کد خبر: ۱۱۰۶۷
جغرافیای مبارزات رمضانی سال ۱۳۵۷ ـ بخش سوم
از تهران تا آبادان، یکصدا علیه رژیم پهلوی
مردم انقلابی ایران در سال ۱۳۵۷ یکپارچه علیه رژیم پهلوی قیام کردند و خواستار سرنگونی آن شدند. شیوه‌ها و تاکتیک‌های مبارزات رمضانی این بازه زمانی که مقارن ۲۹ مرداد تا ۴ شهریور ۱۳۵۷ بود، مانند دو هفته گذشته عمدتاً به صورت برپایی سخنرانی‌های ضد رژیم در مساجد و نیز برگزاری راهپیمایی‌ها و تجمعات اعتراضی در فضاهای عمومی شهر انجام گرفت. البته در هفته سوم برخلاف هفته دوم، تعداد اعتصابات و تحصن‌های گزارش‌شده به مراتب کمتر بوده و درمقابل سهم تظاهرات و راهپیمایی‌ها قابل توجه بوده است.
پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز اسناد انقلاب اسلامی؛ در سومین هفته از ماه مبارک رمضان (۱۵ تا ۲۱ رمضان)، مردم انقلابی ایران در سال ۱۳۵۷ یکپارچه علیه رژیم پهلوی قیام کردند و خواستار سرنگونی آن شدند. شیوه‌ها و تاکتیک‌های مبارزات رمضانی این بازه زمانی که مقارن ۲۹ مرداد تا ۴ شهریور ۱۳۵۷ بود، مانند دو هفته گذشته عمدتاً به صورت برپایی سخنرانی‌های ضد رژیم در مساجد و نیز برگزاری راهپیمایی‌ها و تجمعات اعتراضی در فضاهای عمومی شهر انجام گرفت. البته در هفته سوم برخلاف هفته دوم، تعداد اعتصابات و تحصن‌های گزارش‌شده به مراتب کمتر بوده و درمقابل سهم تظاهرات و راهپیمایی‌ها قابل توجه بوده است.
نکته مهم دیگر در مطالعه جغرافیای مبارزات هفته سوم، محوریت شهر آبادان در فعالیت‌های انقلابی می‌باشد؛ مردم داغدیده آبادان که عزادار عزیزان خود در فاجعه سینما رکس بودند، علیه رژیم خروشیدند و در محکومیت حکومت جنایتکار پهلوی دست به راهپیمایی‌ها و تجمعات عظیمی زدند به‌طوریکه چند تن به شهادت رسیدند. از روز پانزدهم تا بیست‌ویکم رمضان، شهرهای مختلفی به مبارزات پیوستند تا آنجا که در آخرین روز از هفته سوم، ۳۴ شهر در این مبارزات شرکت کردند و این نکته بیانگر گسترش روزافزون فعالیت‌های انقلابی سال ۱۳۵۷ می‌باشد.
۱۵ رمضان / ۲۹ مرداد
در نخستین روز از هفته سوم ماه رمضان، در مساجد گوناگون تهران از جمله مسجد حضرت عباس خیابان خاوران، مسجد صاحب‌الزمان خیابان آیزنهاور (آزادی فعلی)، مسجد همت تجریش، مسجد قبا، مسجد رسول اكرم، مسجد امیر، مسجد نبی‌اكرم، مسجد امیرالمؤمنین، مسجد ارك، مسجد جامع، مسجد بازار، مسجد امام حسن، مسجد جلیلی و مسجد لرزاده، مراسم سخنرانی ضد رژیم برپا شد. در این روز در اثر تظاهرات پراكنده شیشه‌های ۷ بانك شكسته شد و یكی از مجروحان در بیمارستان جرجانی به شهادت رسید. اعتصاب كارگران چاپخانه آیندگان از دیگر رویدادهای تهران بود.
در استان اصفهان، شهرهای نجف‌آباد و کاشان عرصه مبارزات عمومی شد؛ به گونه‌ای که در نجف‌آباد تجمع مردم در جلوی مسجد جامع و تظاهرات و درگیری با مأموران حكومت نظامی به دستگیری ۱۰ نفر انجامید و در کاشان، بعداز نماز صبح در یکی از مساجد شهر تجمع صورت گرفت.
علاوه بر این‌ها، سخنرانی ضد رژیم در تالار شكوه شهر سمنان برگزار شد و در جیرفت مسجد جامع این شهر مراسمی برپا گردید. در شهر شیراز نیز کارگران و کارمندان پالایشگاه نفت شیراز اعتصاب نمودند.
۱۶ رمضان / ۳۰ مرداد
مردم داغدیده آبادان پس از فاجعه سینما رکس در روز ۲۸ مرداد، تظاهرات عظیمی علیه رژیم پهلوی در گورستان شهر برپا کردند و همچنین تظاهراتی نیز در اطراف ساختمان حزب رستاخیز صورت گرفت که در خلال این تجمع به ساختمان حزب حمله شد.
در تهران مانند گذشته ضمن انجام تظاهرات در میدان كندی و خیابان پرچم، در مساجد مهم شهر مراسم‌های سخنرانی برگزار گردید و مشابه آن در شهرهای ری (مسجد امام حسن عسکری)، کرج (مسجد صفا)، شیراز (مسجد ولی‌عصر)، گنبد (مسجد قائمیه) و نیز در شهرهای بافق و بهشهر شایان توجه است که در بهشهر پس از مراسم در مسجد، مردم تظاهرات کردند و طی آن ۴ نفر دستگیر شدند. در خیابان چهارمردان شهر قم هم تجمعاتی صورت گرفت.
۱۷رمضان / ۳۱مرداد
در شهر آبادان، خروش مردم گسترده‌تر شد و سراسر این شهر یکپارچه علیه رژیم منحوس پهلوی به جنبش درآمد. تظاهرات‌‌های متعددی در گورستان شهر، تظاهرات خیابانی به صورت سینه‌زنی از میدان جمشیدآباد به سوی خیابان احمدآباد، تظاهرات مردم در جلوی شهربانی علیه رئیس شهربانی و متهم‌كردن وی به دست داشتن در آتش‌سوزی سینما، اجتماع ۵۰۰۰۰ نفری در گورستان و در مراسم سوم سینما ركس، سردادن شعارهای ضد رژیم و نیز تظاهرات در سرتاسر آبادان در بعدازظهر و بعد از نماز مغرب و عشا، از جمله مهم‌ترین فعالیت‌های مردم انقلابی شهر آبادان بود.
دست‌کم در شش مسجد شهر تهران مراسم سخنرانی برگزار شد و تجمعاتی نیز انجام گرفت. در شهر ری و ساری نیز وقایع مشابهی مشاهده شد.
۱۸رمضان / ۱ شهریور
در هجدهم روز رمضان (چهارمین روز از هفته سوم)، مردم آبادان همچنان به تظاهرات و تجمعات خود در محکومیت رژیم سرکوبگر و جنایتکار پهلوی ادامه دادند. در پایتخت نیز مساجد مهم تهران تجمعات مردمی و سخنرانی توسط روحانیون انقلابی برگزار شد. همچنین در کرج (مسجد جامع شهریار)، رشت، صومعه‌سرا (مسجد امام‌الحسین)، قم (مساجد امام حسن و مسگرها)، فومن (مسجد بالامحله)، ساوه (مسجد مقدس‌زاده)، جیرفت (مسجد جامع) و بندرعباس (مسجد فاطمیه)، مراسم‌های باشکوهی در جهت مبارزات انقلابی مردم ایران برپا گردید.
۱۹رمضان / ۲ شهریور
در پنجمین روز از هفته سوم ماه رمضان ۱۳۹۸ق(مقارن ۲ شهریور ۱۳۵۷ش)، تظاهرات در آبادان با درگیری پلیس به پایان رسید و مأموران امنیتی رژیم به روی تجمع‌کنندگان آتش گشودند. مبارزات علیه حکومت در تهران و شهر ری ادامه پیدا کرد و علاوه بر این، مردم در صحن حضرت عبدالعظیم تجمع نمودند.
در شهرهای غربی کشور از جمله کرمانشاه و مهران در مساجد مهم شهر سخنرانی ضد رژیم انجام گرفت و پس از مراسم سخنرانی، به شیوه گذشته مردم انقلابی دست به اعتراض زدند. مردم نواحی شمالی ایران نیز در این روز بسیار فعال بودند و در رشت، تجمعات به اندازه‌ای گسترده بود که منجر به دستگیری ۲۳ نفر شد. مسجد صاحب‌الزمان شهر رودسر محل اجتماع مردم برای گوش فرا دادن به سخنرانی ضد رژیم گردید و در درگیری‌های خیابانی بعد از مراسم، ۶ نفر دستگیر شدند. همچنین لازم به ذکر است که در گالیکش تظاهرات پراکنده‌ای برپا گردید. این وقایع در نواحی شمال غربی کشور از جمله شهر مرند نیز صورت گرفت که در شهر مزبور، مراسم سخنرانی ضد رژیم در مسجد شهر انجام شد. در شهرهای مرکزی ایران مانند قم، ساوه و اراک مبارزات ادامه پیدا کرد و در نقاط جنوبی کشور مانند لار و بندرعباس، مردم انقلابی با نیروهای رژیم به مبارزه برخاستند که در شهر لار، تجمعات بعد از مراسم سخنرانی در مسجد، با دستگیری ۳۰ نفر از انقلابیون پایان یافت.
۲۰ رمضان / ۳ شهریور
به مناسبت هفتم كشته‌شدگان سینما ركس، در شهر آبادان تظاهرات عظیمی برپا شد و در این تظاهرات چند نفر مورد اصابت گلوله نیروهای رژیم قرار گرفتند که یك نفر نیز به شهادت رسید. تجمع مردم در گورستان شهر و نیز برگزاری مراسم ختم در مسجد بهبهانی‌ها و در پی آن تظاهرات و درگیری خیابانی بعد از آن مراسم، از دیگر رویدادهای آبادان بود. دزفول، خرمشهر و بهبهان از دیگر شهرهای استان خوزستان بودند که مردم آن دست به تظاهرات شدیدی زدند.
مساجد مهم شهر تهران مجل اجتماع مردم و راهپیمایی‌های بعد از آن شده بود و در کرج نیز چند مسجد از جمله مسجد المهدی، مسجد صاحب‌الزمان چهارصد دستگاه و مسجد سجاد، پایگاه‌های مبارزات مردم شدند.
مساجد شهرهای نواحی شمالی کشور مانند مسجد مصطفی‌خان شهر ساری، مسجد لاکانی رشت، مسجد صاحب‌الزمان رودسر، مسجد امام حسن عسکری علی‌آباد کتول و مسجد کاظم‌بیگ شهر بابل، محل مراسم‌های سخنرانی علیه رژیم پهلوی شده بود و عمدتاً پس از این مراسم، راهپیمایی توسط مردم در فضاهای عمومی شهر صورت می‌گرفت؛ برای نمونه در تجمعات علی‌آباد کتول ۲۹نفر، در رودسر ۲۵نفر و در بابل ۹نفر توسط نیروهای رژیم بازداشت شدند. در رشت دستگیری‌ها بسیار شدیدتر بود و شمار آنها به ۴۱نفر می‌رسید.
در این روز، سخنرانی‌های کوبنده‌ای علیه دستگاه حاکمه در مساجد مهم شهرها برپا گردید که می‌توان به شهرهای همدان، شهرضا، بوشهر، بافق (که در آن روحانی مسجد دستگیر شد)، اراک، سمنان (که روحانی مسجد به اتفاق هشت تن دیگر دستگیر شد) و بندرعباس، اشاره نمود. پس از این مراسم‌ها، تجمعات قابل‌توجهی نیز رخ می‌داد که در شدیدترین نمونه آن، یعنی در بندرعباس، ۸۹ نفر توسط مأموران رژیم بازداشت شدند.
شهرهای فسا، تربت حیدریه و قم نیز عرصه مبارزات انقلابی مردم شد که در تظاهرات قم، ۱۰۰ نفر دستگیر شدند. در یزد، راهپیمایی بزرگی به رهبری شیخ محمدابراهیم اعرافی از روستای شورك، ۶۰ كیلومتری یزد آغاز شد. در مسیر راه، مردم روستاها به این راهپیمایی پیوستند و طبق گزارش ساواك تعداد آنها به ۱۰۰۰۰نفر رسید.
۲۱رمضان / ۴ شهریور
مردم آبادان در ششمین روز متوالی به خیابان‌ها آمدند و علیه رژیم شعار سر دادند. تجمعات در گورستان شهر و سایر نقاط آبادان برگزار گردید و ۱۱ نفر توسط نیروهای پلیس به ضرب گلوله مجروح شدند که یکی از آنها به شهادت رسید. امیدیه از دیگر شهرهای خوزستان بود که عرصه تجمعات اعتراضی گردید.
در تهران علاوه بر سخنرانی در مساجد، تجمعات متعددی در خیابان‌های شهباز جنوبی، صفاری، خیام و سایر نقاط شهر انجام شد. در روستای وشکه طالقان تظاهرات صورت گرفت که دو نفر دستگیر شدند. در خیابان چهارمردان و آستانه شهر قم نیز مردم دست به تظاهرات زدند که یک نفر در آن به شهادت رسید. این تظاهرات به حدی شدید بود كه پلیس از ارتش كمك خواست و نیروهای كماندو وارد درگیری شدند. مشهد نیز که همواره در مبارزات رمضانی فعال بود، در این روز به محل درگیری انقلابیون و نیروهای رژیم تبدیل شد.
در هفته سوم ماه رمضان، این روز بیشترین گزارش مبارزات انقلابی صورت گرفت و شهرهای متعدد دیگری در سراسر کشور از شرق تا غرب و از شمال تا جنوب کشور، به پهنه قیام علیه رژیم پهلوی تبدیل شده بود. مهم‌ترین این شهرها عبارت بودند از: کاشان، قزوین، زنجان، شاهرود، گرمسار، کرمانشاه، قروه، تبریز، رضاییه (ارومیه)، بهشهر، بابل، ساری، گالیکش، بندر گز، فریدون‌کنار، علی‌آباد، لوشان، آستانه اشرفیه، کرمان، شهرکرد، اراک، خمین، یزد، کوهدشت، شیراز، آباده، کازرون و بندرعباس.
منبع
برای مطالعه داده‌ها و اطلاعات این یادداشت، بنگرید به: حسینیان، روح‌الله (۱۳۸۵). یک سال مبارزه برای سرنگونی رژیم شاه، چاپ اول، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، صص ۲۷۸ـ ۲۸۵. همچنین می‌توانید به مجموعه کتاب‌های «تاریخ منطقه‌ای انقلاب اسلامی» که در آن به شرح وقایع انقلاب اسلامی در استان‌های کشور پرداخته شده و توسط مرکز اسناد انقلاب اسلامی منتشر گردیده است، رجوع کنید.
