به‌روایت اسناد
گزارش دربار مورخ ۲۴ شهریور ۱۳۲۰ از جنگ مطبوعاتی و اقتصادی متفقین علیه ایران پرده برمی‌دارد. جایی که بریتانیا ضمن به راه انداختن هجمه‌های مطبوعاتی علیه حکومت وقت و بازنگذاشتن هیچ فضایی برای انعکاس پاسخ‌های ایران در رسانه‌های خود، واردات تجهیزات و قطعات یدکی به کارخانه‌های کشور را به تسلیم کامل حکومت مشروط کرده بود.
کد خبر: ۱۱۴۴۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۶/۱۳
۱۲ مرداد ۱۳۲۱| ایران پس از اشغال متفقین
والاس موری در تلگرافی به واشنگتن: «واقعیت آشکار این است که ما به زودی در موقعیتی قرار خواهیم گرفت که عملاً ایران را از طریق مجموعه‌ای چشمگیر از مستشاران آمریکایی اداره کنیم؛ مستشارانی که دولت ایران مشتاقانه خواهان حضور آنان است و دولت بریتانیا نیز با اصرار فراوان اعزام آنان را توصیه می‌کند.»
کد خبر: ۱۱۳۸۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۱۲
رژه سربازان متجاوز در خیابان‌های تبریز
اشغال ایران توسط نیروهای متفقین در شهریور ۱۳۲۰، ضربۀ سنگینی به ارتشی وارد کرد که رضاشاه سال‌ها با صرف هزینه‌های بسیار زیاد و تبلیغات عظیم برای ساخت و تثبیت آن کوشیده بود. در پی این تهاجم و با صدور دستور توقف مقاومت از سوی رضاشاه در پنجم شهریور، آن ارتشِ به‌ظاهر قدرتمند یکباره فروریخت و در برابر بیگانگان هیچ گونه ایستادگی مؤثری از خود نشان نداد.
کد خبر: ۱۱۲۰۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۰۷
درمصاحبه با پروژه تاریخ شفاهی دانشگاه هاروارد
در سوم شهریور ۱۳۲۰، هنگامی که نیروهای متفقین به ایران یورش بردند، فضای خفقان‌آور سلطنت رضاشاه و هرج‌ومرج پادگان‌های نظامی، تصویری از کشوری را ترسیم کرد که در اوج اقتدارگرایی، در برابر بحران فروپاشید. خاطره محمود فروغی، فرزند محمدعلی فروغی، روایتی از ترس، بی‌اعتمادی، و آشوب در روزهای پایانی سلطنت رضاشاه است که پرده از زوایای پنهان این برهه تاریخی برمی‌دارد.
کد خبر: ۱۰۵۴۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۶/۰۶
به‌روایت اسناد
اسناد وزارت پست و تلگراف ایران در آبان ۱۳۲۲ شمسی (نوامبر ۱۹۴۳میلادی) تصویری تکان‌دهنده از هرج‌ومرج، ناامنی و بحران‌های معیشتی در شهرهای مختلف ایران طی اشغال متفقین در جنگ جهانی دوم ارائه می‌دهند. این گزارش‌ها، از غارت اموال و خشونت علیه مردم تا کمبود مواد غذایی و شیوع بیماری، نشان‌دهنده فروپاشی نظم اجتماعی و ناتوانی حاکمیت در مدیریت بحران‌های ناشی از اشغال هستند.
کد خبر: ۱۰۵۳۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۶/۰۳
نگاهی بر تضییع عزت ملی
تصاویری که در ادامه ارائه شده‌اند، به دوره‌ای از تاریخ ایران بازمی‌گردند که کشور در جریان جنگ جهانی دوم، بین سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۲۴شمسی (۱۹۴۱-۱۹۴۵میلادی)، تحت اشغال نیروهای متفقین، شامل ایالات متحده، بریتانیا و اتحاد جماهیر شوروی، قرار گرفت. این تصاویر تاریخی، گواهی بر تضییع عزت، استقلال و کرامت ملت ایران در یکی از دشوارترین برهه‌های تاریخ معاصر هستند. در این دوران، نیروهای متفقین با جسارت و بی‌اعتنایی به حاکمیت ملی ایران، به بهانه حفظ مسیرهای استراتژیک تدارکاتی و تأمین نیازهای جبهه‌های جنگ، خاک ایران را اشغال کردند. این اشغال، نه‌تنها استقلال سیاسی کشور را خدشه‌دار کرد، بلکه پیامدهای اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی عمیقی بر جای گذاشت و صحنه‌هایی تلخ و تأسف‌بار در حافظه تاریخی ایران به ثبت رساند.
کد خبر: ۱۰۵۳۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۶/۰۳
روایتی از زمانی که ایران اشغال شد
مردی که انگلیسی‌ها بیش از هر کس در تهران درجستجویش بودند حاج امین الحسینی مفتی اعظم فلسطین بود. رشید عالی گیلانی معاون الحسینی قبلاً از ایران گریخته و به ترکیه رفته بود، اما مفتی و همکاران عراقیش در یک هتل بسیار لوکس کوهستانی در کوه‌های دربند مشرف به تهران باقی بودند.
کد خبر: ۸۵۲۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۰۶/۲۶
گزارشی از تلاش‌های دیپلماتیک سفیر ایران در بریتانیا در روزهای نخست اشغال ایران
سوم شهریور ۱۳۲۰، وقتی ارتش انگلستان از جنوب و ارتش روسیه از شمال وارد خاک ایران شدند و بی‌طرفی و تمامیت ارضی کشور را از میان بردند، شاید حتی خود رضاشاه نیز گمان نمی‌کرد ارتشی که بیست سال بخش عظیمی از بودجه کشور را برای مدرن کردن آن اختصاص داده بود، چنین زود از پا دربیاید و مجبور شود به چنین ارتشی دستور توقف مقابله بدهد. با این وجود براساس شواهد و مدارک چنین به نظر می‌رسد پیش از اشغال ایران در روز سوم شهریور، نشانه‌هایی از عهدشکنی روسیه و انگلستان مشاهده می‌شد و دولتمردان ایرانی نیز به آن توجه کرده بودند.
کد خبر: ۸۵۱۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۰۶/۱۱
دکتر مظفر شاهدی
در روزهای پس از سوم شهریور ۱۳۲۰ و تا ساعاتِ آخری که رضاشاه ناگزیر از کناره‌گیری از سلطنت شد، بارها و بارها، به‌نزد نمایندگان سیاسی و اطلاعاتی- جاسوسی انگلستان در تهران، پیام فرستاد و التماس کرد، او را از سلطنت عزل نکنند، که او قول می‌دهد، هر آنچه در توان دارد، در راستای اهدافِ متفقین در سراسر خاک ایران عمل نماید! اما، انگلیسی‌ها برای این‌گونه پیام‌های التماس‌گرانه شاه نگون‌بخت، کمترین اعتباری قائل نشدند. باعزل رضاشاه، بذر‌های امیدی که در روز ۲۵ شهریور ۱۳۲۰ در میان جامعه ایران، در حال جوانه زدن بود به دلایلی به بار ننشست. چراکه محمدرضاشاه پهلوی هم نظیر پدرش ترجیح داد، از مشروعیت و مقبولیت سیاسی ناشی از اراده ملت ایران فاصله بگیرد و اتکای بی‌حرف و حدیثِ به کشور‌های سلطه‌جوی غرب را پیش گیرد.
کد خبر: ۸۰۶۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۶/۲۳
میراث اشغال ایران توسط متفقین
در جریان جنگ دوم جهانی، با وجود این که ایران بی طرفی خود را در جنگ اعلام کرده بود، خاک کشور مورد تجاوز نیروهای متفقین قرار گرفتند؛ و بسیاری از شهرهای کشور مورد تاخت و تاز نیروهای متفقین فرار گرفتند. از جمله ایران شهرها می‌توان به سبزوار اشاره کرد. هر چند مردم سبزوار حضور نیروهای بیگانه را در شهر برنتابیدند، و از همان لحظات ورود نیروهای شوروی به مقاومت در مقابل آنان پرداختند. علی‌رغم این مقاومت، اشغال سبزوار پیامدهای جبران‌ناپذیری از جمله قحطی و گرسنگی، افزایش ناامنی و راهزنی، رواج امراض و بیماری، دخالت در مسائل سیاسی «انتخابات» و... را برای مردم شهر به دنبال داشت.
کد خبر: ۷۱۷۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۰۶/۲۴
میراث اشغال ایران توسط متفقین
با حمله متفقین، اغلب مردم اورمیه به شهرها و دهات اطراف پناه بردند. جمعی از آنان در تبریز پناه گرفته بودند و جمعی دیگر در شهرها و روستاهای اطراف توطن گزیده بودند.
کد خبر: ۷۱۶۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۰۶/۲۴
پنج تنِ بازداشت‌شده، اسماعيل وجدي، حسين مجمع‌الصنايع، سليمان صبوري، ميرزاحسين علوي و ميرزاعلينقي علوي بودند. بنابرگزارشي که ستوان‌يکم شاهين، فرمانده گروهان ژاندارمري سبزوار، به فرمانداري اين شهرستان ارسال کرد، سه نفر اخير با عزيمت به ششتمد از برگزاري انتخابات و در واقع از انتخاب نامزد متمايل به سياست شوروي‌ها توسط مردم جلوگيري كردند. فعاليت‌هاي آنان حتي به درگيري مسلحانه هم انجاميد. اين موضوع باعث شد تا ژاندارمري سبزوار وارد عمل گردد و پس از بازداشت و انتقال نامبردگان به شهرباني خواستار تبعيد آنان شود.
کد خبر: ۵۶۱۹ تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۱۱/۲۸
در سوم شهریور ماه 1320 نیروهای متفقین به ایران حمله کردند و بخش‌هایی از ایران را به اشغال خود درآوردند. با ورود متفقین، قحطی، ناامنی، فشار بر مردم و ... به اوج خود رسید و اغلب شهرها و استان‌های کشور را به کام خود بلعید.
کد خبر: ۵۱۴۴ تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۰۶/۰۵
میراث حمله متفقین به ایران
حجت‌الاسلام فلسفی می‌گوید: وقتی قوای اشغالگر بیگانه وارد ایران شدند، روزگار مردم را سیاه کردند. مردم همه اسیر بیگانه و بدبخت بودند. بعد از اشغال ایران توسط متفقین، مردم در سخت‌ترین مضیقه‌ها قرار گرفتند و کسی هم جرأت نداشت از ترس متفقین و هم از ترس دستگاه دولتی شاه، چیزی بگوید، به خصوص موقعی که رضاخان را خلع کردند و محمدرضا پسرش را بر جای او نشاندند، زیرا وی برای آنکه بتواند در جای پدر باقی بماند و سلطنت کند، دربست در اختیار متفقین و تسلیم جزئی‌ترین اوامر آن‌ها بود.
کد خبر: ۵۱۴۲ تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۰۶/۰۳
سه روایت از عزل رضا خان
مرحوم حجت‌الاسلام محمدتقی فلسفی می‌گوید: خاطره بزرگ من از پایان دوره رضاخانی، شادی و مسرت زایدالوصف مردم از سقوط و رفتن او بود. تا آن موقع ندیده بودم که عموم مردم آن قدر خوشحال و مسرور باشند. حتی مجسمه‌هایی را که به صورت ببر، شیر، طاووس از سنگ یا گچ ساخته بودند و در بعضی از میدان‌ها نصب شده بود، مستثنی نکردند. وقتی خلق‌الله آن‌ها را می‌شکستند و کسی به آن‌ها می‌گفت چرا اینها را می‌شکنید؟ در جواب می‌گفتند اینها هم به نام رضاخان است، نمی‌خواهیم آثاری از زمان آن ملعون باقی باشد. او تا این حد منفور عموم بود.
کد خبر: ۳۵۹۱ تاریخ انتشار : ۱۳۹۷/۰۶/۲۵
برشی از خاطرات حمید سبزواری
حمید سبزواری می‌گوید: وقتی که متفقین وارد ایران شدند با اولین گلوله‌ای که در مرز شلیک شد لشکر ۹ خراسان از مشهد خارج شد و فرار کرد. هنوز لشکر سرخ به آنجا نیامده اینها فرار کردند، تیمسار‌ها و درجه‌دار‌ها و اینها اسلحه‌ها را انداختند و با لباس مبدل زدند به جاده. لشگر ۹ خراسان عقب‌نشینی کرد و رفت تربت‌حیدریه، سربازان اسلحه را در تربت حیدریه ریختند و فرار کردند.
کد خبر: ۳۴۲۶ تاریخ انتشار : ۱۳۹۷/۰۶/۰۳