ادعا‌های دولت امارات درباره جزایر سه‌گانه ایرانی در مقاطع بحرانی همواره تنش‌ها را افزایش داده است. خاطرات مرتضی موسوی، از اعضای برجسته ضدجاسوسی ساواک، نشان می‌دهد که ایران چگونه در دوران پهلوی این جزایر را بازپس گرفت و در آغاز جنگ تحمیلی هشت ساله، با یک ماموریت اطلاعاتی امارات را از ادامه ادعا‌های خود بازداشت.
کد خبر: ۱۱۵۳۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۷/۱۴
نقطه عطف روابط رژیم پهلوی و آل سعود
در سال ۱۹۶۵، ملک فیصل از تهران بازدید کرد و با همکاری شاه، تلاش زیادی را برای تشکیل یک اتحاد اسلامی برای مقابله با پروژه ملی‌گرایی عربی به رهبری جمال عبدالناصر آغاز کرد. اما با مرگ عبدالناصر در سپتامبر ۱۹۷۰، فصل دیگری با عنوان رقابت عربستان سعودی و ایران برای نزدیکی به آمریکا و نفوذ در خلیج فارس آغاز می‌شود.
کد خبر: ۱۱۵۰۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۷/۰۲
به روایت اسناد
در نوزدهم آذر ۱۳۰۹، تشکیلات کل نظمیه مملکتی در گزارشی محرمانه به دفتر مخصوص شاهنشاهی اعلام کرد که اتباع ایرانی مسافر یا مقیم دبی، شارجه و عمانات با بدرفتاری متنفذین محلی روبه‌رو هستند؛ بدرفتاری‌ای که نه‌تنها شامل ممانعت از ورود کسانی می‌شد که لباس متحدالشکل ایرانی بر تن داشتند، بلکه با بی‌توجهی کامل حکومت‌های محلی به شکایات ایرانیان همراه بود و مقامات نظمیه آن را نتیجۀ تحریکات عمّال انگلیس می‌دانستند.
کد خبر: ۱۱۴۷۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۶/۲۰
به‌روایت اسناد آمریکایی
در ۲۳ ژانویه ۱۹۸۰، جیمی کارتر در برابر کنگره ایالات متحده اعلام کرد که خلیج فارس دیگر صرفاً یک منطقه راهبردی یا منبع انرژی نیست، بلکه بخشی از «منافع حیاتی» آمریکا به‌شمار می‌رود و هرگونه تلاش قدرت خارجی برای تسلط بر آن با نیروی نظامی پاسخ داده خواهد شد. این اعلامیه که به «دکترین کارتر» شهرت یافت، نقطه پایان سیاست غیرمستقیم واشنگتن در خلیج فارس و آغاز عصر حضور مستقیم، دائمی و هژمونیک نظامی آمریکا در یکی از مهمترین گلوگاه‌های انرژی و ژئوپلیتیک جهان بود. اعلامیه‌ای که نه تنها بازتاب بحران‌های پیاپی اواخر دهه ۱۹۷۰ بود، بلکه مسیر سیاست خارجی آمریکا در خاورمیانه را برای دهه‌های بعد تعیین کرد و هنوز هم پیامدهای آن بر امنیت منطقه‌ای، مناسبات قدرت‌های بزرگ و مفهوم حاکمیت در خلیج فارس سایه افکنده است.
کد خبر: ۱۱۳۹۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۱۴
از اشغال تا هژمونی بر خلیج فارس؛
اشغال ایران در شهریور ۱۳۲۰، اگرچه با هدف تأمین مسیر‌های تدارکاتی متفقین انجام شد، اما در عمل، سرآغاز تحولی بنیادین در ساختار قدرت ایران بود که کمتر از زاویه اسناد طبقه‌بندی‌شده واشنگتن به آن پرداخته شده است. این پژوهش تاریخی، با استناد به مکاتبات محرمانه وزارت خارجه ایالات متحده، نشان می‌دهد که چگونه آمریکا در سایه ضعف ناشی از اشغال، از انتصاب مستشار در شهربانی و ژاندارمری آغاز کرد، سپس به بازسازی مالی وزارت جنگ و ارتش ایران دست زد و نهایتاً با ابزار «کمک‌های لند-لیز» به معادلات سیاسی داخلی کشور جهت داد. اوج این مسیر هژمونیک، در یادداشت صریح والاس موری در اوت ۱۹۴۲ متجلی می‌شود که از «اداره عملی ایران» سخن می‌گوید؛ مسیری که پس از انقلاب اسلامی، در قالب «دکترین کارتر» به اعلام رسمی تعهد نظامی آمریکا به خلیج فارس انجامید و ماهیت استراتژیک نگاه واشنگتن به تهران را برای همیشه آشکار ساخت.
کد خبر: ۱۱۳۹۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۱۵
به روایت منوچهر هاشمی؛
در قلب دوران حاکمیت پهلوی دوم، جزیره استراتژیک خارک نه زیر سلطه دولت مرکزی، که در تصرف یکی از اقمار محلی نفوذ انگلیس بود؛ مردی که گمرکات را در اختیار داشت و مانع از احداث خط لوله نفت توسط شرکت ملی نفت ایران می‌شد. به وزیران و مقامات رده بالای نظامی دستور می‌داد و حتی رئیس اداره ضد جاسوسی ساواک هم در برخورد با او دچار تردید بود.
کد خبر: ۱۱۳۸۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۱۱
بنادر جنوب، دروازه‌های راهبردی ایران
بنادر جنوبی ایران تنها مراکز تخلیه و بارگیری کالا نیستند، بلکه دروازه‌های راهبردی کشور برای پیوند با اقتصاد جهانی، توسعه ترانزیت، تأمین امنیت ملی و تثبیت جایگاه ژئوپلیتیکی ایران محسوب می‌شوند. موقعیت ممتاز این بنادر در کرانه خلیج فارس و دریای عمان، آنها را به یکی از مهمترین سرمایه‌های راهبردی جمهوری اسلامی ایران تبدیل کرده است.
کد خبر: ۱۱۳۵۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۳۱
به‌روایت علینقی عالیخانی
در سال ۱۹۶۰، علینقی عالیخانی، اقتصاددان و وزیر اسبق اقتصاد ایران، در سفری به شیخ‌نشین‌های جنوب خلیج فارس با شیخ صقر شارجه آشنا شد؛ مردی بی‌پول، اما بلندپرواز که از همه می‌ترسید و به ایران چشم امید دوخته بود. این دیدار می‌توانست به نخستین حضور نفتی فرامنطقه‌ای ایران بدل شود، اما سهل‌انگاری اجرایی و بی‌تجربگی کارشناسان جوان، این فرصت تاریخی را برای همیشه از دست داد.
کد خبر: ۱۱۳۴۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۲۸
نگاهی تاریخی به سلاح آبی ایران
در این پرونده با رویکرد تاریخی به اهمیت این تنگه راهبردی و فراز و نشیب‌های مرتبط با آن در کوران حوادث سیاسی و بحران‌های جهانی پرداخته شده است.
کد خبر: ۱۱۳۳۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۲۳
امکان انسداد تنگه در سال ۵۸ به اذعان نشریات خارجی
بهار سال ۵۸، درگیری مرزی میان ایران و عراق رو به وخامت گذاشت و ۱۰ هواپیمای عراقی در ۴ نوبت ۶ قریه از توابع سردشت را بمباران کردند؛ مجله «الحوادث» طی گزارشی نوشت: «آمریکا توطئه کرده است که در زمستان آینده منطقه خلیج فارس را به آتش بکشاند که نخستین شراره آن نیز از خوزستان آغاز خواهد شد... آمریکا می‌خواهد میان ایران و عراق برخورد ایجاد کرده و خلیج فارس را به آتش بکشد، حریقی که محدود به چاه‌های نفت ایران نخواهد بود بلکه باعث بسته شدن تنگه هرمز خواهد شد».
کد خبر: ۱۱۲۵۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۲۱
«خلیج فارس ایران؛ محل دفن ریگان»
عملیات «صاعقه» در مرداد ۱۳۶۶ پاسخی به طرح «ارادۀ جدی» آمریکا برای اسکورت نفتکش‌های کویتی و عربستان بود که حمایت از صدام را برعهده داشتند که به فرماندهی نادر مهدوی انجام شد. این عملیات توانست سیطره ارتش پرادعای آمریکایی در خلیج‌فارس با چالش عظیمی مواجه کند.
کد خبر: ۱۱۱۷۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۲۴
نطق طوفانی آیت‌الله خامنه‌ای در سال ۱۳۶۲؛
اسفند ماه ۱۳۶۲ پس از آن که ارتش بعثی صدام کشتی‌های ایرانی در خلیج فارس مورد هدف قرار داد تا جنگ را به میدان اقتصادی بکشاند، جمهوری اسلامی ایران برای اقدام متقابل از اهرم بستن تنگه هرمز نام برد.مهمترین تهدیدها توسط رئیس‌جمهور وقت آیت‌الله سید علی خامنه‌ای در خطبه‌های نماز جمعه ۱۲ اسفند ۱۳۶۲ صورت گرفت.
کد خبر: ۱۱۱۷۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۲۲
به روایت اسناد لانه جاسوسی
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، آمریکا به دنبال راه‌هایی برای تأمین امنیت خلیج فارس و تنگه هرمز بود. از این رو، بحث همکاری منطقه‌ای میان کشور‌های حاشیه جنوبی خلیج فارس مطرح شد، اما در برخی از اسناد لانه جاسوسی ـ مانند سندی که در این یادداشت به آن پرداخته‌ایم ـ مشاهده می‌شود که آمریکا از همان ابتدا امید و اطمینانی به توان و قابلیت کشور‌های مذکور نداشته است.
کد خبر: ۱۱۱۷۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۲۵
خلیج فارس و تنگه هرمز در اسناد لانه جاسوسی
یکی از دغدغه‌های اصلی ایالات متحده آمریکا در ماه‌های نخست پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، مسئله امنیت خلیج فارس و به‌ویژه تنگه هرمز بود. اسناد لانه جاسوسی نشان می‌دهد که واشنگتن با نگرانی از تغییر موازنه قدرت در منطقه، در تلاش بود ترتیبات جدیدی برای حفظ جریان نفت و کنترل این گذرگاه راهبردی ایجاد کند. سند شماره ۹۶ مورخ ۵ مه ۱۹۷۹ (۱۵ اردیبهشت ۱۳۵۸) نمونه‌ای از این تلاش‌هاست.
کد خبر: ۱۱۱۶۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۲۰
خطابه تاریخی آیت‌الله خامنه‌ای درباره «برگ برنده» ایران
وقتی صدام در بحبوحه جنگ ایران و عراق با حمله به کشتی‌های حامل نفت آتش جنگ را به خلیج فارس کشید، ایران، بستن تنگه هرمز را به عنوان تهدید و «برگ برنده» رو کرد و این موضوع، ترس رئیس جمهور وقت آمریکا را در پی داشت تا جایی که ریگان در واکنش به تهدید ایران گفت: «خود را در باز نگه‌داشتن تنگه هرمز متعهد می‌دانم».
کد خبر: ۱۱۱۶۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۱۹
در گفت‌و‌گو با استاد جغرافیای سیاسی مطرح شد؛
بهادر زارعی، عضو هیئت علمی گروه جغرافیای سیاسی دانشگاه تهران گفت: ایران بدون احتساب جزایر خلیج فارس به عنوان هجدهمین کشور پهناور دنیا و با احتساب جزایر هفدهمین کشور وسیع به حساب می‌آید؛ تقریبا ۶۶ درصد از مساحت جزایر در خلیج فارس متعلق به ایران است؛ بعضی از این جزایر حدود ۱۵۰ متر ارتفاع دارند و موجب تسلط ما بر تنگه می‌شوند؛ تنگه‌ای که در طولانی‌ترین بخش ۹۵ کیلومتر و در کوتاه‌ترین قسمت ۳۳ کیلومتر است و با استفاده از ظرفیت آن می‌توان بر گلوگاه اقتصادی دنیا مسلط شد.
کد خبر: ۱۱۱۶۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۱۹
به‌روایت اسناد
اسنادی از سال ۱۳۰۶ شمسی نشان می‌دهد که حکومت رضاشاه در برابر سلطه نظامی انگلستان بر خلیج فارس ناتوان بوده است. ورود بدون اطلاع کشتی جنگی انگلیس به بندر بوشهر، تنها پاسخِ استعلام و راپرت‌نویسی مقامات ایرانی را در پی داشت، نه اقدام عملی برای صیانت از آب‌های سرزمینی.
کد خبر: ۱۱۱۵۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۱۵
حضور سبز در پهنه آبی
کد خبر: ۱۱۱۵۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۱۳
به مناسبت ۱۰ اردیبهشت منتشر شد؛
این پرونده با استناد بر منابع تاریخی داخلی و خارجی، نقشه‌های به جای مانده، روایت‌ها و خاطرات منتشر نشده به دفاع از نام تاریخی خلیج فارس و حاکمیت ایران بر جزایر پرداخته است.
کد خبر: ۱۱۱۴۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۱۰
به بهانه ۱۰ اردیبهشت؛ روز ملی خلیج فارس
مرز‌های آبی فقط خطوطی روی نقشه‌ها نیستند؛ بلکه در پس هر خط و مرز، مجموعه‌ای از حقوق حاکمیتی، منافع اقتصادی و ملاحظات امنیتی نهفته است. در خلیج فارس، فهم دقیق این مرز‌ها ضمن شناخت مقدماتی از انواع مناطق دریایی و قوانین حاکم بر آنها، ضروری به نظر می‌رسد.
کد خبر: ۱۱۱۳۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۱۰