«ملت فلسطین» به‌رسمیت شناخته شد/ نماینده اسرائیل: «برای ما یهودیان این قطعنامه ورق‌پاره‌ای بیش نیست!»
پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز اسناد انقلاب اسلامی؛ روز دوشنبه ۱۹ آبان ۱۳۵۴ برابر با ۱۰ نوامبر ۱۹۷۵ مجمع عمومی سازمان ملل متحد تشکیل جلسه داد و با اکثریت قاطع آراء سه قطعنامه مجزا در مورد فلسطین تصویب کرد. این قطعنامه‌ها شامل: «لزوم استیفای حقوق انکارناپذیر ملت فلسطین»، «ضرورت دعوت شدن نمایندگان سازمان آزادی‌بخش فلسطین به شرکت کردن در هر مذاکراتی که برای برقرار کردن صلح در خاورمیانه انجام می‌گیرد» و «تعیین مشرب صهیونیسم به عنوان نوعی از راسیسم و تبعیض نژادی» بودند. تصویب سه قطعنامه در یک روز به نفع مردم فلسطین با توجه به اوضاع بین‌المللی آن روز (مذاکرات مصر و اسرائیل) در سایه جنگ سرد هر چند با واکنش منفی کشورهای غربی به‌خصوص دولت و کنگره آمریکا روبرو شد، اما نشان‌دهنده حساسیت ویژه جامعه جهانی و مردم دنیا نسبت به موضوع فلسطین و مردم آواره آن بود و گام مهمی برای به‌رسمیت شناخته شدن دولت - ملت فلسطین برداشته شد.
قطعنامه اول: تعیین نماینده حقوقی مردم فلسطین
در تاریخ ۱۹ آبان ۱۳۵۴ مجمع عمومی سازمان ملل متحد در ابتدا با تصویب قطعنامه‌ای به نماینده مردم فلسطین برای شرکت در همه مجامع جهانی رأی برابر داد. این قطعنامه با ۱۰۱ رأی موافق در برابر ۸ رأی مخالف (از جمله: آمریکا، انگلستان، آلمان‌غربی و اسرائیل) و ۲۵ رأی ممتنع تصویب شد و در آن خواسته شده بود «سازمان آزادی‌بخش فلسطین» به عنوان تنها نماینده قانونی مردم فلسطین بر پایه‌ای برابر با دیگر طرف‌ها در تمام کوشش‌ها، گفت‌وگوها و کنفرانس‌های بین‌المللی مربوط به خاورمیانه که زیر نظر سازمان ملل متحد تشکیل می‌شوند، شرکت داده شود. ۲۵ کشور از جمله فرانسه، بلژیک، کانادا، اتریش، استرالیا، ایتالیا و ژاپن به این قطعنامه رأی ممتنع دادند.
قطعنامه دوم: به رسمیت شناختن ملت فلسطین
بلافاصله پس از رأی‌گیری قطعنامه اول، مجمع عمومی سازمان ملل با ۹۳ رأی موافق در برابر ۱۸ رأی مخالف (از جمله: آمریکا، انگلستان، آلمان غربی، بلژیک، هلند، لوکزامبرگ و کانادا) و ۲۷ رأی ممتنع (از جمله: فرانسه، ایتالیا، ساحل عاج، پرتغال و اتریش) قطعنامه‌ای را تصویب کرد که شامل ایجاد یک کمیته ۲۰ نفره از اعضای مجمع عمومی برای اعمال حقوق نقض‌ناپذیر و خدشه‌ناپذیر مردم فلسطین بود. هدف این کمیته ۲۰ نفره تهیه برنامه‌ای بود که به مردم فلسطین کمک کند تا برای رسیدن به «حق استقلال» و «تعیین سرنوشت خویش» به عنوان یک ملت و اعاده اراضی و اموال مردم فلسطین تلاش نماید. در این قطعنامه صریحاً گوش‌زد شده بود که کمیته مذکور تا اول ماه ژوئن سال آینده (۱۹۷۶) فرصت دارد نماینده مردم فلسطین را در مذاکرات صلح خاورمیانه معرفی نماید. نماینده مردم فلسطین با نمایندگان سایر طرف‌های مناقشات دارای حقوق مساوی بود.
قطعنامه سوم؛ صهیونیسم را نوعی نژادپرستی و تبعیض‌نژادی دانست
در قطعنامه سوم مجمع عمومی سازمان ملل بدون اعتناء به این اعلام خطر که تصویب قطعنامه‌ای حاکی از عقیده برابری و بی‌تفاوت بودن «صهیونیسم» و مشرب «تبعیض‌نژادی» و «نژادپرستی» به آبروی سازمان ملل لطمه خواهد زد (لابی جهانی صهیونیسم و فشارهای آمریکا) قطعنامه پیشنهادی از سوی کشورهای عربی را به تصویب رساند. در این قطعنامه به نام سازمان ملل آشکارا اعلام شده است که «صهیونیسم» شکلی از «راسیسم»، «نژادپرستی» و «تبعیض‌نژادی» است. اخذ رأی برای تصویب این قطعنامه به دنبال مشاجرات لفظی سختی که بین طرفداران و مخالفان آن درگرفت انجام شد و عاقبت نمایندگان ۷۲ کشور به نفع قطعنامه مذکور و ۳۵ کشور علیه آن رأی دادند. آراء ۳۲ کشور دیگر ممتنع بود و نماینده آمریکا رأی مخالف داد. هر چند برزیل در رأی‌گیری نسبت به دو قطعنامه اول شرکت نکرد و کشورهای چین، عراق و لیبی هم در رأی‌گیری قطعنامه اول مشارکت نداشتند.
واکنش دبیرکل سازمان ملل
تصویب سه قطعنامه پی‌درپی آن هم در یک روز به نفع مردم فلسطین و علیه اسرائیل موجی از واکنش‌ها را در بین شخصیت‌های بین‌المللی و مقامات کشورهای مختلف داشت. «کورت والدهایم» دبیرکل وقت سازمان ملل متحد درباره تصویب این قطعنامه‌ها هشدار داد که در سازمان ملل درباره قطعنامه مجمع عمومی که در آن صهیونیسم نوعی نژادپرستی و تبعیض‌نژادی به شمار آمده، تشتت و تفرقه افتاده است. والدهایم با انتشار اعلامیه‌ای تأکید کرد که این تفرقه و اختلاف‌نظر زمانی به‌وجود آمده است که برای حل مسائل قطعی در زمینه‌های گوناگون تفاهم بیشتر از هر وقت دیگر ضرورت دارد.
واکنش اسرائیل
«اسحاق رابین» نخست‌وزیر وقت اسرائیل در واکنش به تصویب این قطعنامه‌ها تأکید کرد که اسرائیل هرگز حاضر به مذاکره کردن با گروهی که نام خود را «سازمان آزادی‌بخش فلسطین» گذاشته است، نخواهد بود. رابین اضافه کرد که مجمع عمومی سازمان ملل با تصویب کردن قطعنامه‌هایی که در آنها از فلسطینی‌ها پشتیبانی شده «تمام اصول و بنیادهای اخلاقی را زیر پا گذاشته و از نظر ارزش‌های اخلاقی به نازل‌ترین سطح انحطاط تنزل کرده است!» او کشورهایی را که به قطعنامه‌های مذکور رأی داده‌اند ملامت کرد و گفت: «آنها با این کار مسئولیت‌های خطیری را به عنوان عوامل لطمه زدن به کوشش‌های معطوف به برقراری صلح واقعی در خاورمیانه برای خود ایجاد کرده‌اند.»
«ایگال آلون» وزیر خارجه وقت اسرائیل که به هنگام تصویب قطعنامه تشکیل ملت فلسطین در «لاهه» پایتخت هلند به سر می‌برد، مخالفت شدید خود را نسبت به قطعنامه‌های تصویب شده مجمع عمومی سازمان ملل اعلام کرد. او در یک ضیافت مهمانی این‌گونه اظهارنظر کرده است: «فلسطین نامی است که بریتانیا به هنگام تشکیل این مستعمر بر آن نهاد. من خودم تحت قیمومت بریتانیا یک گذرنامه فلسطینی داشتم. به اعتقاد من اساساً تشکیل یک فدراسیون میان دو سوی ساحل غربی و شرقی رود اردن یک نوع حکومت فدرال به حساب می‌آید. ولی با تشکیل یک حکومت کوچک در ساحل رود غربی و نوار غزه و همچنین بازگرداندن ساحل رود غربی مخالف هستم.» همچنین در اعلامیه‌ای که سفارت اسرائیل در هلند از طرف آلون منتشر کرد یادآور شده است که: «اسرائیل نسبت به این قطعنامه‌ها بی‌اعتناء است و آنها را رد می‌کند. این قطعنامه‌ها توجیه‌پذیر و معقولانه نیست، بلکه شدیداً حکومت اسرائیل و قطعنامه‌های سازمان ملل را نادیده گرفته است.»
البته پس از تصویب شدن این قطعنامه‌ها در مجمع عمومی، «حئیم هرزوگ» نماینده وقت اسرائیل در سازمان ملل در حالی که در پشت میز خطابه قرار گرفته بود در برابر چشم تمام نمایندگان کشورهای عضو سازمان ملل متحد نسخه‌ای از رونوشت قطعنامه را با خشم تمام پاره کرد و گفت برای ما یهودیان این قطعنامه ورق پاره‌ای بیش نیست و با آن با همین تلقی رفتار خواهیم کرد. او اعلام کرد: «اسرائیل حاضر به شرکت کردن در مذاکره‌ای درباره صلح خاورمیانه که سازمان آزادی‌بخش فلسطین نیز در آن شرکت داشته باشد، نخواهد بود. تصویب این قطعنامه‌ها در مجمع عمومی نشانه دیگری از انحطاطی است که سازمان ملل بر اثر غلبه عناصر افراطی دچار آن شده است.»
واکنش آمریکا
در میان واکنش‌های منفی و مخالف با تصویب قطعنامه‌های روز ۱۹ آبان ۱۳۵۴، شاید بیشترین واکنش منفی و مخالفت (حتی بیشتر از صهیونیست‌ها) از سوی دولتمردان و نمایندگان کنگره آمریکا بوده است. «هنری کیسینجر» وزیر امورخارجه وقت آمریکا، شامگاه روز تصویب این قطعنامه‌ها در یک کنفرانس مطبوعاتی شرکت کرد و درباره اوضاع خاورمیانه گفت: «آمریکا با قطعنامه محکومیت صهیونیسم به عنوان یکی از اشکال نژادپرستی مخالف است. تا وقتی سازمان آزادی‌بخش فلسطین قصد خود را به شناختن موجودیت دولت اسرائیل و قطعنامه‌های ۲۴۲ و ۳۳۸ شورای امنیت اعلام نکند، آمریکا قبول نخواهد کرد با آن وارد مذاکره شود.»
در عین حال سخنگوی وزارت امورخارجه آمریکا تهدید کرد که آمریکا احتمالاً در این زمینه دست به عمل تلافی‌جویانه خواهد زد. سنای آمریکا این قطعنامه‌ها را محکوم کرد و طرحی برای تجدیدنظر در نقش آمریکا در سازمان ملل به مجلس نمایندگان پیشنهاد داد. چند تن از رهبران کنگره آمریکا اعلام کردند که تصویب قطعنامه سازمان ملل سبب می‌شود کنگره آمریکا بار دیگر نقش این کشور را در جامعه جهانی بررسی کند.
سناتور «جکسون» یکی از مدافعان سرسخت اسرائیل در سنای آمریکا قطعنامه‌ها را یک دروغ بزرگ نامید و به شدت به آنها حمله کرد و از اینکه سازمان ملل به «یاسر عرفات» رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین قبلاً اجازه داده بود در برابر مجمع عمومی سخنرانی و قطعنامه شناسایی و برابری ملت فلسطین را با طرف‌های ذی‌نفع در خاورمیانه تصویب کند، این سازمان را به باد انتقاد گرفت. یکی دیگر از سناتورهای عضو کمیته روابط خارجی سنای آمریکا گفته بود: «کنگره باید به هنگام مطرح کردن لایحه‌های مربوط به کمک‌های خارجی موادی را بررسی کند که توسط آن بتوانیم جوابگوی ردی سازمان باشیم.»
«موریس اودال» سناتور دموکرات ضمن ابراز تأسف از تصویب این قطعنامه‌ها، واکنش آمریکا به مشارکت در کمک به سازمان ملل متحد را نتیجه رأی مجمع عمومی این سازمان دانست. او گفت: «صهیونیسم برابر با نژادپرستی به حساب نمی‌آید زیرا جنبش یک ملت برای بنا نهادن زادگاه خود یک عمل نژادپرستی تلقی نمی‌شود.» سناتور «کلیفورد کیس» دموکرات از ایالت نیوجرسی تصویب چنین قطعنامه‌هایی در مجمع عمومی سازمان ملل متحد را عاری از احساس مسئولیت و پیروزی برای هیچ‌کس خواند. همچنین سنای ایالات متحده آمریکا، سه قطعنامه مصوب روز ۱۹ آبان ۱۳۵۴ مجمع عمومی سازمان ملل متحد را با تصویب قطعنامه‌ای محکوم کرد!
نکته جالب توجه این بود که «کلانس کاریکل» نماینده آمریکا در سازمان ملل پیش از رأی‌گیری اعلام خطر کرده بود که اگر قطعنامه‌ای که در آن صهیونیسم و تبعیض‌نژادی با یکدیگر برابر شناخته شوند از تصویب مجمع عمومی بگذرد، کنگره آمریکا واکنش بسیار خصمانه‌ای نشان خواهد داد و علیه سازمان ملل تصمیمی انتقامی و کیفردهنده خواهد گرفت.
واکنش شوروی
در مقابل واکنش آمریکا، خبرگزاری «تاس» شوروی ضمن اعلام خبر قطعنامه علیه صهیونیسم، آن را بسیار مهم توصیف کرد و افزود تصویب این قطعنامه که به‌رغم فشار محافل صهیونیست و امپریالیست بین‌المللی صورت گرفت نشان داد که جامعه بین‌المللی صهیونیسم را محکوم می‌کند.
واکنش سازمان آزادی‌بخش فلسطین
«فاروق قدومی» سخنگوی امورخارجی سازمان آزادی‌بخش فلسطین تصویب قطعنامه‌هایی به نفع مردم فلسطین و به‌رسمیت شناختن برخی از حقوق آنها را در مجمع عمومی سازمان ملل، مورد ستایش قرار داد و بر اهمیت تاریخی این قطعنامه‌ها تأکید کرد. او اعلام کرد که ملت فلسطین نبرد مشروع خود را در تمام جبهه‌های سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و نظامی برای بازداشتن و شکست دادن دشمنان صلح و عدالت ادامه خواهد داد.
رأی ایران
بنا به گفته رسانه‌ها و مطبوعات آن دوره، دولت ایران در رابطه با تصویب سه قطعنامه مذکور، به نفع فلسطین رأی مثبت داده بود. «فریدون هویدا» نماینده دائمی ایران در سازمان ملل متحد با تشکیک درباره تعریف مفهوم «صهیونیسم» و مشخص نبودن محدوده قطعنامه ضدنژادپرستی مذکور، درباره تصویب این قطعنامه‌ها و در توجیه رأی دولت ایران گفته است: «آقای رئیس در موارد متعدد در سازمان ملل متحد و در خارج از ملل متحد ایران سیاست دیرینه خود را مبنی بر تقبیح هرگونه تبعیض نژادی و مبارزه با هرگونه تظاهر نژادپرستی تأیید کرده است. رویه ما در این مورد کاملاً معلوم است و لازم نیست درباره آن توضیحات بیشتر داده شود. فقط کافی است بگویم که ما بدون قیدوشرط قطعنامه شماره ۳۰۵۷ مجمع عمومی و برنامه دهه مبارزه با نژادپرستی و تبعیض‌نژادی را تأیید کردیم. ما مصمم هستیم که حمایت کامل خود را به این برنامه ادامه دهیم و تا سرحد امکانات خود به مبارزه مشترک برای از بین بردن کامل نژادپرستی در سراسر جهان ادامه دهیم. ولی مسلم است که این قطعنامه یک عامل مهم در چهارچوب همیشگی مبارزه علیه نژادپرستی وارد کرده است و ماهیت این عنصر مهم است. زیرا مفهوم صهیونیسم را به عناوین مختلف می‌توان تفسیر نمود و به نظر ما این مفهوم در محدوده طرح قطعنامه مورد نظر روشن نیست. ولی اگر با این حال ایران به این قطعنامه در کمیسیون سوم رأی مثبت داد و اگر امروز به همان نحو رأی می‌دهیم فقط به عنوان همبستگی با برادران عرب ما می‌باشد.
سخنان نماینده ایران نقطه‌نظرهای دولت ایران را در این زمینه روشن می‌سازد. به نظر ما در این دوره یعنی در دهه هشتم قرن بیستم وجود یا تجلی تبعیض‌نژادی یک امر مسخره و مضحک است. ایران با هیچ شکل آن موافق نیست. در حقیقت رأی ایران بدون قضاوت درباره صهیونیسم محکوم‌کننده اصل مهم‌تر یعنی تبعیض‌نژادپرستی است و از جانب دیگر این رأی به خاطر همبستگی جهان اسلامی داده شد که ایران برای تحکیم آن اهمیت و ارزش بسیار قائل است.»
با قطعنامه مهمي كه سازمان ملل متحد تصويب كرد، مردم فلسطين به عنوان يك ملت بايد حقوق، اراضي و اموال خود را به‌دست آورند و سازمان آزادي‌بخش فلسطين با حقوق مساوي در هر كنفرانس صلح خاورميانه شركت كند. در اين قطعنامه، «صهيونيسم» یك نوع تبعيض‌نژادي قلمداد شده است. اما نکته قابل توجه درباره تصویب سه قطعنامه در یک روز به نفع فلسطین و بر علیه اسرائیل آن است که پس از گذشت پنج دهه از تصویب آنها، همچنان طرح تشکیل دولت - ملت فلسطین در هاله‌ای از ابهام است. اسرائیل به تمام تعهدات و قطعنامه‌های مصوب سازمان ملل بی‌اعتناست و واقعاً آنها را ورق پاره‌ای بیش نمی‌داند. آمریکا همچنان حامی سرسخت اسرائیل در حوزه‌های مختلف سیاسی، نظامی، رسانه‌ای و ... است. با توجه به تحولات دو سال اخیر پس از عملیات طوفان‌الأقصی، کشتار بی‌سابقه مردم فلسطین توسط اسرائیل و بیدار شدن مجدد افکار عمومی جهان نسبت به موضوع فلسطین، این‌بار بسیاری از کشورهای جهان از جمله کشورهای اروپایی چون فرانسه و انگلیس که در آن دوره رأی مخالف یا ممتنع به تشکیل «ملت فلسطین» داده بودند، آماده به رسمیت شناختن «دولت - ملت فلسطین» هستند.
