«صدای انقلاب را شنیدم» در آیینه خاطرات
نطق تلویزیونی محمدرضا پهلوی در ۱۵ آبان ۱۳۵۷ ـ که با عبارت «صدای انقلاب شما را شنیدم» شناخته می‌شود ـ از بارزترین نشانه‌های آشفتگی و سردرگمی حاکمیت در ماه‌های پایانی عمر رژیم پهلوی بود. روایت‌های رجال و کارگزاران آن دوره، ابعاد متفاوتی از چگونگی شکل‌گیری این نطق، واکنش شاه به بحران و تناقض‌های سیاسی آن را آشکار می‌کند.
کد خبر: ۱۱۶۱۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۸/۱۶
مروری بر اعتصاب کارکنان صنعت نفت
در پاییز ۱۳۵۷ کارگران و کارمندان شرکت نفت نیز به جریان آعتصابات پیوستند. رژیم پهلوی که در آن دوران به‌شدت تحت فشار بود و موج انقلاب را حس می‌کرد، با آغاز اعتصاب کارکنان شرکت نفت، منبع درآمد خود را در خطر می‌دید، منبعی که محمدرضا شاه نه تنها به واسطه آن نبض اقتصاد را در اختیار گرفته بود، بلکه قوای سرکوب را نیز تقویت می‌کرد.
کد خبر: ۱۱۵۹۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۸/۰۹
۷ آبان ۱۳۳۳ | امضای قرارداد کنسرسیوم توسط شاه
امضای قرارداد کنسرسیوم در ۷ آبان ۱۳۳۳، از مهم‌ترین پیامد‌های کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ بود که مسیر صنعت نفت ایران را پس از ملی‌شدن به کلی تغییر داد. این قرارداد با وجود پذیرش اصل ملی‌شدن نفت ایران، اختیار بهره‌برداری از مهم‌ترین تأسیسات نفتی کشور را به شرکت‌های خارجی سپرد و مناقشه‌ای جدی درباره استقلال اقتصادی و حاکمیت ملی برانگیخت.
کد خبر: ۱۱۵۹۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۸/۰۷
آبان ۱۳۵۷ | پایان رؤیای هسته‌ای شاه
خاطرات برخی کارگزاران رژیم پهلوی از طرح‌هایی محرمانه در برنامه هسته‌ای ایران حکایت دارد؛ از پیشنهاد دفن پسماندهای اتمی اروپا در کویر لوت تا روایت‌هایی درباره تلاش برای دستیابی به فناوری‌های مرتبط با ساخت سلاح هسته‌ای.
کد خبر: ۱۱۵۸۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۸/۰۵
به روایت محسن مبصّر
محسن مبصّر، رئیس وقت شهربانی کل کشور، در این خاطره از حساسیت محمدرضا پهلوی به ظاهر جوانان و انزجار او از موی بلند و ریش هیپی‌ها می‌گوید. حساسیتی که به برخورد پلیس با جوانان، تراشیدن موی فرهاد مشکات، رهبر ارکستر، و سرانجام برکناری خود مبصّر انجامید. روایتی از جایی که سلیقه شاه، مرز میان پسند شخصی و تصمیم حکومتی را از میان می‌برد.
کد خبر: ۱۱۵۷۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۸/۰۳
۷ مهر| به‌روایت اسناد
در مهرماه ۱۳۴۷، شکایت گروهی از عریضه‌نویسان اطراف کاخ دادگستری تهران که برای حفظ محل کار و تأمین معاش خود به مطبوعات متوسل شده بودند، مستقیماً واکنش محمدرضا پهلوی را برانگیخت. سندی از ساواک نشان می‌دهد که انتشار بخشی از این شکایت در مجله «خواندنی‌ها» نه‌تنها موجب بررسی امنیتی موضوع شد، بلکه توبیخ صریح شاه نسبت به مدیر این نشریه را نیز در پی داشت.
کد خبر: ۱۱۵۲۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۷/۰۸
نقطه عطف روابط رژیم پهلوی و آل سعود
در سال ۱۹۶۵، ملک فیصل از تهران بازدید کرد و با همکاری شاه، تلاش زیادی را برای تشکیل یک اتحاد اسلامی برای مقابله با پروژه ملی‌گرایی عربی به رهبری جمال عبدالناصر آغاز کرد. اما با مرگ عبدالناصر در سپتامبر ۱۹۷۰، فصل دیگری با عنوان رقابت عربستان سعودی و ایران برای نزدیکی به آمریکا و نفوذ در خلیج فارس آغاز می‌شود.
کد خبر: ۱۱۵۰۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۷/۰۲
به‌روایت اسناد آمریکایی| در آستانه قیام ۱۷ شهریور ۱۳۵۷
در این گزارش آمده است: «[هدایت]اسلامی‌نیا که به فردوست و مقدم نزدیک است، گفت که شاه از تظاهرات مذهبی مستأصل شده بود و پس از جلسه‌ای که در آن مقدم به شدت مورد انتقاد قرار گرفت، دستور داد که از این پس تظاهرات با نیروی نظامی متلاشی شود و به ارتش اجازه داده شود که به سوی تظاهرکنندگان آتش بگشاید.»
کد خبر: ۱۱۴۶۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۶/۱۶
روزنامه اطلاعات گزارش داد:
در تاریخ ۵ شهریور ماه سال ۱۳۵۸، روزنامه «اطلاعات» در شماره خود از رویدادی مهم خبر داد؛ آغاز محاکمه یوسف خوش‌کیش، مدیرکل اسبق بانک ملی و آخرین رئیس بانک مرکزی ایران، در دادگاه انقلاب اسلامی. تیتر این روزنامه چنین انتخاب شده بود: «اسرار میلیارد‌ها تومان سوء استفاده از بیت‌المال در بانک مرکزی».
کد خبر: ۱۱۴۵۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۶/۱۱
سندی از اربعین سال ۵۷
در روز‌هایی که شاه از کشور گریخته بود و مردم در تب و تاب فرار او، آخرین گام‌های پیروزی را برمی‌داشتند، اربعین حسینی بهانه‌ای شد برای بزرگ‌ترین اتحاد تاریخی. کمیته‌ای منظم و مردم‌نهاد با اینکه هنوز انقلاب به پیروزی نرسیده بود با دعوت از اقشار مختلف مردم و طراحی مسیر‌های ۹گانه برای راهپیمایی اربعین ۱۳۵۷، نشان داد نهضت اسلامی نه فقط یک خیزش احساسی، که یک تشکیلات هوشمند و پاسخ‌گو بود.
کد خبر: ۱۱۳۸۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۱۳
به‌روایت اسناد
در زمستان ۱۳۵۳، یک گزارش محرمانه ساواک از حضور همزمان دو چهره برجسته با سوابق اطلاعاتی اسرائیل و بریتانیا در قلب تهران پرده برمی‌دارد؛ مئیر عزری، سفیر پیشین اسرائیل، و دزموند هارنی، رئیس سابق سرویس اطلاعاتی انگلیس، هر دو در پوشش نمایندگان بانک‌های خارجی در یک ساختمان مستقر بودند؛ حضوری که بار دیگر نقش فعالیت‌های اقتصادی و مالی را به‌عنوان پوششی برای شبکه‌های نفوذ و جمع‌آوری اطلاعات در ایران عصر پهلوی برجسته می‌کند.
کد خبر: ۱۱۳۶۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۰۱
در سال ۱۹۵۸، خبر سرنگونی نوری سعید، چنان ترسی بر دل محمدرضا پهلوی نشاند که او را چندین روز از بازگشت به تهران بازداشت. کودتای افسران آزاد به رهبری عبدالکریم قاسم، نه تنها نظام سلطنتی همسایه غربی را یک شبه برچید، بلکه زنگ خطری بود برای تمامی رژیم پادشاهی منطقه؛ خطری که شاه ایران آن را مستقیماً متوجه تخت سلطنت خودش احساس کرد.
کد خبر: ۱۱۳۵۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۲۸
بولتن ویژه و سری اداره کل امنیت داخلی ساواک در سال ۱۳۵۳، با ورود وسواس‌گونه به تعیین ابعاد هندسی قاب‌عکس‌های شاه و حذف آنها از اماکن فرودست شهری (مانند نانوایی‌ها و قصابی‌ها برای جلوگیری از تقدس‌زدایی از چهره حاکم)، پرده از یک کوری ساختاری در دکترین امنیتی پهلوی دوم برمی‌دارد. دکترین فردمحوری که در اوج بحران‌های پنهان جامعه، ساختار امنیتی کشور را به جای پرداختن و فهم صحیح مسائل اساسی امنیت داخلی، معطوف به اندازه و ابعاد عکس شاه و خانواده سلطنتی کرده بود.
کد خبر: ۱۱۳۳۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۲۱
به‌روایت اسناد معاونت لجستیک ارتش
اسناد معاونت لجستیک ارتش شاهنشاهی نشان می‌دهد پشت ویترین پرزرق‌وبرق نیروی دریایی شاه، ساختاری کاملاً وابسته به آمریکا پنهان بوده است؛ از انبارداری موشک‌ها در خاک آمریکا تا معطل ماندن اژدر‌ها به‌دلیل ناتوانی عملیاتی یگان‌های ایرانی.
کد خبر: ۱۱۱۷۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۲۳
روایت قاسم غنی از وابستگی عجیب شاه به آمریکا؛
قاسم غنی پزشک، ادیب و سیاستمدار دوره پهلوی در یادداشت ۱۰ بهمن ۱۳۲۸ خود پرده از وابستگی عمیق محمدرضا پهلوی به آمریکا برمی‌دارد تا جایی که شاه استقلال ملی ایران را در گرو حمایت نظامی آمریکا می‌بیند.
کد خبر: ۱۱۱۱۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۱/۲۴
نشریه سانفرانسیسکو کرانیکل منتشر کرد
در سال ۱۹۷۸ (۱۳۵۶) مجموعه‌ای از داستان‌های مصور و کمیک در نشریه سانفرانسیسکو کرانیکل منتشر شده بود که به شکلی غیر مستقیم به مسائل خاورمیانه و به‌خصوص ایران می‌پرداخت؛ از جمله سفر شاه و فرح به ایالات متحده و پرسش و پاسخ دانشجویان با هنری کیسینجر درباب مسائل ایران که طی آن دانشجویان از شکنجه‌گران ساواک و وضعیت انقلاب ایران می‌پرسند.
کد خبر: ۱۱۰۳۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۰۷
به روایت اسدالله علم
دانشگاه‌های کشور شلوغ شده است. خاطر شاه از این که چرا [دانشجویان]درک موقعیت ممتاز امروز کشور را نمی‌کنند، بسیار آزرده است. من به شاه عرض کردم قرولند [غرولند]کردن حق مسلم مردم است. فرمودند صحیح است، ولی این قرولند [غرولند]نیست، این خیانت به کشور است.
کد خبر: ۱۱۰۲۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۰۳
به‌روایت علی امینی
در حالی که برخی حامیان رژیم پهلوی هنوز باور دارند «اگر زور بیشتری به کار می‌رفت، انقلاب ۵۷ رخ نمی‌داد»، علی امینی نخست‌وزیر پیشین و از نزدیکان سابق شاه در مصاحبه‌ای صریح پس از انقلاب تأکید می‌کند که ریشه‌ی اصلی فروپاشی نه کمبود شدت سرکوب، بلکه نبود «رضایت نسبی» در جامعه، نابرابری فزاینده‌ی ثروت نفتی، و ناکارآمدی ابزار‌های کنترل اعتراضات بوده است؛ حکومتی که به جای تجهیز پلیس به گاز اشک‌آور و باتوم، تانک به خیابان آورد و مردم را «حیوان» فرض کرد که همیشه تسلیم خواهند ماند.
کد خبر: ۱۰۹۸۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۲۱
۱۹ بهمن؛ سالروز بیعت تاریخی نیروی هوایی با امام خمینی
یکی از مهم‌ترین اتفاقاتی که در بهمن ۵۷ رخ داد، پیوستن نیروی هوایی به صف انقلابیون بود. نیرویی که قرار بود از تاج و تخت شاهنشاهی پهلوی حمایت کند، خود از عوامل پیروزی انقلاب اسلامی شد. داستانی که در ادامه می‌خوانید روایت روز‌های سرنوشت‌سازی است که در آن مردان آبی‌پوش نیروی هوایی، پرآوازه‌ترین و مجهزترین نیروی نظامی شاه با گام‌های پولادین ازدروازه‌های پادگان‌ها بیرون آمدند و به سوی خانه انقلاب رفتند.
کد خبر: ۱۰۹۸۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۱۹
روایتی از «پادشاه چمدانی» ایران
شاه آدمی با ترس‌های عمیق و فراگیر بود؛ و وقتی این ترس‌ها غالب می‌آمدند، شاه مانند هنگامی که منابع قدرت روانی‌اش ضعیف شد، به یک سیر قهقرائی گرفتار آمد. بازگشت به خصوصیات منفعل اوان کودکی که موجب کناره‌جویی‌اش می‌شد. این کناره‌جویی می‌تواند شکل‌های مختلفی پیدا کند. فرار، بی‌قیدی روانی، و حتی اندیشیدن به شکل نهایی کناره‌جویی: یعنی خودکشی، شاه تقریبا در این سه زمینه استاد بود.
کد خبر: ۱۰۹۷۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۱۴