دکتر مصدق در دوازده اردیبهشت ۱۳۳۰، کابینه‌‌اش را به مجلس معرفی کرد (۸ اردیبهشت تا ۲۵ تیر ۱۳۳۱ و ۳۱ تیر ۱۳۳۱ تا ۲۸ مرداد ۱۳۳۲). آمریکا در راستای اهداف خود در دورکردن ایران از نفوذ کمونیسم و اندیشه‌‌های آن و نزدیکی به غرب، میل داشت با مصدق همراهی کند. بسیاری از کارشناسان آمریکایی مقیم تهران، از جمله ماکس تورنبرگ، رئیس مؤسسه‌ی ماوراءبحار، جرج مک‌‌گی، معاون وزارت خارجه، جرالد دوهر، رایزن سیاسی آمریکا در تهران و خود هنری گریدی، سفیر آمریکا، در مصاحبه‌‌ها و سخنرانی‌‌هایی مرتباً ایران را به ملی‌کردن صنعت نفت تشویق کردند. ولی اظهار نظرها درباره‌ی مصدق و اهداف وی بین این مقامات آمریکایی یکدست نبود. مک‌‌گی، معاون وزیر خارجه، نظر مثبتی داشت و مخالفان وی را ارتجاعی قلمداد میکرد. اما هنری گریدی و آرتور ریچاردز در سفارت آمریکا به توانایی‌‌های مصدق تردید داشته و حتی وی را غیرقابل اعتماد می‌‌دانستند (همراز،۱۳۸۵: ۱۷). این رویکرد دوگانه، خصیصه‌ی اصلی آمریکا در قبال دولت مصدق در پایان دولت ترومن بود که با روی کار‌آمدن آیزنهاور، کفه‌ی تردید و غیرقابل اعتمادبودن و ناتوانی مصدق سنگین‌‌تر شد.
کد خبر: ۹۲۰۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۵/۲۷
به مناسبت تصویب لایحه اعطای اختیارات به محمد مصدق در تاریخ 9 مرداد1331
مصدق در دور دوم نخست‌وزیری با تجارب چهارده ماه زمامداری و آگاهی از مشکلات دوره دوم دولتش که ناشی از تحریکات و توطئه‌های عوامل وابسته به بریتانیا و مخالفان شاه با او بود، به این نتیجه رسید تا زمانی که به مداخلات غیرقانونی شاه، دربار و بستگانش پایان ندهد، هیچ دولتی قادر به اداره امور کشور و استیفای حقوق ایران، به خصوص پس از خلع ید از شرکت نفت و اخراج انگلیسیها نخواهد بود از این رو از شاه و مجلس درخواست اختیاراتی کرد.
کد خبر: ۹۱۶۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۵/۰۹
به‌رغم برنامه‌های سازندگی مهم و سرمایه‌گذاری‌های کلان برای نوسازی، کاستی‌ها و سستی‌های مهمی نیز در گستره و راهبرد برنامه‌های توسعه وجود داشت. نخست، رویکرد رضاشاه به فرآیند توسعه عمدتا یک نگاه از بالا به پایین و کمتر فراگیر به اصلاحات و نوسازی بر مبنای الگوهای وارداتی بود. در نتیجه، شهروندان ایران عمدتا در فرآیند توسعه سهیم نبودند و در جامعه عاملیت نداشتند. به علاوه، اکثر جامعه به نوگرایی یا مدرنیته فراگیر دست نیافت. چرا؟
کد خبر: ۹۱۵۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۵/۰۶
به مناسبت سالگرد انتشار 1007 صفحه ای وزارت امور خارجه آمریکا درباره کودتای 28 مرداد - 3
آمریکایی ها نسبت به انجام کودتا یا عملی مشابه با آن در ایران شک داشتند و در کل با اجرای آن موافق نبودند چرا که دولت ترومن به سرعت جایگزین می شد وعمر آن به پایان می رسید. در سوی مقابل انگلیسی ها به شدت فشار می آوردند و تقاضا داشتند که دولت آمریکا تصمیم به اقدام این کودتا را نهایتا در چند هفته آینده اتخاذ کند چرا که علاقه داشتند عملیات کودتا در بهار انجام شود.
کد خبر: ۹۰۶۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۴/۰۱
به بهانه سالگرد انتشار اسناد دولت آمریکا درباره‌ی کودتای ۲۸ مرداد
بر اساس اسناد وزارت امور خارجه‌ی آمریکا، که در سال ۲۰۱۷ از طبقه‌بندی محرمانه خارج شده‌اند، وزارت خارجه‌ی بریتانیا در اواخر سال ۱۹۵۲، چندبار از دولت ترومن خواسته بود تا پیشنهاد کودتا برای سرنگونی محمد مصدق، نخست وزیر ایران، را در دستور کار قرار دهد. امروز برای اولین بار، دو یادداشت فوق‌محرمانه از مقامات ارشد دولت آمریکا منتشر می‌شود که به مجموعه‌ای از ارتباطات و جلساتی که در اکتبر ۱۹۵۲ آغاز شد اشاره دارد.
کد خبر: ۹۰۵۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۳/۲۶
به بهانه 19 خرداد ماه
پس از ملی‌‌شدن صنعت نفت، انگلیس با استناد به معاهده‌ی ۱۳۱۲ شمسی که بین تهران و لندن منعقد شده بود و همچنین به بهانه‌ی «نقض قوانین بین‌المللی» در «دیوان بین‌المللی دادگستری» از ایران شکایت کرد. هفتم خرداد ۱۳۳۱، دکتر مصدق همراه هیئتی از نمایندگان مجلس و دولت به لاهه رفتند تا در جلسه‌ی نهایی دادگاه لاهه که ۱۹ خرداد تعیین شده بود شرکت کنند.
کد خبر: ۹۰۴۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۳/۱۹
اللهیار صالح، سیاستمدار دورۀ پهلوی، از رهبران حزب ایران و جبهه ملی ایران در 12 فروردین 1360ش درگذشت. به این مناسبت نگاهی به کارنامه او، بویژه فعالیتهایش در سالهای پایانی حکومت پهلوی و همزمان با فضای باز سیاسی داشته‌ایم.
کد خبر: ۸۸۴۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۱/۱۲
به بهانه سال نو
در سالهای پس از 1342ش که مصادف با دستگیری، حصر و تبعید امام خمینی بود کارت تبریک‌های متعدد و متنوعی با کلیشه عکس امام خمینی به همراه نوشته‌ها یا شعارهای دینی و انقلابی توسط مبارزان چاپ و منتشر می‌شد که گزارش آنها در لابلای اسناد به جای مانده از ساواک در گنجینه اسناد مرکز اسناد انقلاب اسلامی به چشم می‌خورد. اما یکی از این موارد نادر و دیده نشده کارت تبریکی است که در نوروز 1343 با عکس امام خمینی و دکتر مصدق به عنوان «رهبران آزادیخواه زندانی» منتشر شد.
کد خبر: ۸۸۲۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۱/۰۱
به بهانۀ انتشار کتاب دکتر محمد مصدق: سرگذشت سیاسی
نام دکتر محمد مصدق در تاریخنگاری معاصر با وقایع مهم تاریخ معاصر ایران به‌ویژه نهضت ملی کردن صنعت نفت ایران گره خورده است. اما نام او در مطبوعات جهان غرب از 1330ش و با انتصابش به نخست‌وزیری به دو دلیل بسیار مطرح شد؛ نخست مخالفت بی‌سابقه‌اش به عنوان مجری قانون ملی کردن صنعت نفت با نفوذ انگلیس در ایران و دوم شیوۀ متفاوت نخست‌وزیری او که از بستر خود کشور را اداره میکرد. ارائه این بازنمایی از مصدق در فقدان زندگینامۀ جامعی از او زمینه‌ساز نگارش اثری شد که در ادامه معرفی شده است.
کد خبر: ۸۸۱۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۱۲/۲۸
به بهانه سالگرد ملی شدن صنعت نفت
گزارش حاضر مروری خواهد داشت بر مهمترین آثاری که درباره نقش دستگاه‌های امنیتی غربی به ویژه آمریکا و انگلستان در سنگ‌اندازی و ممانعت از به نتیجه رسیدن نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران انجام شده است. بر خلاف دولتمردان انگلیسی که تقریباً از همان نخستین روزهای توطئه بر سر انجام کودتا و سرنگونی خشونتبار دولت مصدق اتفاق نظر داشتند، دودلی‌ها و تردیدها در جبهۀ آمریکایی تا آخرین لحظات هم (حتی نزد خود آیزنهاور) ادامه داشت.
کد خبر: ۸۸۱۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۱۲/۲۷
گفتگو با دکتر محسن سراج؛
میزان تورم در زمان دکتر مصدق نزدیک ۶ درصد بود. بعد از دکتر مصدق شاهد تورم دو برابری هستیم. در سال ۵۶، کار به تورم ۴۰۰ درصد می‌‌رسد. در تمام صنایع، تجارت و خدمات در دوران دکتر مصدق رشد داشتیم. موازنۀ تجارت خارجی، برای اولین بار وآخرین بار، بدون نفت در تاریخ ایران در زمان دکتر مصدق مثبت است. اگر الان میگویند که دولت در حال فروپاشی اقتصادی بود و مردم در حال فقر وبدبختی بودند، اگر این دروغ‌‌هایی که دوستان میگویند درست بود، دیگر چه احتیاحی به کودتا وجود داشت؟ چه احتیاجی بود امریکا و انگلیس اینطور خود را با کودتا منفور کنند؟ صبر می‌‌کردند تا دولت مصدق سقوط کند. همین دولت تا زمان کودتا ۲۸ ماه روی کار بود.
کد خبر: ۸۸۱۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۱۲/۲۶
به مناسبت سالگرد درگذشت دکتر محمد مصدق؛ دستورالعمل شهربانی و ساواک برای تشییع وی + سند
محمد مصدق پس از کودتای 28 مرداد 1332 از سمت نخست‌وزیری برکنار و پس از محاکمه در دادگاه نظامی به سه سال حبس محکوم شد. مصدق با تبعید به قلعۀ احمدآباد تا پایان عمر در آنجا محصور بود و در 14 اسفند 1345 براثر سرطان در 84 سالگی درگذشت ودر ملک شخصی خودش در احمدآباد دفن شد. نظارت ساواک و شهربانی رژیم پهلوی بر وضعیت مصدق نه تنها تا آخرین روزهای عمر او ادامه داشت بلکه برگزاری مراسم دفن و سالگرد وی نیز با کنترل و مراقبت همراه بود.
کد خبر: ۸۷۹۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۱۲/۱۴
دیدگاه؛ گزارشی از یک کتاب
کتاب «مبارزه برای ایران» یک پژوهش عمیق و سرشار از جزئیات است که با توجه به ارزیابی تمام منابع و مصادر موجود در پی شناخت نقش آمریکا و بریتانیا در حذف دولت مصدق از ایران است.
کد خبر: ۸۵۷۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۰۹/۰۱
ملی شدن صنعت نفت از نقاط درخشان مبارزات ملت ايران عليه استعمار و استبداد است. اين نهضت که با راهبری عناصر مذهبی و ملی توانسته بود دست دول بیگانه را از نفت ايران کوتاه کند به ناگاه با کودتای آمريکايی ـ انگليسی 28 مرداد 1332 متوقف شد. بدون شک اشتباهاتی که در جریان نهضت ملی به منصه ظهور رسید، در شکست این نهضت موثر بود. به انزوا کشاندن نیروهای مذهبی توسط جریان ملی‌گرا باعث از بین رفتن پایگاه اجتماعی مصدق شد و اعتماد بی‌رویه و بدون پشتوانه مصدق به آمریکا او را به ورطه سقوط کشاند. علاوه بر این، انحلال مجلس هفدهم توسط مصدق نیز در شکست نهضت نفت موثر بود.
کد خبر: ۸۳۹۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۱۲/۲۸
آسیب شناسی جبهه ملی؛
روز 21 آبان 1328 «جبهه ملی ایران» رسما موجودیت خود را اعلام کرد. روند تشكيل و انحلال جبهه ملّى در تاريخ ايران، يكى از مهمترين مسائل سياسى عصر حاضر است كه تبعات گوناگونى را در مسير آينده حوادث كشور به دنبال داشت. این جبهه که با اهداف خاصی پدیدار شد، در ادامه مسیر خود متحمل اشتباهاتی شد که در نهایت خسارت های بزرگی را موجب گردید.
کد خبر: ۷۲۸۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۰۸/۱۹
فریادهای یک مجتهد علیه امریکا در دهه سی
در 27 آبان ماه 1329 اصل چهار ترومن بین رژیم پهلوی و ایالت متحده امریکا امضا شد. پس از آن "سازمان اصل چهار ترومن" به ریاست ویلیام وارن مسئول اجرای مفاد مزبور شد. از جمله عالمانی که به مخالفت با اصل 4 ترومن پرداخت آیت‌الله سید نورالدین شیرازی رهبر حزب برادران شیراز بود. به باور وی «ضربه‌ای که اصل چهار ترومن به ما وارد کرد از شهادت شیخ فضل‌الله نوری زیان‌بارتر بود.» بعد از کودتای 28 مرداد 1332 نیز سید نورالدین نامه‌ای به سردار فاخر نوشت و تأکید کرد که مجلس باید این اصل را رد کند. وی جواب داد که ما قدرت این کار را نداریم. سید نورالدین شیرازی در آخرین کلام خود در اینباره گفت: «حال که چنین است من به نوبه خود این اصل را نقض می‌کنم.»
کد خبر: ۷۲۳۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۰۷/۲۸
یكی از جاهای دیگری كه توطئه علیه نهضت را هدایت می‌كرد، دربار بود. لازم بود تا این مركز توطئه نیز مورد تهدید قرار گیرد. آیت‌اللّه كاشانی با هوشیاری سیاسی خود این موضوع مهم را نادیده نگرفت و لذا پس از ملاقات علاء با آیت‌اللّه در روز بیست‌وهشتم تیر ماه، با درایت مخصوص خود در فردای آن روز در نامه‌ای خطاب به علاء نوشت كه: «به عرض اعلیحضرت برسانید اگر در بازگشت دولت مصدق تا فردا اقدام نفرمایید، دهانه تیز انقلاب را با جلوداری شخص خودم متوجه دربار خواهم كرد».
کد خبر: ۶۹۹۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۰۴/۲۸
اهواز
مرتضی کاشانی از فعالان نهضت ملی که به هنگام رخ‌داد قیام سی تیر در اهواز حضور داشت، خاطرات خود از آن روز را اینطور بازگو می‌کند: وقتی حادثه 30 تیر پیش آمد ما در بیمارستان راه‌آهن ساکن بودیم و اتاق داشتیم و از آنجا قیام سی تیر را زیرنظر داشتیم و کمک می‌کردیم. در این روز دولت از تانک استفاده کرد و مردمی را که به خیابان‌ها آمده بودند زیر می‌گرفتند. روز 30 تیر رفقای من در حضورم زیر تانک رفتند و کشته شدند. یکی از آنها پایش قطع شد و درگذشت و دیگری هم در فاصله پیاده‌رو و خیابان تانک از روی او رد شد.
کد خبر: ۶۹۹۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۰۴/۲۸
روزنامه‌ها همان اوقات نوشتند: «وقتی شاه وارد خانة آیت‌الله کاشانی شد و سر و وضع خانه را که یک خانة قدیمی و کلنگی رنگ و رورفته بود دید، پرسید: این همان خانه‌ایست که طی چند سال اخیر مرکز تحریکات و مبارزات علیه من و دستگاه سلطنت بوده است؟! شاه سخت در شگفت می‌ماند که چطور آیت‌الله کاشانی با آن همه اسم و رسم و سروصدا و بیا و بروی که بعنوان مرجع مجاهد و قهرمان ضد سلطنت و ضد استعماری داشته است درچنین خانة محقری می‌زیسته...».
کد خبر: ۶۷۳۷ تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۱۲/۲۳
اسدالله صفا در گفتگو با پایگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی؛
در آن زمان مرحوم نواب در نجف بودند. وقتی این مجله را خواند مجله را برای آیت‌الله العظمی حاج آقا حسین قمی برد. به ایشان گفت: حاج آقا حکم نویسنده این مجله چیست؟ حاج آقا حسین هم گفته بود بگذار من چند روزی این مجله را بخوانم بعد جواب را بهت می‌گویم. مرحوم نواب در زندان به من گفت دو الی سه روز بعد رفتم محضر حاج‌آقا حسین. ایشان به من گفت: هر کسی که این مجله را نوشته است حکم قتلش نه تنها برای تو بلکه برای هر مسلمانی واجب است. نواب بعد از این حرف حاج‌آقا حسین به حجره‌اش بر می‌گردد و وسایلش را جمع می‌کند و به دوستانش هم می‌گوید اگر من را ندیدید حلال کنید.
کد خبر: ۶۵۲۹ تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۱۰/۲۷