هرمزگان در آیینه جنگ و مقاومت

پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز اسناد انقلاب اسلامی؛ جغرافیای سیاسی کشور ایران بدون در نظر گرفتن تنگه هرمز و استان هرمزگان، مفهومی ناقص است. این استان همواره پیونددهنده حیات اقتصادی کشور با امنیت پایدار بوده است. در طول دهه‌های اخیر، استان هرمزگان نه‌تنها به عنوان مسیر اصلی واردات و صادرات، بلکه به عنوان کانون مقاومت مردمی در برابر تهدیدات فرامرزی شناخته شده است. بررسی نقش این استان در سه مقطع «جنگ ۸ ساله»، «جنگ ۱۲ روزه» و «جنگ ۴۰ روزه رمضان»، نشان‌دهنده الگویی منحصر‌به‌فرد از تاب‌آوری اجتماعی و مدیریت جهادی است که در این یادداشت کوتاه، به آن پرداخته می‌شود.  

محیط‌شناسی هرمزگان

استان هرمزگان با حدود ۶۸۴۷۲ کیلومتر مربع وسعت بین استان‌های فارس، بوشهر، کرمان و سیستان و بلوچستان قرار دارد. حد جنوبی استان به کرانه‌های خلیج فارس و دریای عمان محدود است. مرکز این استان، شهرستان بندرعباس است که تا تهران ۱۰۷۹ کیلومتر فاصله دارد. استان هرمزگان از مناطق گرم و خشک ایران است و از همین رو، آب و هوای بیابانی و نیمه بیابانی دارد. استان هرمزگان دارای ۱۳ شهرستان: رودان، حاجی‌آباد، میناب، بندرعباس، بشاگرد، خمیر، بستک، بندر لنگه، جاسک، پارسیان، سیریک، قشم و ابوموسی می‌باشد. زبان اکثر مردم فارسی است ولی در بعضی مناطق استان اهالی با گویش محلی و یا زبان عربی گفت‌و‌گو می‌کنند. [۱]استان هرمزگان دارای ۱۵ جزیره مسکونی و غیرمسکونی است که این جزایر جزء یکی از مناطق راهبردی استان می‌باشند که شامل پانزده جزیره: ابوموسی، تنب بزرگ، تنب کوچک، سیری، شیدور، شیخ اندرابی، فارور، بنی فارور، قشم، لارک، هرمز، هنگام، لاوان، کیش و هندورابی از جزایر تابع استان هرمزگان به شمار می‌روند [۲]و همین امر این استان هم از منظر استراتژیک و هم از منظر اقتصادی، اجتماعی، گردشگری و... در کشور حائز اهمیت کرده است.

هرمزگان در «دفاع مقدس»

در آغاز جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، با تهدید بنادر آبادان و خرمشهر، بار اصلی اقتصاد کشور بر دوش اسکله‌های «شهید رجایی» و «شهید باهنر» افتاد. هرمزگان به سرعت به شریان اصلی تأمین مایحتاج جبهه و کشور تبدیل شد. [۳]، اما نقش این استان صرفاً لجستیکی نبود؛ رزمندگان دریادل این خطه در قالب لشکر ۴۱ ثارالله، گردان ۴۲۲ و یگان‌های غواصی، در پیچیده‌ترین عملیات‌ها همچون والفجر ۸، خیبر و کربلای ۵ حماسه‌آفرینی کردند. [۴]درباره مشارکت مردمی و آمار ایثارگری در این استان لازم به توضیح است که اعزام ۱۳ هزار نیرو به جبهه‌ها، تقدیم ۱۲۶۰ شهید و بیش از ۵ هزار جانباز، گواهی بر ایثارگری استانی است که هم‌زمان در دو جبهه خشکی و دریا می‌جنگید. [۵]در این راستا، نمونه جزیره هرمز جالب توجه است؛ چراکه این جزیره با تقدیم بیشترین شهید نسبت به جمعیت، به نماد فداکاری ملی تبدیل شد. [۶]تقابل مستقیم ایران با آمریکا در ۲۹ فروردین ۱۳۶۷ از دیگر مباحث مهم مربوط به نقش استان هرمزگان در دوران دفاع مقدس می‌‎باشد. استان هرمزگان در این زمان، شاهد تقابل مستقیم فرزندان خود (از جمله اسحاق دارا و اسدالله رئیسی) با ناوگان متجاوز آمریکا در خلیج فارس بود؛ حادثه‌ای که جایگاه راهبردی این استان را در صیانت از حاکمیت ملی تثبیت کرد. [۷]

هرمزگان در «جنگ ۱۲ روزه»

در مقطع حساس نبرد ۱۲ روزه با رژیم صهیونیستی، هرمزگان مانند سایر نقاط کشور بار دیگر هدف کینه دشمنان قرار گرفت. این نبرد نشان داد که عمق راهبردی ایران به وسعت تمام جغرافیای آن است. در این بازه زمانی کوتاه، استان هرمزگان ۸ شهید سرافراز را تقدیم آرمان‌های انقلاب کرد.

شهادت چهار تن از غیورمردان ارتش در جریان حملات مستقیم به زیرساخت‌ها و مواضع استان، در کنار شهادت مظلومانه خانواده «صابر» (حامد صابر، مهسا احمری و میلان صابر) و پاسدار شهید «سعید آذربادگان»، نشان از آمیختگی خون نظامیان و غیرنظامیان در دفاع از کیان کشور داشت. [۸]هرمزگان در «جنگ رمضان»

در جنگ اخیر که از آن به عنوان «جنگ ۴۰ روزه» یا «جنگ رمضان» یاد می‌شود، هرمزگان به عنوان یک دژ چند بُعدی ظاهر شد. در این مقطع، دشمن با هدف قرار دادن زیرساخت‌های حیاتی، قصد ایجاد شکاف میان مردم و حاکمیت را داشت. در ادامه به فراز‌هایی از نقش استان هرمزگان در جنگ مذکور اشاره خواهد شد:

- تاب‌آوری زیرساختی: در جزیره قشم و لارک، علیرغم حملات دشمن به تأسیسات آب‌شیرین‌کن و اسکله‌ها، مدیریت جهادی باعث شد تا ظرف ۴۸ ساعت، زیرساخت‌های جایگزین فعال شده و جریان زندگی متوقف نشود. [۹]- تداوم جریان اقتصادی: در حالی که دشمن به دنبال انسداد تنگه هرمز و توقف فعالیت بنادر بود، بنادر هرمزگان با حداکثر ظرفیت به فعالیت خود ادامه دادند تا ثابت کنند این استان خط مقدم اقتصاد و عقبه مطمئن نظامی کشور است. [۱۰]- هزینه‌های انسانی: طبق آمار رسمی بنیاد شهید، در این مقطع (جنگ تحمیلی سوم)، استان هرمزگان ۲۶۴ شهید دیگر تقدیم انقلاب و کشور کرده است که نشان‌دهنده استمرار روحیه شهادت‌طلبی در نسل‌های جدید این مرز و بوم می‌باشد. [۱۱]در این راستا شهادت دانش‌آموزان مظلوم میناب در این ایثارگری‌ها، سندی بر مظلومیت و در عین حال اقتدار ملت ایران در این نبرد نابرابر بود. [۱۲]

جمع‌بندی

تحلیل فرآیندی عملکرد استان هرمزگان در سه مقطع تاریخی دفاع مقدس، نبرد ۱۲ روزه و در نهایت جنگ ۴۰ روزه اخیر، مؤید این واقعیت بنیادین است که این ناحیه جغرافیایی از یک نقش صرفاً پشتیبانی‌کننده در دهه‌های نخستین انقلاب، به یک دژ راهبردی چند بُعدی در دکترین امنیت ملی ایران تطور یافته است. این استمرار تاریخی نشان می‌دهد که هرمزگان با تکیه بر الگوی تاب‌آوری راهبردی، توانسته است میان الزامات ژئوپلیتیک تنگه هرمز و نیاز‌های حیاتی اقتصاد کلان پیوندی ناگسستنی برقرار کند، به گونه‌ای که حتی در بحبوحه حملات سیستماتیک به زیرساخت‌های حیاتی در جنگ رمضان، تداوم فعالیت بنادر تجاری و بازسازی اعجاب‌آور تأسیسات زیستی در قشم و لارک، مانع از تحقق اهداف دشمن در ایجاد فروپاشی اجتماعی شد. این بلوغ راهبردی، ریشه در سرمایه انسانی و میراث ایثارگری غنی این خطه دارد که از تقدیم ۱۲۶۰ شهید در دوران دفاع مقدس و حماسه مقابله مستقیم با آمریکا در خلیج‌فارس آغاز شده، در نبرد ۱۲ روزه با امتزاج خون نظامیان و غیرنظامیانی تجلی یافت و در نهایت با تقدیم ۲۶۴ شهید در جنگ تحمیلی سوم (جنگ ۴۰ روزه)، ثبات اراده مقاومت را در نسل‌های جدید انقلاب به اثبات رساند.

منابع

[۱]آقانباتی، سیدعلی (۱۳۸۸). زمین‌شناسی و توان معدنی استان هرمزگان، رشته آموزش علوم زمین، شماره ۵۵، ص ۱۸.

[۲]بابایی، سارا (۱۳۹۳)، معرفی جزایر ایرانی خلیج فارس، انتشارات مطالعات خلیج فارس، سال اول، شماره ۱، ص ۱۰۰.

[۳]ناکوئی درگزی، مرضیه (۱۳۹۶). بررسی نقش استان هرمزگان در دوران دفاع مقدس، نوید شاهد هرمزگان، کد خبر: ۴۲۴۲۰۹، بازیابی‌شده در تاریخ ۲۴ اسفند ۱۳۹۶.

[۴]حمزه‌ای ماشاری، فرهنگیس (۱۳۹۹). نقش رزمندگان هرمزگان در دوران دفاع مقدس از خشکی تا دریا، خبرگزاری ایرنا، کد مطلب: ۸۴۰۵۲۴۵۹، بازیابی‌شده در تاریخ ۳ مهر ۱۳۹۹.

[۵]خبرگزاری بسیج، هرمزگان در دفاع مقدس، کد خبر: ۹۰۶۱۶۹۸، بازیابی‌شده در تاریخ ۴ مهر ۱۳۹۷.

[۶]ناکوئی درگزی، همان.

[۷]حمزه‌ای ماشاری، همان.

[۸]پایگاه خبری سراج ۲۴، ماجرای ۸ شهید هرمزگانی حمله صهیونیستی، بازیابی‌شده در تاریخ ۵ مرداد ۱۴۰۴.

[۹]روزنامه دریای اندیشه، هرمزگان؛ اصلی‌ترین دژ ایران در جنگ رمضان، بازیابی‌شده در تاریخ ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵.

[۱۰]همان.

[۱۱]خبرگزاری صداوسیما هرمزگان، شهادت ۲۶۴ هرمزگانی در جنگ تحمیلی سوم، کد خبر: ۵۷۶۲۸۴۲، بازیابی‌شده در تاریخ ۲۴ فروردین ۱۴۰۵.

[۱۲]روزنامه دریای اندیشه، همان.