اسناد منتشرنشده از پرونده شهید مرتضی مطهری در ساواک
پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز اسناد انقلاب اسلامی؛ استاد مرتضی مطهری در ۱۳ بهمن ۱۳۵۸/۱۲۹۸ ش در یک خانواده‌ی روحانی در قریه‌ی فریمان از توابع استان خراسان متولد شد. پس از گذراندن آموزش‌های ابتدایی و تعلیم نزد پدرش حاج شیخ محمدحسین، در دوازده سالگی (۱۳۱۱ ش) به حوزه‌ی علمیه‌ی مشهد عزیمت نمود. او مقدمات علوم اسلامی را به مدت پنج سال در این شهر خواند و در سال ۱۳۱۶ ش برای ادامه‌ی تحصیل عازم حوزه‌ی علمیه‌ی قم گردید. در این دوران آیت‌الله منتظری هم‌مباحثه و دوست تمام دوران زندگی‌اش در حوزه‌ی علمیه‌ی قم بود.
در حوزه مهم‌ترین اساتیدش عبارت بودند از: امام خمینی (ره)، آیت‌الله بروجردی، میرزا مهدی آشتیانی، علامه محمد حسین طباطبایی، سید محمد محقق داماد، آیت‌الله سید احمد خوانساری و حاج میرزا علی آقاشیرازی بودند. استاد به مدت ۱۲ سال از ۱۳۱۹ تا ۱۳۳۱ از محضر درس امام خمینی استفاده کرد.
وی در زمینه‌ی فلسفه استعداد خارق‌العاده‌ای داشت؛ اولین اثرش با نام «اصول فلسفه و روش رئالیسم» در سال ۱۳۳۲ منتشر شد. پس از بیست سال تحصیل در حوزه‌ی مشهد و قم با رسیدن به سطح اجتهاد و آموختن فلسفه‌ی بوعلی‌سینا و ملاصدرا به تهران آمد. این دوران مقارن با جنبش ملی شدن صنعت نفت بود و حضور اندیشه‌ی مارکسیستی خصوصاً فعالیت حزب توده در جامعه‌ی دانشگاهی و روشنفکری توجه به فلسفه و پرداختن به بنیاد اندیشه‌های مارکسیستی را ضروری می‌نمود. در آبان سال ۱۳۳۴ رسماً در دانشکده‌ی معقول و منقول دانشگاه تهران مشغول به تدریس شد. او متخصص فسلفه‌ی مشاء بود و به کتب بوعلی سینا احاطه‌ی کامل داشت و متن شفا و نجات و اشارات شیخ را در دوره‌ی دکتری تدریس می‌کرد.
سخنرانی‌های ماهانه‌ی آیت‌الله مطهری در انجمن‌های گوناگون در این دوران شروع شد و تا انقلاب اسلامی ادامه پیدا کرد. این سخنرانی‌ها در کتابی به نام «گفتار ماه» منتشر شد. او در مجلات مکتب اسلام و مکتب تشیع... که توسط روحانیون از سال ۱۳۳۷ به بعد منتشر می‌شد، در زمینه‌های کلامی، اجتماعی و سیاسی و... مقاله می‌نوشت.
با شروع قیام امام خمینی در پانزده خرداد ۱۳۴۲، نقش بسزایی در تقویت نهضت داشتند. وی جزو شصت و چند نفر از علمایی بود که در این رابطه به عنوان عامل محرک بازداشت و در زندان شهربانی محبوس گردیدند. چیزی که در آن روز در مبارزه تازگی داشت و برای رژیم غیر قابل تحمل بود، درس‌ها و بحث‌های استاد در جمع زندانیان بود. استاد پس از ۴۲ روز حبس در اواخر تیر ۱۳۴۲ از زندان آزاد شد. او پس از آزادی از زندان همراه چند تن از شخصیت‌های روحانی و با اجازه و تصویب امام، در سال ۱۳۴۳ هدایت معنوی هیئت‌های مؤتلفه‌ی اسلامی را به عهده گرفتند. کتاب «انسان و سرنوشت» محصول درس‌هایی است که استاد در جلسات سری دبیران مؤتلفه برای آنها تدریس می‌کرد.
مشارکت در تاسیس حسینیه‌ی ارشاد از دیگر فعالیت‌های روشنگرانه استاد بود. در اردیبهشت ۱۳۴۹ ش اعلامیه‌ای به امضای استاد مطهری، علامه‌ی طباطبایی و حاج سید ابوالفضل مجتهد زنجانی مبنی بر جمع‌آوری کمک به آوارگان فلسطین منتشر گردید. ساواک با آگاهی از این موضوع دستور داد حساب مذکور بسته شود و پول‌ها را به سازمان امنیت تحویل دهند، ولی با فراست استاد و شهید فضل‌الله محلاتی از دادن پول‌ها به ساواک خودداری شد. ۴۵ هزار تومان پولی که جمع‌آوری شده بود، در مکه به فلسطینی‌ها تحویل داده شد.
در سال ۱۳۴۹ به سبب اختلاف با بعضی از اعضای هیئت مدیره‌ی حسینیه‌ی ارشاد، بر سر نحوه‌ی اداره و برنامه‌های آن، از هیئت مدیره استعفا داد. پس از آن فعالیت‌هایش را در مسجدالجواد متمرکز کرد. در این دوران اسناد ساواک نشانگر تحت‌نظر بودن وی توسط آن سازمان می‌باشد. سرانجام حسینیه‌ی ارشاد و مسجد الجواد در سال ۱۳۵۱ از طرف ساواک بسته و استاد مطهری برای مدت کوتاهی بازداشت شد.
با گسترش فعالیت‌های ایشان در سال ۱۳۵۴ از سخنرانی و حضور در منابر ممنوع شد، ولی نتوانست مانع فعالیت‌های او گردد. کتاب «مسئله‌ی شناخت» حاصل سخنرانی او در کانون توحید در آذر ۱۳۵۶ پس از ممنوع المنبر شدن استاد بود.
پس از تبعید امام به نجف، از طریق نامه با ایشان ارتباط داشت تا اینکه در سال ۱۳۵۵ ش به دیدار امام رفت. وی یک هفته در نجف ماند و درباره‌ی مسائل نهضت اسلامی و حوزه‌های علمیه با ایشان بحث و گفت‌و‌گو کرد، سپس به کشور بازگشت. در سال ۱۳۵۶ از مؤسسین جامعه‌ی روحانیت مبارز بود و در برنامه‌های آن مشارکت فعال داشت. وی همراه اعضای این جامعه، در تظاهرات‌ها و اعتصابات روزهای تاسوعا و عاشورای سال ۱۳۵۷ نقش برجسته‌ای داشت.
زمانی که امام از نجف به پاریس رفتند، ایشان را مسئول تشکیل شورای انقلاب کردند. همان‌طور که استاد مطهری در شکل‌گیری اعتصاب دانشگاه تهران در ۸ بهمن سال ۱۳۵۷ ش نقش فعالی داشت، پس از پیروزی انقلاب نیز تا لحظه‌ی شهادت، به عنوان رپیس شورای انقلاب فعال بود.
استاد مطهری سرانجام در روز چهارشنبه، ۱۱ اردیبهشت سال ۱۳۵۸ ش هنگامی که از جلسه‌ی شورای انقلاب منزل یدالله سحابی خارج می‌شد، در ساعت ۲۲:۱۰ دقیقه شب توسط فردی به نام «محمدعلی بصیری» عضو گروه فرقان به شهادت رسید. پیکر مطهر ایشان پس از مراسم تشییع در جوار حضرت معصومه (س) در شهر مقدس قم به خاک سپرده شد.
در ادامه بخش‌هایی از پرونده شهید مطهری در ساواک و همچنین پرونده گذرنامه این شهید که حاوی برخی اطلاعات شخصی جالب توجه از ایشان است از نظر می‌گذرد:
