قیام دانشگاه در گیلان و قزوین/ پخش سرود «خمینی ای امام» از مساجد کاشان

پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز اسناد انقلاب اسلامی؛ نهضت انقلاب اسلامی ایران پس از ورود امام خمینی به کشور وارد آخرین مرحله خود شد. با وجود آنکه دولت بختیار سعی داشت این واقعه مهم را جدی تلقی نکند و اهمیت آن را یکسره نادیده بگیرد، از فردای بازگشت امام، جنبش انقلابی مردم ایران همچنان به حرکت خود ادامه داد و علاوه بر تحرکاتی که در پایتخت کشور به چشم می‌خورد، در سایر شهر‌های ایران نیز فعالیت‌هایی صورت گرفت. از جمله در کاشان، دورود، تربت جام و... که مردم به تظاهرات پرداختند و یا در شهر‌هایی نظیر رشت و قزوین که مراکز دانشگاهی نیز به کنش‌های انقلابی خود شدت بخشیدند. این یادداشت به مهم‌ترین وقایع کشور در روز ۱۳ بهمن ۱۳۵۷ می‌پردازد.

ایران در روز ۱۳ بهمن ۱۳۵۷

فضای کشور همچنان تحت‌تأثیر بازگشت امام خمینی بود و دولت بختیار سعی می‌کرد استقبال باشکوه مردم از ایشان را ناچیز بشمارد. چنانکه خود بختیار در یک مصاحبه مطبوعاتی ابراز داشت: «طرفداران آیت‌الله خمینی می‌توانند فریاد بزنند، غوغا کنند، توهین کنند، این کار چیزی را ثابت نمی‌کند، اما اینکه چندین میلیون نفر برای استقبال از آیت‌الله آمدند، مبالغه‌آمیز است.» [۱]

از مهم‌ترین نکاتی که در این روز بایستی بدان اشاره کرد، انتقال محل استقرار امام خمینی از مدرسه رفاه به مدرسه علوی است. از نظر «کمیته استقبال از امام خمینی»، مدرسه علوی از نظر موقعیت برای ملاقات‌کنندگان مناسب‌تر بود؛ چراکه علوی دارای دو در بود که یکی از آنها به خیابان ایران باز می‌شد و دیگر به کوچه‌ای که در موازات این خیابان قرار داشت. این ویژگی سبب می‌شد که رفت‌وآمد مردم به مدرسه به آسانی انجام گیرد. [۲]

در این روز، مردم برخی شهر‌های کشور در پی بازگشت امام در روز گذشته (۱۲ بهمن)، به تظاهرات پرداختند و حمایت خود را از رهبر خود اعلام نمودند. برای نمونه مردم بیجار روز ۱۳ بهمن به مناسبت ورود امام خمینی به ایران، مجالس جشن و سرور برپا کردند. مردم ورود امام به ایران را به همدیگر تبریک می‌گفتند و در محلات و خیابان‌های شهر بین هم شیرینی تقسیم می‌کردند. برخی از متمکنین شهر نیز گاو و گوسفند قربانی می‌کردند و عده زیادی از مردم شهر را اطعام می‌دادند. افزون بر آن، زنان بیجار نیز به نظافت خیابان‌ها می‌پرداختند. [۳]

در قزوین راهپیمایی وسیعی به شکرانه ورود حضرت امام در مسیر خیابان‌های خیام و دروازه راه کوشک برگزار شد. هیئت علمی مجتمع آموزش عالی قزوین نیز در جلسه‌ای نام این مجتمع را به «علامه دهخدا» تغییر دادند. [۴]

در عصر روز ۱۳ بهمن در دانشگاه گیلان، آقای راستگو درباره انقلاب و وظایف مردم سخنرانی کردند. رشت در این روز در مقایسه با روز‌های قبل آرام‌تر بود و تنها یک جیپ دژبان و یک پیکان نیروی دریایی جهت راهنمایی رانندگان دیده می‌شد. در تظاهرات لاهیجان مردم کاروان شادی در خیابان‌های این شهر به راه انداختند. در سیاهکل نمایشگاه عکسی از تلاش و فعالیت جوانان در راه انقلاب دایر شد. همچنین در این روز در رودسر یک راهپیمایی با حضور هزاران نفر از اقشار مختلف مردم انجام شد و بدون درگیری خاصی به پایان رسید. [۵]

شهر کاشان که روز قبل هم غرق در شادی بود، تغییر چهره داد و عکس‌های امام، شعار‌های خیرمقدم ده‌ها برابر بیشتر شده بود. شور و حال و تحرک بیشتری نیز در مردم ایجاد شده بود. تمام کوچه‌ها جارو شده بود و آب پاشیده بودند. خیابان امام خمینی در این روز، وعده‌گاه مردم مسلمان و مبارز کاشان بود. خواهران در قائمیه و برادران در زیارت حبیب بن موسی اجتماع پرشکوهی را به وجود آورده بودند. راهپیمایان که روحانیت در صفوف مقدمشان در حرکت بودند، بیش از همیشه عکس‌های امام و شعار‌ها و پلاکارد‌ها را به دست گرفته بودند و با فریاد رسا، شعار‌های سراسری راهپیمایی را تکرار می‌کردند. آنها خیابان‌های امام خمینی، فلکه امام، دروازه دولت، پانزده خرداد، صبا، امیرکبیر، ملاحسن، میدان قاضی اسدلله را طی کردند و درحالی که خواهران با صفوف فشرده در پشت سر آنان در حال حرکت بودند، به راهپیمایی پایان دادند. بعدازظهر این روز، از بلندگو‌های تمام مساجد، سرود «خمینی‌ای امام» و تلاوت قرآن پخش می‌شد. [۶]

در شهر دورود (استان لرستان) هم کارکنان صنایع نظامی و مردم این شهر با برپایی راهپیمایی گسترده‌ای در خیابان‌ها، ضمن اعلام همبستگی با انقلاب و امام خمینی، خواستار استعفای پروین دخت سلیلی، نماینده خود در مجلس شورای ملی شدند. [۷]

در چند شهر کشور از جمله سمنان و تربت جام، تظاهرات عمومی با سرکوب مأموران انتظامی مواجه شد که در پی آن چند نفر به شهادت رسیدند. [۸]

مردم شهر مشهد نیز در ۱۳ بهمن به خیابان‌ها آمدند و از اقشار مختلف ضمن محکوم‌کردن دولت بختیار، خواستار استعفای وی و تشکیل دولت شورای انقلاب اسلامی شدند. تظاهرات با شعار‌های خوش‌آمد به رهبر انقلاب اسلامی ادامه یافت و تا ساعتی از ظهر گذشته به طول انجامید. همچنین از ساعت ۱۰ صبح روز ۱۳ بهمن ۱۳۵۷ تحصن علمای مشهد پایان یافت و بیانیه پایانی تحصن نیز قرائت شد که علماء متحصن در صحن امام خمینی اعلام کردند: «بسم الله الرحمن الرحیم؛ مردم غیور و مبارز ایران، اکنون که حکومت غاصب و دست نشانده بختیار در برابر طوفان خشم و اعتراضات مردم مسلمان ما به زانو درآمده و عقب‌نشینی کرد و به ناچار موانع و مشکلاتی را که در راه ورود حضرت آیت‏ الله امام خمینی به کشور به وجود آورده بود از میان برداشت و این آرزوی دیرین مردم مسلمان انجام گرفت و هدف مقدسی که به خاطر آن تحصن نموده بودیم به خواست خداوند متعال برآورده گردید، از این نظر، پایان تحصن را با موفقیت اعلام می‌کنیم.» در این بیانیه همچنین اعلام شد از کارکنان محترم اداره آستان قدس رضوی که امکانات صحن مطهر را برای تحصن بی‏دریغ در اختیار ما قرار داده و تسهیلات ممکن را در این به راه به عمل آورده‌اند و همچنین از سایر برادرانی که در این راه به نوعی ما را یاری دادند، تشکر شد و خواستار توفیقات بیشتر آنها از قادر متعال شدند.

از وقایع دیگر این روز، می‌توان به بازگشت آیت‌الله محمد صدوقی به شهر یزد پس از دیدار با رهبر انقلاب و استقبال بی‌نظیر مردم یزد از ایشان اشاره کرد.

جمع‌بندی

به‌طور خلاصه مهم‌ترین نکات در وقایع روز ۱۳ بهمن ۱۳۵۷ به شرح زیر می‌باشد:

- مراسم استقبال از امام خمینی در برخی شهر‌ها تنها محدود به روز ۱۲ بهمن (هنگام ورود ایشان به کشور) نبود و همچنان این استقبال بزرگ در ۱۳ بهمن ادامه پیدا کرد؛ دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی مانند گیلان و قزوین، فعالیت مبارزاتی و انقلابی خود را شدت بخشیدند؛ علیرغم ادعا‌های مکرر شاپور بختیار مبنی بر آزادی اجتماعات مسالمت‌آمیز، باز هم در برخی شهر‌ها تجمعات عمومی با سرکوب شدید نیرو‌های رژیم مواجه شد؛ در این روز تحصن علمای شهر مشهد به یُمن بازگشت امام خمینی، پایان پذیرفت.

منابع

[۱]کرباسچی، غلامرضا (۱۳۷۱). هفت هزار روز تاریخ ایران و انقلاب اسلامی، جلد دوم، چاپ اول، تهران: بنیاد تاریخ انقلاب اسلامی ایران، ص ۱۱۲۱.

[۲]قاسملو، اکبر و آقاجان‌پور، معصومه (۱۳۹۳). تاریخ شفاهی کمیته استقبال از امام خمینی، چاپ اول، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ص ۱۶۲.

[۳]حمانی، کامران (۱۴۰۰). انقلاب اسلامی در کردستان، چاپ اول، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ص ۳۵۳.

[۴]شیرخانی، علی (۱۳۸۸). انقلاب اسلامی در قزوین، چاپ اول، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ص ۲۲۱.

[۵]نجف‌زاده شوکی، قدیر (۱۴۰۱). انقلاب اسلامی در گیلان، چاپ اول، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ص ۵۹۵.

[۶]ابن‌الرسول، سید اصغر (۱۳۸۳). انقلاب اسلامی در کاشان، جلد اول، چاپ اول، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، صص ۴۰۱ ـ ۴۰۳.

[۷]دالوند، حمیدرضا (۱۳۸۵). انقلاب اسلامی در لرستان، جلد دوم، چاپ اول، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ص ۲۶۹.

[۸]کرباسچی، همان، ص ۱۱۲۲.

[۹]مشهد در بهمن‌ماه ۱۳۵۷، تاریخ شفاهی ایران، مرکز مطالعات و تحقیقات فرهنگ و ادب پایداری حوزه هنری.

[۱۰]عابدی اردکانی، محمد (۱۳۸۶). انقلاب اسلامی در یزد، چاپ اول، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ص ۱۹۸.