به‌روایت اسناد
بر اساس اسناد افشا شده در آرشیوهای سندی خارجی، می‌توان با اطمینان بالا گفت که برنامه‌ریزی برای کنار زدن محمد مصدق، نخست‌وزیر وقت ایران، دست‌کم دو سال پیش از وقوع کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ (۱۹۵۳) در بالاترین سطوح تصمیم‌گیری بریتانیا آغاز شده بود. این سند که در سال ۱۹۵۱ (۱۳۳۰) نگاشته شده به‌طور صریح، هدف نهایی «تغییر رژیم» در ایران را بیان کرده و ابزارهای تحقق آن، از جمله تبلیغات پنهان و حمایت از کودتای نظامی، با جزئیات مهمی مورد بحث قرار گرفته است.
کد خبر: ۱۱۴۲۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۲۷
روایت مصور از ۲۵ مرداد ۱۳۳۲
صبح روز یکشنبه ۲۵ مرداد ۱۳۳۲ بشیر فرهمند، سرپرست اداره کل تبلیغات از رادیو تهران خبر کودتا علیه دولت را به ملت داد. مردم به خیابان‌ها آمده و در حمایت از مصدق و بر ضد کودتاچیان تظاهرات کردند. شاه به بغداد گریخت. کودتای ۲۵ مرداد اگرچه ناکام ماند اما به فاصله سه روز بعد به کمک آمریکاییها و انگلیسی‌ها کودتای دیگری در ۲۸ مرداد رقم خورد.
کد خبر: ۱۱۴۱۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۲۵
قاب تاریخ
در تیر ماه ۱۳۳۱ با کناره‌گیری مصدق، قوام از سوی شاه و دربار به نخست‌وزیری رسید. خبر انتصاب قوام با واکنش آیت‌الله کاشانی و اقشار مختلف مردم مواجه شد. دربار تطمیع و قوام تهدید کرد، اما آیت‌الله کشانی تا اعلان حکم جهاد و کفن‌پوشی پیش رفت. صبح ۳۰ تیر ۱۳۳۱ قیام مردم ایران پا گرفت. رژیم پهلوی کار را تمام شده دید و بار دیگر مصدق به نخست‌وزیری رسید.
کد خبر: ۱۱۳۵۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۳۰
به‌روایت اسناد
پیروزی جان اف. کندی در انتخابات ۱۹۶۰ آمریکا موجی از امید را در میان طرفداران مصدق برانگیخت؛ گروهی که پس از سال‌ها انزوا، چشم به تحولات فرامرزی دوخته بودند تا شاید قدرت جدید در واشنگتن درهای بسته سیاست ایران را به رویشان بگشاید.
کد خبر: ۱۰۷۱۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۸/۲۰
به گزارش روزنامه اطلاعات
در پی تشدید اختلافات میان دولت ایران و انگلستان بر سر مسئله‌ی نفت و کارشکنی‌های مداوم مقامات انگلیسی در امور داخلی کشور، دولت به ریاست دکتر محمد مصدق تصمیم به قطع کامل روابط سیاسی با انگلستان گرفت. این تصمیم ۲۶ مهرماه از رادیو تهران اعلام شد و بازتابی گسترده در مطبوعات داشت.
کد خبر: ۱۰۶۵۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۷/۲۷
بخش دیدگاه محملی برای انعکاس نظرات اهل قلم، پژوهشگران و دانشگاهیان است تا آرای پژوهشی جدید خود را در دسترس علاقمندان به تاریخ و فرهنگ ایران معاصر و تحولات انقلاب اسلامی قرار دهند؛ لذا ضمن سلب مسئولیت نسبت به محتوا و رویکرد علمی پژوهشگران، پایگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی پذیرای تمام جستارها، یادداشت‌ها و پژوهش‌هایی است که در باب تاریخ و سیاست ایران معاصر تدوین و نگاشته شده، و آن را در اختیار دیگر علاقمندان این حوزه قرار خواهد داد.
کد خبر: ۱۰۵۲۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۵/۲۹
بازخوانی نقش رسانه در کودتای ۲۸ مرداد
در بررسی رویداد ۲۸ مرداد، همواره نقش نیروهای سیاسی داخلی، دخالت‌های سازمان سیا و ام‌آی۶، و اختلافات درونی جبهه ملی مورد توجه بوده است؛ اما یک عنصر حیاتی که کمتر به‌صورت مستقل تحلیل شده، نقش رادیو تهران در جریان کودتا است.
کد خبر: ۱۰۵۲۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۵/۲۸
روایتی جدید از کودتای ۲۸ مرداد
چهار مقاله‌ای که در ادامه از نظر می‌گذرد، توسط مرحوم دکتر کریم سلیمانی، دانشیار فقید دانشگاه شهید بهشتی، نگارش یافته است. ایشان برای اولین بار ریشه‌های کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ را نه در روزها و هفته‌های وقوع این حادثه، بلکه با نگاهی نوآورانه به یک سال پیش از آن بازمی‌گرداند.
کد خبر: ۱۰۵۲۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۵/۲۸
تاریخ به روایت داس و چکش!
در سالگرد قیام ۳۰ تیر، بیانیه‌ای منتشر می‌شود از طرف گروهی به نام سازمان کارگران مبارز ایران. این سازمان یکی از گروه‌های کمونیستیِ ضد خط مشی حزب توده و در برخی موارد هم‌پوشان با جناح‌های چپ‌تر مارکسیست-لنینیست در دهه ۵۰ خورشیدی است. بیانیه در گفتمان چپ ضدامپریالیستی و طبقاتی رادیکال نوشته شده و تمام مولفه‌های گفتمانی این سنت را در خود دارد. دشمن اصلی امپریالیسم جهانی (به‌ویژه آمریکا)؛ دشمن دوم ارتجاع داخلی (روحانیت، سلطنت، ارتش، جناح محافظه‌کار جبهه ملی) و تضاد اصلی بین خلق (زحمتکشان، توده‌های مردم) و ائتلاف امپریالیسم و ارتجاع است. این موضع‌گیری‌ها سازمان را در صف‌بندی چپ مارکسیستی کلاسیک، نزدیک به سازمان‌هایی چون سازمان فداییان خلق (اقلیت) یا جناح‌های مائوئیستی قرار می‌دهد.
کد خبر: ۱۰۴۶۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۵/۰۱
به بهانه سالگرد درگذشت فخرالدین حجازی
آقای دکتر مصدق! سه ماه از مدت اختیارات تام شما گذشت. درست است كه به تصویب لوایح سودمند و برخى اصلاحات داخلى پرداختید، لكن هنوز قطره‌اى از زلال خدمت به دیانت در كام تشنگان وادى امید و حسرت نریخته‌اید. آقاى دكتر مصدق! شما با یك نیروى شگرف، كارشناسان انگلیسى را از خاک مقدس میهمن بیرون راندید وسفارتخانه‌ها و كنسولگرى‌هاى بریتانیا را تعطیل كردید، ولى به این حقیقت تلخ واقف باشید كه ارتش جرار انگلستان به صورت بطرهاى شراب در این كشور اسلامى خودنمایى مى‌كند
کد خبر: ۱۰۲۹۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۳/۰۳
به‌بهانه ملی شدن صنعت نفت
با ملی شدن صنعت نفت ایران و روی کار آمدن دولت مصدق، زمینه برای اخراج کارکنان و مهندسان انگلیسی حاضر در شرکت نفت فراهم شد. در دهم و یازدهم مهر ۱۳۳۰ نزدیك به ۳۵۰ كارشناس انگلیسی و خانواده‌های آنان از ایران اخراج شدند.
کد خبر: ۱۰۱۳۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۱۲/۲۹
فریدون مجلسی، دیپلمات پیشین:
اشتباه مصدق این بود که فکر می‌کرد آمریکاییها این‌قدر به ایران متکی هستند که مجبورند مثل صف نانوایی جلوی اسکله‌های ما برای بردن نفت بایستند و عملا آن‌ها ثابت کردند که این کار را نمی‌کنند...
کد خبر: ۱۰۱۳۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۱/۰۴
به بهانه سالگرد درگذشت امیرمختار کریم‌پور شیرازی
کریم‌پور به هم‌بندی خود پرویز خطیبی، طنزپرداز معروف و مدیر روزنامه «حاجی بابا» در این باره گفته بود: «مرا که گرفتند اول شعبان جعفری را به جان من انداختند و به قدری مرا کتک زدند که بیهوش شدم.»
کد خبر: ۱۰۱۲۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۱۲/۲۶
به بهانه واقعه ۱۴ اسفند ۱۳۵۹
بنی‌صدر چند قبضه کارد و زنجیر و یک کلت را که گفته شد از دستگیرشدگان به دست آمده است به مردم نشان داد و كارت شناسايی آن‌ها از تريبون قرائت گرديد؛ اما در این مراسم هرگز از اعضای گروه‌های پیکار، مجاهدین خلق، فدایی و سایر گروه‌های ضد انقلاب، به عنوان اخلالگر نام برده نشد.
کد خبر: ۱۰۰۶۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۱۲/۱۴
به مناسبت حمایت مردم از ملی شدن صنعت نفت
سازمان سیا آژانسی اطلاعاتی که نام آن در وقایع مربوط به کنار زدن مصدق و کودتای 28 مرداد برای ایرانیان آشنا است. جالب توجه است که بر اساس اسناد برجای مانده درباره این سازمان، مباردت این نهاد اطلاعاتی در کودتا و سرنگونی دولت ها در جنگ سرد از جمله دولت دکتر محمد مصدق از نقاط قوت آن محسوب می‌شده است. این سازمان حتی استقلال چشمیگیری در عملکرد خود حتی بدون هماهنگی با کاخ سفید و وزارت امور خارجه دارد
کد خبر: ۹۷۵۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۱۰/۰۲
12 آذر| ممنوعیت اعطای امتیازات نفتی
در هفتاد و نهمین نشست از چهاردهمین دوره قانون‌گذاری مجلس شورای ملی(آذر ماه 1323)، دکتر محمد مصدق با معرفی طرحی درصدد تصویب قوانینی برآمد که هدف آن صیانت از منافع ملی در حوزه نفت بود. این طرح شامل ممنوعیت مذاکرات یا عقد قراردادهای نفتی توسط مقامات دولتی با نمایندگان کشورهای خارجی و شرکت‌ها، الزام اطلاع‌رسانی به مجلس درباره هرگونه مذاکره مرتبط با استخراج و فروش نفت، و تعیین مجازات برای متخلفین بود.
کد خبر: ۹۶۷۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۹/۱۲
21 آبان | سالگرد تأسیس جبهه ملی ایران
جبهه ملی ایران نخستین و مهم‌ترین گروه سیاسی در حکومت محمدرضا شاه پهلوی بود که بر مبنای ملی‌گرایی، به رهبری دکتر محمد مصدق در تاریخ ۲۱ آبان ۱۳۲۸، تاسیس شد. اعضای این حزب، بعد از کودتای 28 مرداد تا زمان پیروزی انقلاب 57، همراه با فراز و فرودهای سیاسی، سرنوشت متفاوتی داشتند. در همین راستا به بهانه هفتاد و پنجمین سالگرد تاسیس حزب جبهه ملی ایران مروری بر فرجام کار اعضای آن داریم.
کد خبر: ۹۵۷۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۸/۲۱
کودتای ۲۸ مرداد صرفاً یک جابه‌جایی در قدرت نبود، بلکه سرآغاز تغییرات گسترده‌ی اجتماعی-اقتصادی و دگرگونی‌های فکری و فرهنگی در جامعه‌ی ایران بود. طرح و اجرای این حرکت از سوی انگلستان برای دستیابیِ دوباره به منافع نفتی و نگرانی ایالات متحده از خطر کمونیست و به‌دست‌آوردن سهمی از نفت ایران بود. این کودتای آمریکایی-انگلیسی، در یک نگاه، در پی نابودی حرکت ملی و ریشه‌کن‌ساختن آن در تمامی ابعاد و زمینهها و یا حداقل مخدوش‌کردن آن و بازگردانیدن قدرت و سلطه‌ی ازدست‌رفته‌ی استعمار بود.
کد خبر: ۹۲۲۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۵/۳۱
دوره‌ی ملی شدن صنعت نفت و متعاقب آن کودتای آمریکایی- انگلیسی ۲۸ مرداد، یکی از مهم‌ترین و تاثیرگذارترین دوران تاریخ معاصر ایران به شمار می‌آید. به این مناسبت مروری بر اسناد موجود درباره‌ی طرح اولیه‌ی کودتا به دست انگلستان خواهیم داشت که توسط دونالد ویلبر نگارش یافته است. ویلبر، ایران شناس، معمار و جاسوس آمریکایی بود که نقش مهمی در طراحی مقدمات کودتای ۲۸ مرداد داشت و مشروح طرحی که در سطور ذیل مطرح می‌شود، نخستین‌بار توسط سازمان سیا در سال ۲۰۰۰ منتشر شد.
کد خبر: ۹۲۱۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۵/۲۹
اگرچه بر پایه‌ی اسناد و شواهد تاریخی که تا به امروز در دسترس قرار گرفته، شکی وجود ندارد که ایالات متحده‌ی آمریکا در اجرا و سامان‌دادن کودتای ۲۸ مرداد نقش‌آفرین و صحنه‌گردان اصلی بوده است، اما روایت اسناد منتشرشده از مکاتبات میان سفیر آمریکا در تهران، لوئی هندرسون، و دفتر وزارت امور خارجه‌ی آمریکا در واشنگتن حاوی نکات بسیار ارزشمندی است که بینش عمیق‌تری نسبت به مواضع و نوع نگرش آن‌ها به موضوع کودتا و اوضاع داخل ایران ارائه می‌کند. به این بهانه، متن مکاتبات سفیر در تهران و دفتر وزارت در واشنگتن، دو روز پس از به نتیجه رسیدن کودتا، را مرور می‌کنیم.
کد خبر: ۹۲۱۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۵/۲۸