از همبستگی اجتماعی تا صرفه‌جویی در مصرف انرژی؛ توصیه‌های شهید رجایی برای مقاومت در برابر محاصره اقتصادی آمریکا
پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز اسناد انقلاب اسلامی؛ بخشنامه‌ای که در ادامه می‌خوانید، بخشنامه‌ای است از دفتر وزیر آموزش و پرورش به مورخ ۲۷ فروردین ۱۳۵۹ (۱۶ آوریل ۱۹۸۰)، به امضای محمدعلی رجایی، که در آن سال‌های نخست پس از انقلاب مسئولیت این وزارتخانه را بر عهده داشت. رجایی بعد‌ها به نخست‌وزیری (شهریور ۱۳۵۹) و ریاست جمهوری (مرداد ۱۳۶۰) رسید و در شهریور همان سال در انفجار دفتر نخست‌وزیری به شهادت رسید.
بخشنامه نُه روز پس از قطع رسمی روابط دیپلماتیک ایالات متحده با ایران (۱۸ فروردین ۱۳۵۹) نوشته شده است. این اقدام در دل بحران گروگان‌گیری کارکنان سفارت آمریکا در تهران (آبان ۱۳۵۸) رخ داد و با تحریم‌های اقتصادی و تهدید به اقدامات بیشتر همراه بود. جامعه‌ای که هنوز از آشفتگی‌های انقلاب بیرون نیامده بود، اکنون با نگرانی از «محاصره اقتصادی» روبه‌رو می‌شد، و متن نامه بازتاب مستقیم این فضاست.
از نظر ساختار، بخشنامه سه بخش دارد. بخش نخست با زبانی پرشور و آرمانی، وضع پیش‌آمده را در چارچوب تاریخ مبارزه ملی روایت می‌کند؛ از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و سقوط دولت مصدق تا پیروزی انقلاب. بخش دوم از فرهنگیان، یعنی معلمان و کارکنان آموزش و پرورش، می‌خواهد در این «مبارزه» سهم داشته باشند. بخش سوم فهرستی عملی است: گفت‌و‌گو با دانش‌آموزان، همکاران و اولیا درباره مفهوم محاصره اقتصادی، صرفه‌جویی در کاغذ و لوازم‌التحریر و استفاده از دو روی برگه‌ها، مصرف کمتر آب و برق، و محدود کردن استفاده از خودرو‌های دولتی و تلفن به موارد ضروری. آموزش این اصول به دانش‌آموزان نیز بخشی از وظیفه معلمان شمرده شده است.
در ادامه متن این بخشنامه آمده است:
وزارت آموزش و پرورش - دفتر وزیر
به نام خدا
برادر، خواهر، همکار گرامی
بی‌تردید با قطع رابطه با آمریکای جهان‌خوار و سلطه شیطانی آن و رهایی از زنجیر‌های قید و اسارت که به دست رژیم مستبد پهلوی، نزدیک پنجاه سال سرنوشت ملت بلاکشیده ایران را درهم پیچیده بود، یکی از بهترین فرصت‌های تاریخی و مغتنم‌ترین دوران آزمایش وحدت و سازندگی در طول زندگی امت به وجود آمده است.
با توجه به اینکه برای هر حرکت انقلابی، باید آمادگی پذیرفتن سختی‌ها و دشواری‌ها را داشته باشیم، و در شرایط فعلی که آمریکای جنایتکار به عنوان آخرین تلاش مذبوحانه ضمن اعلام قطع رابطه سیاسی، ملت انقلابی ایران را تهدید به محاصره اقتصادی نموده است، همه برادران و خواهران گرامی باید آگاهانه و قاطعانه با امعان نظر به بعد جهان‌گستر انقلاب اسلامی ایران، همبستگی هرچه بیشتر خود را در هرگونه درگیری نشان دهیم، و در نظر داشته باشیم که برای محو قطعی آثار شوم و نکبت‌بار ناشی از استعمار این جهان‌خوار بزرگ، همه اقشار ملت ایران به ویژه فرهنگیان کشور وظیفه دارند کمال کوشش و مجاهدت را ابراز نمایند.
به طوری که آگاهی دارید آمریکا، این جنایتکار بزرگ، در دوران دکتر محمد مصدق نیز برای به زانو درآوردن حکومت ملی این رادمرد سترگ، چنین شیوه غیرانسانی را به کار برد، که متأسفانه به علت پایین بودن سطح بینش و آگاهی مردم ایران تا حدّ قابل ملاحظه‌ای پیروز گردید. ولی با سپری شدن زمان و تجربه ارزنده‌ای که ملت ما از کودتای ننگین آمریکایی ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ در ایران پیدا کرد، و در طول بیست و هفت سال [بیست و پنج سال]مبارزه خستگی‌ناپذیر خود با حکومت جبار زمان و دادن بیش از صدهزار شهید و معلول، سرانجام نظام وابسته پهلوی را سرنگون ساخت و از کارزارِ با اهریمن سرافراز و فاتح بیرون آمد.
اینک ملت قهرمان ایران مستظهر به یاری خداوند متعال و با الهام از رهبری‌های امام امت و مجهز به سلاح ایمان و برخورداری از وحدت و یگانگی، مسلّماً در این مبارزه تاریخی و جهانی لیاقت آن را خواهند داشت که با نیروی هرچه تمام‌تر و همبستگی هرچه بیشتر پوزۀ این ضدّ بشر بین‌المللی را به خاک بمالد.
از آنچه یاد شد، من به عنوان یک برادر کوچک از شما که با تمام وجود اثرات نامطلوب وابستگی و بالمآل استعمار شوم را احساس و لمس کرده‌اید می‌خواهم با وارد کردن ضربه‌های مهلک و پرتوان، ریشه‌های این وابستگی و رابطه را از بیخ و بن برکنید و:
۱- با درک هرچه عمیق‌تر موقعیت کنونی کشورمان از هر فرصتی برای توجیه و تفسیر اصطلاح «محاصره اقتصادی» و تجزیه و تحلیل وضع کشور در حال محاصره اقتصادی، با دانش‌آموزان، همکاران و اولیاء دانش‌آموزان به گفت‌و‌گو بپردازید.
۲- با زندگی بر مبنای تعالیم عالیه دین مبین اسلام، هیچ عامل خارجی قادر نیست جامعه را از پای درآورد؛ لذا توقع این است که از این پس به عنوان یک فریضۀ انقلابی در مصرف مایحتاج اداری و معیشتی، نهایت صرفه‌جویی و اعتدال را مرعی دارند و به این ترتیب در مکاتبات اداری از به کار بردن ملزومات اضافی جداً خودداری و در هنگام تایپ و تکثیر نامه‌ها از پشت و روی آن استفاده نمایند، و به دانش‌آموزان نیز رعایت این اصل را تفهیم و به آنان آموزش لازم بدهند تا در انجام تکالیف درسی از حداقل لوازم‌التحریر استفاده نمایند.
۳- ضمن صرفه‌جویی در مصرف آب و برق، از وسائل نقلیه دولتی و تلفن نیز منحصراً در موارد ضروری، استفاده کنند.
مسلّماً توجه خواهند داشت رعایت نکات فوق‌الذکر وظیفه هر فرد، و خداوند متعال و وجدان انقلابی ما نیز بهترین ناظر بر اجرای دقیق مفاد این نامه خواهد بود.
محمدعلی رجایی، وزیر آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران - ۵۹/۱/۲۷
