روایتی جدید از کودتای ۲۸ مرداد
چهار مقاله‌ای که در ادامه از نظر می‌گذرد، توسط مرحوم دکتر کریم سلیمانی، دانشیار فقید دانشگاه شهید بهشتی، نگارش یافته است. ایشان برای اولین بار ریشه‌های کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ را نه در روزها و هفته‌های وقوع این حادثه، بلکه با نگاهی نوآورانه به یک سال پیش از آن بازمی‌گرداند.
کد خبر: ۱۱۴۲۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۲۸
به روایت پروژه تاریخ شفاهی دانشگاه هاروارد
ابوالقاسم لباسچی، از فعالان بازار و نزدیکان جبههٔ ملی، در مصاحبه با پروژهٔ تاریخ شفاهی دانشگاه هاروارد، فضای ملتهب تهران را در آستانهٔ کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ تشریح می‌کند. او با اشاره به تشنج‌آفرینی هم‌زمان دربار و حزب توده، تکرارِ روزانهٔ هشدار‌های کودتا از سوی حزب توده را عامل عادی‌سازی و بی‌اثر شدن آن در اذهان عمومی می‌داند و معتقد است همین مسئله، مردم را بهت‌زده و بی‌واکنش کرد. لباسچی تأکید دارد که حزب توده با وجود سازمان‌دهی گسترده، در روز کودتا هیچ کنش مؤثری نشان نداد و در عمل، با ایجاد آمادگیِ محیط، نقش تسهیل کننده‌ای در پیروزی کودتا ایفا کرد.
کد خبر: ۱۱۴۱۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۲۶
بازخوانی نقش رسانه در کودتای ۲۸ مرداد
در بررسی رویداد ۲۸ مرداد، همواره نقش نیروهای سیاسی داخلی، دخالت‌های سازمان سیا و ام‌آی۶، و اختلافات درونی جبهه ملی مورد توجه بوده است؛ اما یک عنصر حیاتی که کمتر به‌صورت مستقل تحلیل شده، نقش رادیو تهران در جریان کودتا است.
کد خبر: ۱۰۵۲۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۵/۲۸
روایتی جدید از کودتای ۲۸ مرداد
چهار مقاله‌ای که در ادامه از نظر می‌گذرد، توسط مرحوم دکتر کریم سلیمانی، دانشیار فقید دانشگاه شهید بهشتی، نگارش یافته است. ایشان برای اولین بار ریشه‌های کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ را نه در روزها و هفته‌های وقوع این حادثه، بلکه با نگاهی نوآورانه به یک سال پیش از آن بازمی‌گرداند.
کد خبر: ۱۰۵۲۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۵/۲۸
کودتای ۲۸ مرداد صرفاً یک جابه‌جایی در قدرت نبود، بلکه سرآغاز تغییرات گسترده‌ی اجتماعی-اقتصادی و دگرگونی‌های فکری و فرهنگی در جامعه‌ی ایران بود. طرح و اجرای این حرکت از سوی انگلستان برای دستیابیِ دوباره به منافع نفتی و نگرانی ایالات متحده از خطر کمونیست و به‌دست‌آوردن سهمی از نفت ایران بود. این کودتای آمریکایی-انگلیسی، در یک نگاه، در پی نابودی حرکت ملی و ریشه‌کن‌ساختن آن در تمامی ابعاد و زمینهها و یا حداقل مخدوش‌کردن آن و بازگردانیدن قدرت و سلطه‌ی ازدست‌رفته‌ی استعمار بود.
کد خبر: ۹۲۲۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۵/۳۱
پس از تمهید مقدمات و هماهنگی‌‌های به عمل آمده با شاخه‌‌ی نظامی کودتاگران در تهران، عوامل مختلف با یکدیگر هماهنگ شدند. اشرف پهلوی، برادران رشیدیان، شوارتسکوف نماینده‌‌ی آمریکاییها در تهران به همراه افسران ارتش، به عنوان مهره‌‌های اصلی صحنه‌‌ی کودتا، نقش‌‌ها و مسئولیت‌‌های خود را دریافت کردند.
کد خبر: ۹۲۲۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۶/۰۱
ارتش شاهنشاهی جایگاه مهمی در سقوط دولت مصدق داشت. دستگاه‌های اطلاعاتی آمریکا و انگلستان به خوبی می‌دانستند که ضمانت اجرای موفق کودتا همراهی هسته‌های قدرتمندی درون ارتش ایران است. بنابراین مأموران کارآزموده‌ای همچون جورج کارول مسئولیت مذاکره و تشکیل حلقه‌های همراه در ارتش با طرح کودتا را بر عهده گرفتند. کارول توانست با همکاری سه افسر عالی‌رتبه به نام‌های نادر باتمانقلیچ، حسن اخوی و عباس فرزانگان اهداف مدنظر کودتاچیان را در ارتش عملیاتی کند. آنچه در ادامه می‌آید مشروح فرآیند انتخاب، آماده‌سازی و هماهنگ‌سازی هسته‌های همراه با طرح کودتا درون ارتش شاهنشاهی ایران است.
کد خبر: ۹۲۲۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۵/۳۱
دوره‌ی ملی شدن صنعت نفت و متعاقب آن کودتای آمریکایی- انگلیسی ۲۸ مرداد، یکی از مهمترین و تاثیرگذارترین دوران تاریخ معاصر ایران به شمار می‌آید. به این مناسبت مروری بر اسناد موجود درباره‌ی طرح اولیه‌ی کودتا به دست انگلستان خواهیم داشت که توسط دونالد ویلبر نگارش یافته است. ویلبر، ایران شناس، معمار و جاسوس آمریکایی بود که نقش مهمی در طراحی مقدمات کودتای ۲۸ مرداد داشت و مشروح طرحی که در سطور ذیل مطرح می‌شود، نخستین‌بار توسط سازمان سیا در سال ۲۰۰۰ منتشر شد.
کد خبر: ۹۲۱۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۵/۲۹
اگرچه بر پایه‌ی اسناد و شواهد تاریخی که تا به امروز در دسترس قرار گرفته، شکی وجود ندارد که ایالات متحده‌ی آمریکا در اجرا و سامان‌دادن کودتای ۲۸ مرداد نقش‌آفرین و صحنه‌گردان اصلی بوده است، اما روایت اسناد منتشرشده از مکاتبات میان سفیر آمریکا در تهران، لوئی هندرسون، و دفتر وزارت امور خارجه‌ی آمریکا در واشنگتن حاوی نکات بسیار ارزشمندی است که بینش عمیق‌تری نسبت به مواضع و نوع نگرش آن‌ها به موضوع کودتا و اوضاع داخل ایران ارائه می‌کند. به این بهانه، متن مکاتبات سفیر در تهران و دفتر وزارت در واشنگتن، دو روز پس از به نتیجه رسیدن کودتا، را مرور می‌کنیم.
کد خبر: ۹۲۱۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۵/۲۸
به بهانه سالگرد انتشار اسناد دولت آمریکا درباره‌ی کودتای ۲۸ مرداد
بر اساس اسناد وزارت امور خارجه‌ی آمریکا، که در سال ۲۰۱۷ از طبقه‌بندی محرمانه خارج شده‌اند، وزارت خارجه‌ی بریتانیا در اواخر سال ۱۹۵۲، چندبار از دولت ترومن خواسته بود تا پیشنهاد کودتا برای سرنگونی محمد مصدق، نخست وزیر ایران، را در دستور کار قرار دهد. امروز برای اولین بار، دو یادداشت فوق‌محرمانه از مقامات ارشد دولت آمریکا منتشر می‌شود که به مجموعه‌ای از ارتباطات و جلساتی که در اکتبر ۱۹۵۲ آغاز شد اشاره دارد.
کد خبر: ۹۰۵۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۳/۲۶
سقوط کابینه کودتا
فضل الله زاهدی در جریان کودتای 28 مرداد 1332 و سقوط دولت مصدق، به عنوان نخست وزیر برگزیده شد و پس از بازگشت شاه در ۳۱ مرداد ۱۳۳۲، وزيران انتخابی خود را در كاخ سعدآباد به شاه معرفى كرد و در چهارم شهريور، به فرمان شاه، از درجه سرلشكرى به سپهبدى ارتقا يافت و تا 16 فروردین 1334 همچنان به کار خود به عنوان نخست وزیر ادامه داد. زاهدی به دستور شاه از قدرت کنار رفت و در 16 فروردین 1334، یعنی یک روز پس از استعفا، ایران را ترک و با سمت تشريفاتى «رياست نمايندگى دائم ايران در دفتر اروپايى سازمان ملل» رهسپار اروپا گردید و جز برای شرکت در مراسم ازدواج پسرش اردشیر و شهناز دختر محمدرضا پهلوی به ایران بازنگشت.
وی 11 شهریور 1342 در ژنو درگذشت و طبق وصیت وی، جنازه اش به تهران بازگشت و در امامزاده عبدالله شهرری به خاک سپرده شد.
کد خبر: ۸۸۵۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۱/۱۶
به بهانه سالگرد ملی شدن صنعت نفت
گزارش حاضر مروری خواهد داشت بر مهمترین آثاری که درباره نقش دستگاه‌های امنیتی غربی به ویژه آمریکا و انگلستان در سنگ‌اندازی و ممانعت از به نتیجه رسیدن نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران انجام شده است. بر خلاف دولتمردان انگلیسی که تقریباً از همان نخستین روزهای توطئه بر سر انجام کودتا و سرنگونی خشونتبار دولت مصدق اتفاق نظر داشتند، دودلی‌ها و تردیدها در جبهۀ آمریکایی تا آخرین لحظات هم (حتی نزد خود آیزنهاور) ادامه داشت.
کد خبر: ۸۸۱۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۱۲/۲۷
گفتگو با دکتر محسن سراج؛
میزان تورم در زمان دکتر مصدق نزدیک ۶ درصد بود. بعد از دکتر مصدق شاهد تورم دو برابری هستیم. در سال ۵۶، کار به تورم ۴۰۰ درصد می‌‌رسد. در تمام صنایع، تجارت و خدمات در دوران دکتر مصدق رشد داشتیم. موازنۀ تجارت خارجی، برای اولین بار وآخرین بار، بدون نفت در تاریخ ایران در زمان دکتر مصدق مثبت است. اگر الان میگویند که دولت در حال فروپاشی اقتصادی بود و مردم در حال فقر وبدبختی بودند، اگر این دروغ‌‌هایی که دوستان میگویند درست بود، دیگر چه احتیاحی به کودتا وجود داشت؟ چه احتیاجی بود امریکا و انگلیس این‌طور خود را با کودتا منفور کنند؟ صبر میکردند تا دولت مصدق سقوط کند. همین دولت تا زمان کودتا ۲۸ ماه روی کار بود.
کد خبر: ۸۸۱۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۱۲/۲۶
مرکز اسناد انقلاب اسلامی در هفتادمین سالگرد کودتای ۲۸ مرداد منتشر می‌کند:
فرمان انتصاب سپهبد فضل‌الله زاهدی به نخست‌وزیری در ۲۲ مرداد ۱۳۳۲ صادر شد یا ۲۳ مرداد؟ پاسخ به این سؤال از این جهت اهمیت دارد که به یکی از مهمترین مناقشات درباره مخدوش بودن فرمان محمدرضاشاه پهلوی که بامداد ۲۵ مرداد ۱۳۳۲ توسط سرهنگ نعمت‌الله نصیری، رئیس گارد شاهنشاهی تحویل داده شد، پایان می‌دهد.مرکز اسناد انقلاب اسلامی در هفتادمین سالگرد کودتای آمریکایی - انگلیسی ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، برای اولین بار نسخه ماشین‌نویسی‌شده فرمان انتصاب زاهدی به نخست‌وزیری را منتشر می‌کند که دفتر نخست‌وزیری اصالت آن را تائید کرده بود.
کد خبر: ۸۵۰۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۰۵/۲۸
برگی از دشمنی رسانه‌های انگلیسی با ملت ایران
نخست وزیر چرچیل نیز با بی بی سی هماهنگ کرده است که در اعلام نیمه شب بی بی سی تغییری جزئی داده شود تا حضرتعالی از این بابت خیالتان راحت باشد.
کد خبر: ۸۰۸۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۷/۱۱
در همین سبزوار که مرگ بر شاه میگفتند، فردا ورق برگشت و از همان مصدقی که از او حمایت کرده بودند، به او فحش و ناسزا میگفتند. در عرض 24 ساعت قضیه برعکس شد...» جمعی از طرفداران شاه با همراهی اراذل و اوباش به چاپخانه روزنامه‌های اسرار شرق و جلوه حقیقت یورش بردند و پس از غارت اموال، آنجا را به آتش کشیدند.
کد خبر: ۷۹۸۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۵/۲۷
قاسم تبریزی
در ماجرای نهضت ملی نفت و کودتای 28 مرداد، آمریکاییها و انگلیسی‌ها برای اینکه مسئله را وارونه نشان دهند اقدام به تحریف تاریخ کردند. از جمله این تحریف‌ها در کتاب «ناسیونالیسم در ایران» نوشته ریچارد کاتم رخ داد.مارک گازیوروسکی نیز کتابی نگاشت که عنوان مغرضانه‌ای را یدک می‌کشد: «کودتای ایرانی». علاوه بر این در داخل هم گروهی کوشیده‌اند تا تاریخ آن دوره را با غرض‌ورزی ثبت کنند. جریان ملی‌گرا برای تبرئه خویش اقدام به تخطئه جریان مذهبی کرده است. این کار بیش از آنکه «تاریخنگاری» باشد «تاریخ‌سازی» است. پس از پیروزی انقلاب با شکل‌گیری جریان تاریخنگاری مستقل، جریان استعمار در اندیشه ایجاد انحراف در روند تاریخنگاری افتاد. یکی از این طرح‌ها آزادسازی و انتشار گزینشی اسناد بود.
کد خبر: ۷۹۸۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۵/۲۶
گزارش سفارت انگلیس درباره شخصیت‌های سیاسی| بخش سوم
سفارت انگلیس در ایران طی گزارش‌هایی به دولت متبوع خود، به معرفی شخصیت‌های سیاسی ایران می‌پرداخت. این سفارت گزارش جالبی درباره شخصیت مصدق و زاهدی دارد.
کد خبر: ۷۹۸۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۵/۲۶
نقشه کیم روزولت علیه انقلاب اسلامی
اعلیحضرت که از شنیدن حرف‌های کیم [روزولت] به وحشت افتاده بودند، گفتند: «این طرح مثل قصه‌های جیمز باند است.»
کد خبر: ۷۹۸۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۵/۲۵
به دنبال وقوع کودتای 28 مرداد 1332، فدائیان اسلام پس از یک ماه و اندی وقفه، دوباره فعالیت خود را با تشکیل مجالس عزاداری در مسجد و منازل اعضای موثر جمعیت آغاز کردند. سفرهای تبلیغی به شهرهای دیگر نیز در دستور کار فدائیان قرار داشت. در اواخر زمستان ۱۳۳۲ و اوایل بهار ۱۳۳۳، سران جمعیت بویژه خلیل طهماسبی، علاوه بر قم به شهرهایی مانند رشت، شهسوار، چالوس و مشهد مسافرت میکردند تا دیدگاه‌ها و آرمان‌های فدائیان اسلام را تبیین و تبلیغ کنند.
کد خبر: ۷۰۸۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۰۵/۳۱