روایتی از تظاهرات دانشجویان علیه اقامت شاه در آمریکا

پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز اسناد انقلاب اسلامی؛ صدها تن از دانشجويان ايراني مقيم آمريكادر واکنش به سفر و استقرار محمدرضا پهلوی در ایالت متحده در مقابل «بیمارستان کرنل نیویورک» (محل بستری شدن شاه) با شعار مرگ بر شاه خواستار بازگرداندن وی به ايران شدند.

افکار عمومی در آن شرایط نسبت به این مسئله واکنش‌های مقتضی با زمان داشت؛ به عنوان نمونه، روزنامه اطلاعات در تاریخ ۲ آبان‌ماه ۱۳۵۸ با استناد به گزارش مجله فرانسوی «پاری ماچ» که زندگی شخصیت‌های مشهور جهان را پوشش می‌دهد، ذیل تیتر «بازی سیاسی آمریکا برای پناه دادن به شاه مخلوع»، بیماری شاه را رد کرده و آن را یک بازی سیاسی و فریب برای توجیه اقامت شاه در آمریکا می‌داند.

 این روزنامه در شماره ۱۵۹۵۸ در صفحه نخست با استناد به گزارش شماره ۱۲ اکتبر (۲۰ مهر ماه ۱۳۵۸) «پاری ماچ» نوشت: شاه سابق ایران مثل یک جهانگرد عادی در مکزیک گردش می‌کند. وی به اتفاق فرح همسرش، ده نفر از دوستانش و پنجاه محافظ از "کورناداکا" به "اوآکساکا" رفته و در هوای آزاد شام خورده است». 

پس از ذکر این خبر که با تصویری از شاه صحت‌سنجی شده بود؛ این جریده (روزنامه اطلاعات) طی تحلیلی می‌نویسد: «این بازی سیاسی نیست؟ عکس، نشان می‌دهد شاه مخلوع سرحال است اما ۱۲ روز پس از چاپ این عکس [۲ آبان ماه ۱۳۵۸/۲۴ اوکتبر ۱۹۷۹] می‌گویند حال این جنایتکار آنقدر خیم است که بخاطر انسانیت با مسافرت او به نیویورک موافقت شده است». 

در چنین فضا و جو سیاسی اعزام پزشک به آمریکا برای صحت‌سنجی موضوع توسط وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران پیشنهاد می‌شود.

روزنامه اطلاعات در شماره پیش‌گفته (۱۵۹۵۸) صفحه ۲ذیل تیتر «یک پزشک ایرانی برای تشخیص صحت و سقم بیماری، شاه مخلوع را معاینه کند» به نقل از سخنگوی وزیر خارجه ایران نوشت: «ما بارها درباره پذیرش شاه مخلوع به آمریکا هشدار داده و این بار هم از طریق سفارت، اهمیت موضوع را به آنها یادآور شدیم ... مقامات آمریکایی به ما گفته‌آند که شاه مخلوع و همسرش، حق هیچگونه فعالیت سیاسی در آمریکا نخواهند داشت ... دولت ایران یک پزشک ایرانی به نیویورک اعزام می‌کند تا برای اطلاع از نوع بیماری و تشخیص اینکه ضرور ت داشته است وی به نیویورک برود یا نه، شاه مخلوع را معاینه کند، اما این پزشک در مداوی او دخالتی نخواهد داشت». 

کیهان: شاه مخلوع باید زنده تحویل ایران شود

روزنامه کیهان نیز در تاریخ ۳ آبان ۱۳۵۸ با تیتر «شاه مخلوع باید زنده تحویل ایران شود» به حضور شاه در آمریکا واکنش نشان داد؛ این جریده در صفحه 12 همان روز ذیل تیتر «فریب خیمه شب‌بازی تازه آمریکا را نخورید» نوشت: «شاه مخلوع هشت ماه پس از انقلاب ایرن با چاره‌اندیشی مغزهای متفکر امپریالیسم آمریکا، به خاک ارباب رفت. آمریکا گام به گام و با گذشت زمان، عامل سرسپرده‌اش را به خاک خود کشاند و با چاره اندیشی بزرگان صهیونیسم جهانی، او را زیر چتر حمایتی خویش قرار داد».

این روزنامه در همان روز (۳آبان ۱۳۵۸) ذیل تیتر «اقدامات دیپلماتیک برای استرداد شاه مخلوع برای ایران» از تظاهرات دانشجویان بر علیه اقدام امریکا مبنی بر اجازه اقامت شاه در این کشور خبر داد.

خلخالی: دانشجویان باید شاه سابق را راحت نگذارند

کیهان در شماره ۱۰۸۴۰ به نقل از «رادیو لندن» تظاهرات دانشجویان را اینگونه تشریح می‌ککند: «آیت الله خلخالی، رئیس دادگاه‌های اسلامی ایران از دانشجویان مسلمان در ایالت متحده دعوت کرده است که جلوی بیمارستان شهر نیویورک که شاه سابق ایران  در آن بستری است تظاهرات کنند. آیت الله خلخالی گفت [که] دانشجویان باید شاه سابق را راحت نگذارند و او را وادار کنند که آن کشور را ترک کند. شاه سابق از طرف دادگاه های انقلابی تهران غیابا محکوم به اعدام است ... یکی از دانشجویان شرکت کننده در تظاهرات طی قطعنامه‌ای اعلام داشت که مرگ طبیعی برای شاه موهبت است و باید [تاوان] خون‌های کسانی را که کشته است پس بدهد».

واکنش به اقامت شاه در آمریکا یا انتشار خبر این واقعه از 2 آبان ماه شروع شد و چند روز به طول انجامید؛ روزنامه کیهان در شماره ۱۰۸۴۳ مورخه ۷ آبان ماه ۱۳۵۷ با انتشار عکسی از تظاهرات دانشجویان در اعتراض به حضور شاه در آمریکا خبر داد. 

این جریده با اشاره به تداوم اعتراض‌ دانشجویان در صفحه نخست نوشت: «بعد از ورود شاه مخلوع به آمریکا تظاهرات دانشجویان در اطراف بیمارستان کرنل محل بررسی شدن شاه مخلوع هر روز ادامه دارد. شعار مرگ بر شاه شهر نیویورک را فرا گرفته است».

بر اساس مطالب پیش‌گفته، سفر شاه به آمریکا واکنش مقامات و مردم ایران را در پی داشت که بخشی از آن به صورت تظاهرات در مقابل بیمارستان کورنل در شهر نیویورک در رسانه‌ها بازتاب یافت. 

تداوم این اعتراض‌ها و توجیه مقامات آمریکایی به تعمیق گسست و تیره شدن روابط ایران و ایالات متحده منجر شد تا جایی که یکی به تسخیر لانه جاسوسی منتهی گشت.

یکی از انگیزه‌های دانشجویان پیرو خط امام برای تسخیر سفارت، داشتن اهرمی برای ایجاد فشار بر آمریکا بود؛ به عبارت دیگر دانشجویان پیرو خط امام با نیت معاوضه شاه و کارمندان سفارت نسبت به این مسئله اقدام کردند.

بی‌پاسخ ماندن درخواست استرداد شاه از جانب مقامات آمریکایی یکی از عواملی بود که ۱۳ آبان را به روزی تاریخی تبدیل کرد.

علی‌ایحال روابط ایران و آمریکا پس از انقلاب با چالش‌های بسیاری مواجه شد که یک از این چالش‌ها درخواست استرداد شاه به ایران و مخالفت آمریکا با این خواسته بود که تیرگی بیشتر روابط را به همراه آورد.