به‌روایت اسناد
بر اساس اسناد افشا شده در آرشیوهای سندی خارجی، می‌توان با اطمینان بالا گفت که برنامه‌ریزی برای کنار زدن محمد مصدق، نخست‌وزیر وقت ایران، دست‌کم دو سال پیش از وقوع کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ (۱۹۵۳) در بالاترین سطوح تصمیم‌گیری بریتانیا آغاز شده بود. این سند که در سال ۱۹۵۱ (۱۳۳۰) نگاشته شده به‌طور صریح، هدف نهایی «تغییر رژیم» در ایران را بیان کرده و ابزارهای تحقق آن، از جمله تبلیغات پنهان و حمایت از کودتای نظامی، با جزئیات مهمی مورد بحث قرار گرفته است.
کد خبر: ۱۱۴۲۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۲۷
«نخل‌های ایستاده»؛ بازخوانی تاریخی مقاومت مردم جنوب ایران
قبل از ظهور ایالات متحده امریکا به عنوان یک ابرقدرت در صحنه جهانی، این کشور انگلستان بود که در خاورمیانه و ایران حضور و نفوذی قوی داشت. انگلستان قادر بود بخش مهمی از ساختار‌ها و فرآیند‌های سیاسی و اجتماعی ایرانِ آن زمان را مطابق منافع و خواسته‌های خود شکل دهد. این کشور به روش‌های متعدد از جمله تشکیل لژ‌های فراماسونری، شبکه‌های نفوذ را در جامعه سیاسی ایران شکل داده بود. جنایت‌های استعماری انگلیس در محدوده جنوبی ایران همچون خلیج فارس و خوزستان و همچنین مناطقی نظیر فارس، بلوچستان سوابق طولانی دارد که در این گزارش بدان اشاره شده است.
کد خبر: ۱۱۳۴۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۲۹
«نخل‌های ایستاده»؛ بازخوانی تاریخی مقاومت مردم جنوب ایران
سال ۱۲۹۴، در پی تجاوز انگلیس به جنوب ایران و تصرف قسمت بزرگی از بنادر و منطقه نفت‌خیز و در اثر ناتوانی دولت مشروطه، قیامی محلی بر ضد نیروهای تجاوزگر شکل گرفت. نیروهای انگلیس در اوایل شوال، بندر دلوار را به تصرف خود در آوردند. مجاهدین به رهبری رئیس‌علی دلواری طی یک عملیات متهورانه با شش شهید، پانصد نفر از نیروهای متجاور را از پا در آوردند و مقادیر زیادی مهمات به غنیمت گرفتند.
کد خبر: ۱۱۳۴۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۲۷
به‌بهانه انتشار کتاب «سقوط رژیم پهلوی به‌روایت اسناد انگلیس»
مجموعه ده‌جلدی «سقوط رژیم پهلوی به روایت اسناد انگلیس» شامل گزارش‌های سفارت بریتانیا در تهران و وابستگان نظامی آن در بازه زمانی ژانویه تا دسامبر ۱۹۷۸ (دی ۱۳۵۶ تا دی ۱۳۵۷) است که بحبوحه پیروزی انقلاب اسلامی را پوشش می‌دهد. این اسناد موضوعات متنوعی از جمله رخدادهای سیاسی داخلی، روابط نظامی و اقتصادی ایران و بریتانیا، سیاست خارجی ایران، مسائل حقوق بشر، نقش پارلمان، نفت و انرژی، و تصویر ایران در رسانه‌های بین‌المللی را بررسی می‌کنند.
کد خبر: ۱۰۳۲۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۳/۱۰
به‌بهانه ملی شدن صنعت نفت
با ملی شدن صنعت نفت ایران و روی کار آمدن دولت مصدق، زمینه برای اخراج کارکنان و مهندسان انگلیسی حاضر در شرکت نفت فراهم شد. در دهم و یازدهم مهر ۱۳۳۰ نزدیك به ۳۵۰ كارشناس انگلیسی و خانواده‌های آنان از ایران اخراج شدند.
کد خبر: ۱۰۱۳۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۱۲/۲۹
بسته تصویری
در اسفند ۱۳۰۴ نخستین مراسم سالگرد کودتای سوم اسفند توسط رضاشاه و اطرافیانش در باغ ملی برگزار شد. رفته‌رفته این برنامه توسعه پیدا کرد تا این‌که در سال ۱۳۰۸ اولین رژه ارتش به مناسبت سالگرد کودتای سوم اسفند در منطقه جلالیه تهران اجرا شد. پس از آن همه‌ساله تا زمان تبعید رضاشاه، مراسم سالگرد کودتای سوم اسفند در میدان جلالیه برگزار می‌شد.
کد خبر: ۱۰۰۱۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۱۲/۰۳
از خیانت داخلی تا نفاق انگلیسی
پس از جنگ جهانی اول کنفرانس صلح پاریس در ورسای فرانسه برگزار شد که طی آن قدرت‌هایی چون فرانسه، انگلیس، آمریکا و ایتالیا بازیگران اصلی آن بودند. در اواخر سال 1918 میلادی همه کشورهای دخیل در جنگ گرد هم آمده بودند تا درباره وضعیت غنایم جنگی و روابط آینده دولت‌های پیروز با کشور شکست‌خورده آلمان و متحدانش به مذاکره بنشینند. آن‌ها پس از سال‌ها جنگ و خونریزی در جستجوی صلح بودند؛ صلحی که همه صلح‌ها را بر باد داد. اگر چه ایران در این جنگ اعلام بی‌طرفی کرده بود اما با اشغال کشور توسط روس و انگلیس عملا جزو متضررین این جنگ بود. به همین دلیل در آذر 1297 شمسی هیأتی را به فرانسه روانه کرد.
کد خبر: ۹۶۴۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۹/۰۶
در جریان کنفرانس قاهره، در مارس ۱۹۲۱، سیاست کلی انگلستان در خاورمیانه پی‌ریزی شد. در این کنفرانس علاوه بر چرچیل، وزیر مستعمرات انگلستان، چهل متخصص سیاست‌های خاورمیانه، کمیسرهای عالی بریتانیا، افسران و فرماندهان کل نیروهای این کشور در خاورمیانه و وزرای مقیم در خلیج فارس نیز حضور داشتند. کنفرانس قاهره در مجموع، دوازده روز طول کشید و در جلسات آن که در هتل سمیرامیس قاهره به طور محرمانه برگزار می‌شد، دو کمیته‌ی نظامی و سیاسی به طراحی سیاست آینده‌ی انگلستان در خاورمیانه پرداختند. در واقع این کنفرانس، نقطه‌ی عطف توطئه‌های استعماری در تاریخ ملت فلسطین محسوب می‌شد. در ارتباط با موضع ایران در قبال این کنفرانس باید گفت مقامات دولتی ایران و سید ضیاءالدین طباطبایی که در این زمان در رأس دولت بود، موضع انفعالی داشتند.
کد خبر: ۹۱۸۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۵/۱۷
ایران؛ سوراخ مزاحم
سر اسپرینگ رایس، وزیر مختار انگلیس در ایران طی سال‌های پرآشوب ۱۹۰۶-۱۹۰۷، حدود دو ماه پس از امضای فرمان مشروطیت به ایران وارد شد و در جشن افتتاح مجلس نیز حضور یافت. او طی دوران مأموریتش در ایران، نامه‌هایی خصوصی به دوستان و مقامات انگلستان قلمی کرده است، که منتشر شده و در آن‌ها می‌توان به فرازوفرود تاریخ ایران از منظر یک خارجی و نیز روابط ایران با دو کشور روسیه و انگلستان نگاه کرد. رایس در یکی از نامه‌هایش به مهره‌چینی‌های دو ابرقدرت در شرق و غرب و حمایت‌نکردن روس‌ها از جنبش مشروطه پرداخته و به این نکته مهم اشاره می‌کند که انگلیسی‌ها که در ابتدا، از حامیان جنبش مشروطه بودند، چرا و چگونه پشت ایران را خالی کردند و دست در دست روسیه نهادند و ایران را «سوراخ مزاحمی» نامیدند که کوچک‌ترین اهمیتی برایشان نداشت.
کد خبر: ۹۱۷۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۵/۱۶
به مناسبت سالگرد انتشار 1007 صفحه ای وزارت امور خارجه آمریکا درباره کودتای 28 مرداد - 3
آمریکایی ها نسبت به انجام کودتا یا عملی مشابه با آن در ایران شک داشتند و در کل با اجرای آن موافق نبودند چرا که دولت ترومن به سرعت جایگزین می شد وعمر آن به پایان می رسید. در سوی مقابل انگلیسی ها به شدت فشار می آوردند و تقاضا داشتند که دولت آمریکا تصمیم به اقدام این کودتا را نهایتا در چند هفته آینده اتخاذ کند چرا که علاقه داشتند عملیات کودتا در بهار انجام شود.
کد خبر: ۹۰۶۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۴/۰۱
به بهانه سالگرد انتشار اسناد دولت آمریکا درباره‌ی کودتای ۲۸ مرداد - 2
هنری بایرود، دستیار وزیر خارجه‌ی آمریکا درباره‌ی پیشنهاد انگلیسی‌ها پیرامون اجرای کودتا با وزیر امور خارجه فریمن متیوز مذاکره مهمی کرد. اسناد مربوط به این جلسه که پیشینه‌ی بسیار مفید و مفصلی از تلاش‌های دیپلماتیک انگلستان در راستای دخیل کردن دولت آمریکا در طرح و نقشه‌ی کودتا ارائه می‌کند، برای نخستین بار به زبان فارسی منتشر می‌شود.
کد خبر: ۹۰۵۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۳/۳۰
به بهانه سالگرد انتشار اسناد دولت آمریکا درباره‌ی کودتای ۲۸ مرداد
بر اساس اسناد وزارت امور خارجه‌ی آمریکا، که در سال ۲۰۱۷ از طبقه‌بندی محرمانه خارج شده‌اند، وزارت خارجه‌ی بریتانیا در اواخر سال ۱۹۵۲، چندبار از دولت ترومن خواسته بود تا پیشنهاد کودتا برای سرنگونی محمد مصدق، نخست وزیر ایران، را در دستور کار قرار دهد. امروز برای اولین بار، دو یادداشت فوق‌محرمانه از مقامات ارشد دولت آمریکا منتشر می‌شود که به مجموعه‌ای از ارتباطات و جلساتی که در اکتبر ۱۹۵۲ آغاز شد اشاره دارد.
کد خبر: ۹۰۵۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۳/۲۶
به بهانه توقیف نفت ایران توسط انگلیس در خرداد ماه 1330
پس از ملی شدن صنعت نفت ابتدا ایران از سوی انگلیس مورد تحریم اقتصادی قرار گرفت و انگلیس مانع از فروش نفت ایران به کشورهای دیگر شد و سپس به مثابه دزدان دریایی وارد عمل می‌شد و هر موقع از حضور نفتکش ایران در آب‌های آزاد مطلع می‌شد درصدد ربایش آن برمی‌آمد. ویا با فشار بر کشوری که با ایران قرار داد می‌بست موجبات توقف و توقیف کشتی را فراهم می‌کرد.
کد خبر: ۹۰۱۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۳/۰۶
به بهانۀ انتشار کتاب دکتر محمد مصدق: سرگذشت سیاسی
نام دکتر محمد مصدق در تاریخنگاری معاصر با وقایع مهم تاریخ معاصر ایران به‌ویژه نهضت ملی کردن صنعت نفت ایران گره خورده است. اما نام او در مطبوعات جهان غرب از 1330ش و با انتصابش به نخست‌وزیری به دو دلیل بسیار مطرح شد؛ نخست مخالفت بی‌سابقه‌اش به عنوان مجری قانون ملی کردن صنعت نفت با نفوذ انگلیس در ایران و دوم شیوۀ متفاوت نخست‌وزیری او که از بستر خود کشور را اداره می‌کرد. ارائه این بازنمایی از مصدق در فقدان زندگینامۀ جامعی از او زمینه‌ساز نگارش اثری شد که در ادامه معرفی شده است.
کد خبر: ۸۸۱۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۱۲/۲۸
به روایت اسناد
پس از چندین نوبت مذاکره میان دولت ایران با نمایندگان شرکت نفت ایران و انگلیس و «فرانسیس شپرد» سفیر وقت انگلیس در ایران، شپرد روز ۴ اسفند ۱۳۲۹ در نامه‌ای به رزم‌آرا، بر آمادگی شرکت برای تنظیم قرارداد بر پایه تنصیف درآمد تاکید کرد. اما رزم‌آرا با پوشیده نگاه داشتن موافقت‌نامه ۵۰-۵۰، همچنان در جلسه کمیسیون نفت، بر مخالفت با ملی شدن صنعت نفت در ایران به دلیل مشکلات فنی، اقتصادی و سازمانی ملی شدن نفت و همچنین مشکل نداشتن متخصص و امکانات لازم به ویژه در زمینه حمل و نقل (کشتی نفتکش) و بازار فروش اصرار می ورزید. در این میان اسنادی وجود دارد که به ارتباطات رزم‌آرا با سفیر انگلیس در خصوص نفت و تصویب قرارداد الحاقی نفت و مقابله با نمایندگان مخالف اشاره دارد.
کد خبر: ۸۸۱۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۱۲/۲۸
به بهانه سالگرد ملی شدن صنعت نفت
گزارش حاضر مروری خواهد داشت بر مهمترین آثاری که درباره نقش دستگاه‌های امنیتی غربی به ویژه آمریکا و انگلستان در سنگ‌اندازی و ممانعت از به نتیجه رسیدن نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران انجام شده است. بر خلاف دولتمردان انگلیسی که تقریباً از همان نخستین روزهای توطئه بر سر انجام کودتا و سرنگونی خشونتبار دولت مصدق اتفاق نظر داشتند، دودلی‌ها و تردیدها در جبهۀ آمریکایی تا آخرین لحظات هم (حتی نزد خود آیزنهاور) ادامه داشت.
کد خبر: ۸۸۱۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۱۲/۲۷
گفتگو با دکتر محسن سراج؛
میزان تورم در زمان دکتر مصدق نزدیک ۶ درصد بود. بعد از دکتر مصدق شاهد تورم دو برابری هستیم. در سال ۵۶، کار به تورم ۴۰۰ درصد می‌‌رسد. در تمام صنایع، تجارت و خدمات در دوران دکتر مصدق رشد داشتیم. موازنۀ تجارت خارجی، برای اولین بار وآخرین بار، بدون نفت در تاریخ ایران در زمان دکتر مصدق مثبت است. اگر الان میگویند که دولت در حال فروپاشی اقتصادی بود و مردم در حال فقر وبدبختی بودند، اگر این دروغ‌‌هایی که دوستان میگویند درست بود، دیگر چه احتیاحی به کودتا وجود داشت؟ چه احتیاجی بود امریکا و انگلیس این‌طور خود را با کودتا منفور کنند؟ صبر می‌‌کردند تا دولت مصدق سقوط کند. همین دولت تا زمان کودتا ۲۸ ماه روی کار بود.
کد خبر: ۸۸۱۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۱۲/۲۶
دیدگاه
پس از انتصاب دیوید اوِن به وزارت امور خارجه انگلستان در فوریه 1977، سیاست خارجی انگلستان بر پایه رعایت حقوق بشر در تعاملات بین‌المللی تدوین شد. اُون که به ایران به‌عنوان یک نیروی حافظ منافع غرب در منطقه خلیج‌فارس حساس بود، هم‌زمان تلاش می‌کرد خود را به‌عنوان قهرمان حفظ حقوق بشر در سطح بین‌الملل معرفی کند و از سوی دیگر از دیکتاتوری محمدرضا پهلوی حمایت کند. به این بهانه بررسی کوتاهی از روابط دولت انگلستان و ایران در سال پایانی عمر حکومت پهلوی خواهیم داشت.
کد خبر: ۸۶۳۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۱۰/۱۰
روایتی از زمانی که ایران اشغال شد
مردی که انگلیسی‌ها بیش از هر کس در تهران درجستجویش بودند حاج امین الحسینی مفتی اعظم فلسطین بود. رشید عالی گیلانی معاون الحسینی قبلاً از ایران گریخته و به ترکیه رفته بود، اما مفتی و همکاران عراقیش در یک هتل بسیار لوکس کوهستانی در کوه‌های دربند مشرف به تهران باقی بودند.
کد خبر: ۸۵۲۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۰۶/۲۶
به روایت اسناد سفارت انگلیس؛
گزارش سیاسی نماینده بریتانیا در ایران در سال 1926 در جلد هفتم از مجموعه «یادداشت‌های سیاسی ایران» توسط مرکز اسناد انقلاب اسلامی منتشر شده است. این مجموعه که شامل گزارش‌های سیاسی بین سال‌های 1302 تا 1305 را در بر می‌گیرد، برشی مهم از تاریخ ایران است که پهلوی جایگزین قاجار می‌گردد.
کد خبر: ۸۵۲۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۰۶/۲۸