نقش جغرافیا در ایجاد «دست برتر» تنگه هرمز و چالش نظامی-اقتصادی دشمن
پایگاه اطلاعرسانی مرکز اسناد انقلاب اسلامی - بهنام علیپور؛ فتح، ظفر و پیروزی در حوزه نظامی از دیرباز تا عصر حاضر، ارتباط مستقیم با عوامل جغرافیایی چون پستی و بلندی زمین داشته است؛ همچنین وجود رشتهکوهها، عرض و طول گذرگاهها در خشکی و دریا نیز بخشی از عوامل جغرافیایی و عوارض طبیعی زمین به حساب میآیند.
نبرد اخیر (جنگ رمضان) به وضوح تاثیر و قدرت جغرافیا را در کشمکشهای نظامی نشان داد. تسلط بر تنگه هرمز به عنوان یکی از عوارض طبیعی و عامل جغرافیایی در جنگ رمضان موجب تفوق ایران شد و دشمن با وجود توان تکنولوژیک و فناوری محور به ستوه آمد؛ همین مسئله موجب شد تا با دکتر «بهادر زارعی»، عضو هیات علمی گروه جغرافیای سیاسی دانشگاه تهران و استاد جغرافیای سیاسی «دافوس» به گفتوگو بنشینیم که در ادامه از نظر میگذرد.
در جنگ رمضان، «دست برتر» در حوزه نظامی به واسطه وسعت سرزمینی، عوارض طبیعی زمین و جغرافیا خاص با ایران بود و تنگه هرمز به عنوان یکی از ظرفیتها مورد استفاده واقع شد، ضمن تشریح این موضوع نمونههای دیگری از عوامل جغرافیایی که کار دشمن را سخت و دست برتر را نصیب ما کرد، سراغ دارید؟
وسعت سرزمینی یکی از ظرفیتهای جغرافیای نظامی، جغرافیای اقتصادی و جغرافیای سیاسی در یک کشور هست؛ ایران هجدهمین کشور پهناور دنیا محسوب میشود که اگر مساحت ۳۷ جزیره ایرانی را نیز حساب کنیم، جزو هفده کشور به اصطلاح وسیع دنیا هستیم.
در طول تاریخ کشورهایی که پهناور بودند به سادگی و به راحتی مورد اشغال قدرتهای دیگر قرار نگرفته و نمیگیرند؛ وبه عنوان نمونه هیچ کشوری در طول تاریخ نتوانست روسیه را اشغال کند - از ناپلئون تا هیتلر - بنابراین این وسعت سرزمین یک نعمت خدادادی است.
در جنگ تحمیلی صدام که وعده اشغال سه روزه ایران و تهران را داده بود، نتوانست از آبادان و خرمشهر عبور کند و همانجا زمین گیر شد.
علی ایران دارای جزایر سی و هفت گانهای در خلیج فارس هست که هفت جزیره از این ۳۷ جزیره بسیار استراتژیک به حساب میآیند که از هرمز شروع میشود و تا تنب بزرگ ادامه دارد و به آنها «جزایر قوسی نظامی» میگویند؛ جزیره هرمز در فاصله ۲۲ مایلی تنگه واقع شده و برای کنترل تنگه کافیست که همین جزیره را در اختیار داشتید.
عرض تنگه هرمز در طولانیترین بخش ۹۵ کیلومتر و در کوتاهترین قسمت 33 کیلومتر است؛ از جنگ تحمیلی ۸ ساله به این سو ما به این خودباوری نظامی در خلیج فارس رسیدیم که ما میتوانیم عبور و مرور در خلیج فارس را یک روزی کنترل، محدود یا مسدود کنیم.
هیچ قدرتی بدون اجازه ایران امکان عبور و مرور از تنگه را ندارد برای اینکه ایران هزار و سیصد و هفتاد و پنج کیلومتر ساحل در شمال خلیج فارس دارد و با استفاده از موشک بدون در نظر گرفتن جزایر امکان کنترل و مسدود کردن تنگه ممکن است.
تقریبا ۶۶ درصد از مساحت جزایر در خلیج فارس متعلق به ایران است و به رغم اینکه آمریکا ۱۳ هزار بار ایران و رژیم صهیونیستی ۱۰هزار بار ایران را بمباران کرد، به واسطه ظرفیت جغرافیایی به آنچه که مد نظر داشتند نرسیدند.
جان بولتون، مشاورسابق امنیت ملی آمریکا گفته بود که اگر ترامپ یک بار نقشه جغرافیا را نگاه میکرد و اهمیت تنگه هرمز را میدانست، وارد این جنگ نمیشد.
تا چه اندازه میتوانم از ظرفیت تنگه هرمز به عنوان یک گلوگاه اقتصادی استفاده کنیم، آیا شرایطی وجود دارد که این مزیت به یک مشکل برای ایران بَدَل شود؟
ایران تنگه ی هرمز را برای رسیدن به مطالبات و جبران و ویرانیها مسدود کرده است تا از طریق گرفتن مالیات جبران خسارت کند.
پس شما این مسدودیت را مقطعی برآورد میکنید؟
شاید به دلیل فشارهای بینالمللی نتوانیم در بلندمدت ادامه بدهیم برای اینکه دنیا دچار مشکل میشود. با این حال تنگه به عنوان اهرم و دست برتر ما همیشه قابل استفاده است و اگر رفتار ناپسندی از جانب کشوری با ایران صورت بگیرد، میتوانیم جلوی عبور و مرور کشتیهای آن کشور را بگیریم. این ویژگی جغرافیایی، به ایران امکان مقابله با تهدیدات و تحریمها را میدهد.
در خصوص جزایر ششگانه استراتژیک که در کنترل و انسداد تنگه هرمز موثر هستند صحبت شد، نام این جزایر چیست؟
هرمز، لارک، تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی جزایری هستند که به ما در بستن تنگه هرمز کمک میکنند البته قشم نیز میتواند جزو همین جزایر باشد. این جزایر استراتژیک و به اصطلاح نظامی ما هستند که هم نقش اقتصادی برای ما دارند و هم نقش نظامی دارند.
بعضی از این جزایر حدود ۱۵۰ متر ارتفاع دارند و موجب تسلط ما بر تنگه میشوند مثل این میماند که شما بالای یک کوه ایستاده باشید و قصد کنترل یک دره را داشته باشید.
سه جزیره ایرانی که امارات ادعای مالکیت آن را دارد چه تاثیری در برتری ما در خلیج فارس دارد؟ آیا وجود این سه جزیره نقشی در ایجاد دست برتر داشته است؟
بدون دراختیار داشتن این ۳ جزایر امکان بستن تنگه را نداشتیم - نه که اصلا نداشته باشیم - ما ظرفیتهای فراوانی داریم، سواحل ۶۳۰ کیلومتر سواحل بوشهر این ظرفیت را به ما میدهد.
همکاری اعراب به ویژه امارات با آمریکا تا چه اندازه برگرفته از اختلاف نظر در خصوص و سه جزیره ایرانی است؟
امارات متحده عربی یک روز هم در برابر ایران دوام نمیآورد – چگونه میتواند دنبال جزایر باشد!؟ - حکومت آنها مشروعیت و مقبولیت ملی ندارد چون اقتدار آنها برخاسته از رای و نظر مردم نیست؛ حکومت این کشورها برآمده از خاندانهایی است که با «آل» خطاب میشوند مثل «آل نهیان»، «آل خلیفه»، «آل قابوس» و... بزرگترین خانواده و خاندان اینها ۱۵هزار نفر است که فاقد مشروعیت و پشتوانه ملی هستند و به دلیل ترس ناچارند امنیت ملیشان را به کشورهای دیگر بسپارند.
آمریکا هیچوقت برای کمک به امارات ۳ جزیره را اشغال نمیکند چون برای فروش سلاح و حضور در منطقه همیشه به یک دشمن فرضی نیاز دارد؛ آمریکا تعمداً اختلافات را در منطقه دامن میزند و مانع حل و فصل مسائل میشود.
