دستور امام خمینی مبنی‌بر تخصیص نیمی از خمس و زکات به کارگران اعتصابی
پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز اسناد انقلاب اسلامی؛ انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ نه تنها حرکتی سیاسی و اجتماعی، بلکه جنبشی مردمی و طبقاتی بود که در آن اقشار گوناگون جامعه از جمله روحانیت، دانشجویان، بازاریان و کارگران نقشی محوری ایفا کردند. در میان این گروه‌ها، طبقه کارگر با اعتصاب‌های گسترده در صنایع کلیدی کشور به‌ویژه نفت، نقش تعیین‌کننده‌ای در فلج‌کردن دستگاه اقتصادی رژیم پهلوی داشت. یکی از جلوه‌های درخشان این همراهی، دستور تاریخی امام خمینی (ره) ۱۸ آبان ۱۳۵۷ برای یاری‌رسانی به کارگران و کارمندان آسیب‌دیده از اعتصابات از طریق استفاده از نیمی از سهم امام (خمس) بود.
خیزش کارگران علیه رژیم پهلوی
از اوایل دهه ۱۳۵۰، نارضایتی در میان کارگران صنایع بزرگ کشور از جمله شرکت نفت، ذوب‌آهن اصفهان، کارخانه‌های ماشین‌سازی تبریز، فولاد اهواز، و پتروشیمی آبادان رو به افزایش گذاشت.
بر اساس اسناد مندرج در کتاب نقش کارگران در پیروزی انقلاب اسلامی ایران، کارگران با اعتصاب‌های پیاپی در سال‌های ۱۳۵۶ و ۱۳۵۷، رژیم پهلوی را با بحران اقتصادی روبه‌رو کردند.
اعتصابات در صنعت نفت، به‌ویژه در پالایشگاه آبادان و شرکت نفت جنوب، در مهر و آبان ۱۳۵۷ به اوج رسید و موجب اختلال جدی در تأمین انرژی کشور شد. در این زمان کارگران نه تنها خواستار بهبود وضعیت معیشتی و افزایش دستمزد بودند، بلکه شعارهای سیاسی علیه حکومت نیز سر دادند.
با طولانی شدن اعتصابات، بسیاری از کارگران و کارمندان از دریافت حقوق ماهانه محروم شدند و خانواده‌هایشان در تنگنای شدید اقتصادی قرار گرفتند. حکومت پهلوی تلاش داشت از این شرایط برای شکستن مقاومت کارگران استفاده کند. در مقابل، نیروهای انقلابی و روحانیون با ایجاد شبکه‌های همیاری و پشتیبانی، به کمک این قشر آمدند.
دستور تاریخی امام خمینی (ره) در ۱۸ آبان ۱۳۵۷
در چنین شرایطی، امام خمینی (ره) از نجف اشرف در ۱۸ آبان ۱۳۵۷ پیامی صادر کردند و از روحانیون سراسر کشور خواستند تا به یاری کارگران، کارمندان و کسبه‌ای که در اثر اعتصاب‌ها دچار تنگدستی شده‌اند، بشتابند.
امام اجازه دادند نیمی از سهم امام (خمس) برای رفع نیازهای آنان صرف شود. این دستور تاریخی نشانه‌ای از همبستگی عمیق میان رهبری دینی انقلاب و طبقه کارگر بود و به سرعت با استقبال گسترده در سراسر کشور روبه‌رو شد.
اسناد ساواک نیز نشان از واکنش سریع روحانیون و مردم دارد. در گزارشی مورخ ۲۲ آبان ۱۳۵۷ آمده است که جامعه روحانیون شهرستان جهرم با جمع‌آوری مبلغ پنج میلیون تومان از بابت خمس و زکات، به آن دسته از کسبه که در جریان تظاهرات اخیر متحمل خسارت شده‌اند، کمک می‌نمایند.
متن سند:
«خبر رسیده حاکى است که مورخ ۲۲ / ۸ / ۵۷ جامعه روحانیون شهرستان جهرم با جمع‌آورى مبلغ پنج میلیون تومان از بابت خمس و زکات قشریون به آن دسته از کسبه که در جریان تظاهرات اخیر که منجر به تعطیل محل کسبشان شده و از این لحاظ متحمل خساراتى شده‌اند، کمک مى‌نمایند و جمع‌آورى این مبلغ در مدت زمانى کمتر از ۴۸ ساعت مؤید همکاری‌هاى بسیار زیادى از سوى روحانیون نسبت به اهالى در آینده مى‌باشد و خود عاملى است در جهت جلب اعتماد هر چه بیشتر و بالنتیجه کسب قدرت و اعمال نفوذ در تمام زمینه‌ها.»
این گزارش به خوبی نشان می‌دهد که دستور امام نه تنها موجب تحکیم پیوند میان روحانیت و مردم شد، بلکه اعتماد کارگران و بازاریان را به جریان انقلاب اسلامی افزایش داد و نقش حمایتی روحانیت را برجسته کرد.
اعتصابات گسترده‌ی کارگری، به‌ویژه در بخش نفت، ماشین‌سازی، ذوب‌آهن، نساجی و صنایع مادر، سبب فلج‌شدن اقتصاد کشور و ناتوانی حکومت پهلوی در تأمین هزینه‌های جاری شد. کارگران با خودداری از کار در تأسیسات حیاتی، عملاً ضربه‌ای کاری به رژیم وارد کردند و هم‌زمان با حمایت‌های مالی و معنوی روحانیت، توانستند مقاومت خود را ادامه دهند.
به‌ویژه در ماه‌های منتهی به بهمن ۱۳۵۷، هماهنگی میان اعتصاب‌های کارگری و اعتراض‌های مردمی، جبهه‌ای واحد در برابر حکومت ایجاد کرد.
دستور امام خمینی در ۱۸ آبان ۱۳۵۷ برای صرف نیمی از سهم امام در حمایت از کارگران و کسبه، نقطه عطفی در پیوند مذهب و عدالت اجتماعی بود. این اقدام نه تنها بُعد اقتصادی اعتصابات را پوشش داد، بلکه پیام روشنی به جامعه داد که انقلاب اسلامی در پی پشتیبانی از مستضعفان و زحمتکشان است.
کارگران، با اتکا به این حمایت‌ها، تا پیروزی انقلاب در ۲۲ بهمن همان سال، به عنوان یکی از ستون‌های اصلی نهضت باقی ماندند.
منبع:
کتاب نقش کارگران در پیروزی انقلاب اسلامی ایران، محمد رحیم عیوضی؛ ملیحه رمضانی، انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
