار گرفت و در سال ۱۳۹۰ نیز در نوزدهمین هفته کتاب جمهوری اسلامی تجلیل شد. این کتاب، به‌ویژه در ایام سالگرد بازگشت آزادگان به میهن، به‌عنوان منبعی ارزشمند برای شناخت زندگی و مبارزات ابوترابی معرفی می‌شود. در مقایسه با دیگر آثار منتشرشده درباره «سید آزادگان»، این اثر به دلیل جامعیت، اعتبار پژوهشی و روایت روان، همچنان اثری ممتاز و قابل اعتماد است.
در ادامه، باتوجه به اهمیت مرحوم ابوترابی و آراستگی وی به فضایل برجسته اخلاقی و جایگاهش در مبارزه، مقاومت و آزادگی به بیان برخی از وجوه شخصیتی او به‌روایت سید حسین شریفی، نماینده سابق مجلس و رئیس هیئت‌عامل مرکز تحقیقات قوانین و مقررات ایران پرداخته می‌شود:
سه درس و دو خاطره از زندگی و شخصیت حجت‌الاسلام ابوترابی
در سالروز بازگشت آزادگان به میهن اسلامی، یاد و خاطره اسرا و رزمندگان دوران دفاع مقدس، به‌ویژه شخصیت‌های برجسته‌ای همچون حجت‌الاسلام و المسلمین ابوترابی، همچنان برای ما درس‌آموز و الهام‌بخش است. سید حسین شریفی، نماینده سابق مجلس و رئیس هیئت‌عامل مرکز تحقیقات قوانین و مقررات ایران، در یادداشتی خواندنی به بازخوانی بخشی از زندگی و ویژگی‌های اخلاقی و سیاسی این چهره ماندگار پرداخته است. در این مقاله، بر اساس این یادداشت، به بررسی سه درس اخلاقی و دو خاطره مهم از ابوترابی می‌پردازیم و در ادامه، به ابعاد شخصیتی و تأثیرات اجتماعی و سیاسی وی نیز خواهیم پرداخت.
درس اول: تقوای سیاسی و اخلاقی
یکی از بارزترین ویژگی‌های ابوترابی، تقوای سیاسی و اخلاقی او بود. در جریان جلسه‌ای که درباره موضوعی حساس در مجلس تصمیم‌گیری می‌شد، او با رعایت کامل اخلاق و احترام، مخالفت خود را در قالب نامه‌ای محترمانه و دقیق اعلام کرد؛ آن هم در شرایطی که ممکن بود به‌راحتی تحت فشار قرار گیرد یا به جنجال سیاسی کشیده شود. این رفتار نشان می‌دهد که می‌توان با حفظ ادب و اخلاق، حتی در سخت‌ترین شرایط سیاسی نیز اصول و حق را پیگیری کرد.
درس دوم: اخلاص و پایبندی به اصول
یکی از خاطرات جالبی که درباره ابوترابی ذکر شده، مربوط به روزه‌داری در جلسات طولانی مجلس است. با وجود روزه بودن و شرایط سخت، او تصمیم می‌گرفت تنها در صورت لزوم افطار کند و در غیر این صورت، روزه‌اش را حفظ کند. این موضوع نمادی از اخلاص و پایبندی به اصول دینی و اعتقادی است که حتی در محیط‌های پرتنش سیاسی نیز او را همراهی می‌کرد.
درس سوم: تواضع و ساده‌زیستی
تواضع و زندگی ساده ابوترابی از دیگر خصوصیات شاخص او بود. در یکی از سفرهای تابستانی که در شرایط سخت و گرمای طاقت‌فرسا به یک روستا رسیدند، او پیشنهاد داد که به‌جای صرف هزینه‌های اضافی، در همان مسجد روستا افطار کنند و این فرصت را برای تقویت روحیه گروهی و انس با مردم غنیمت شمرد. این رفتار نشان‌دهنده روحیه مردمی و احترام او به ظرفیت‌های معنوی و فرهنگی جامعه بود.
خاطره اول: وساطت در ماجرای استان شدن قزوین
یکی از دغدغه‌های ابوترابی، توجه به مصالح ملی و حفظ وحدت بود. در زمانی که بحث تقسیمات کشوری و استان شدن قزوین مطرح شد، مخالفت‌ها و تنش‌هایی وجود داشت. او با صبر، مشورت و تحلیل دقیق، به حل موضوع کمک کرد و نهایتاً به تصویب لایحه در مجلس انجامید. این نمونه‌ای از نقش سازنده و میانجیگری او در فضای سیاسی کشور است.
خاطره دوم: دلسوزی برای خانواده‌های ایثارگران
از دیگر ویژگی‌های برجسته ابوترابی، توجه و پیگیری حقوق و مشکلات خانواده‌های ایثارگران و آزادگان بود. خاطره‌ای از رسیدگی او به وضعیت یک خانواده که همسرشان اسیر شده بود، نشان‌دهنده دلسوزی و مسئولیت‌پذیری عمیق او است. با پیگیری‌های او، کمک‌های لازم به این خانواده‌ها رسید و آنها در سخت‌ترین شرایط تنها نگذاشته شدند.
ابعاد شخصیتی حجت‌الاسلام ابوترابی
حجت‌الاسلام ابوترابی تنها یک سیاستمدار و نماینده مجلس نبود؛ او تجسمی از اخلاق و معنویت در عرصه عمومی بود. این شخصیت برجسته در تمامی دوران زندگی خود، از دوران اسارت در اردوگاه‌های دشمن گرفته تا دوران پس از آن، همواره بر اساس اصول و اعتقادات خود عمل می‌کرد. تواضع، فروتنی، و همدلی با مردم، به ویژه اقشار آسیب‌پذیر جامعه، از مشخصه‌های بارز او به شمار می‌آید. برخلاف بسیاری از سیاستمداران که ممکن است قدرت و موقعیت را فرصتی برای ترفیع مقام و منافع شخصی بدانند، ابوترابی همواره دغدغه خدمت و ایثار داشت.
تأثیرات اجتماعی و سیاسی ابوترابی
نقش حجت‌الاسلام ابوترابی در فضای سیاسی و اجتماعی کشور فراتر از یک نماینده مجلس بود. او به‌عنوان یک شخصیت ایثارگر و فعال اجتماعی، توانست جایگاه ویژه‌ای در میان مردم و مسئولان پیدا کند. دغدغه‌مندی او برای حل مشکلات ایثارگران، آزادگان و خانواده‌های آنان، باعث شد بسیاری از مسائل و مطالبات این قشر حساس به گوش مسئولان برسد و تا حد زیادی به بهبود وضعیت آنان کمک شود. همچنین وساطت‌های او در موضوعات حساس سیاسی، نمونه‌ای از حکمت و دوراندیشی بود که می‌تواند الگویی برای مدیران و سیاستمداران امروز باشد.
اهمیت یادآوری شخصیت‌هایی چون ابوترابی در شرایط امروز
امروز که جامعه ما با چالش‌های مختلف سیاسی، اقتصادی و فرهنگی روبرو است، یادآوری و الگوگیری از شخصیت‌هایی مانند حجت‌الاسلام ابوترابی بیش از پیش ضرورت دارد. او نمونه‌ای از یک انسان کامل بود که در عین قدرت و جایگاه، هرگز از ارزش‌ها و اصول خود عقب ننشست. انعطاف‌پذیری در مسائل غیر اصولی، صبر در برابر مشکلات، و پایبندی به عدالت و اخلاق، آموزه‌هایی است که می‌تواند راهگشای مسئولان و مردم باشد. بازخوانی این الگوها به ما کمک می‌کند تا در مسیر توسعه کشور، همواره موازین انسانی و دینی را حفظ کنیم و از تجارب گذشتگان بهره ببریم.
