به‌روایت اسناد
در فرودین سال ۱۳۵۷، نُه روز پس از قطع رابطه آمریکا با ایران و در پی آن «محاصره اقتصادی» کشور، وزیر آموزش و پرورش وقت (شهید محمدعلی رجایی) با بخشنامه‌ای ضمت تبیین راهبرد همیشگیِ متخاصم آمریکا در برابر مردم ایران از معلمان، دانشجویان و آحاد مردم درخواست‌هایی مطرح کرد. این بخشنامه به‌طور کلی توصیه‌هایی برای تاب آوردن در برابر محاصره اقتصادی ددمنشانه آمریکا بر علیه مردم بود.
کد خبر: ۱۱۴۹۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۶/۲۸
بازخوانی
تازه از بیمارستان آمده بودم و هم جراحت داشتم و هم عوارض جراحت ... اوایل شب بود که اطلاع پیدا کردم، نگران بودم و هم در یک حال بهت قرار داشتم... فردا صبح زود با اینکه بعضی‌ها من را منع می‌کردند، سوار ماشین شدم و گفتم مرا به مجلس ببرید. مرا به مجلس آوردند و با زحمت زیاد خودم را به اتاق آقای هاشمی رفسنجانی رساندم و جنازه‌ها را دیدم و مردم هم جمع شده بودند و با اینکه دوستان من را از صحبت کردن منع می‌کردند، ولی دیدم که نمی‌توانم طاقت بیاورم و صحبت نکنم، لذا به میان مردم رفتم و صحبت کردم. در حدود ۱۰ دقیقه با فشار زیاد صحبت کردم و خودم هم فکر نمی‌کردم که بتوانم در آن شرایط صحبت کنم که البته بعد آمدم به زمین افتادم و دکتر‌ها بالای سرم آمدند و به هرحال احساساتم خیلی تند و جوشان بود.
کد خبر: ۱۱۴۵۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۶/۰۸
ببینید
تصاویر زیر قاب‌های کمتر دیده شده‌ای از شهید رجایی در دوران نخست‌وزیری و ریاست‌جمهوری است.
کد خبر: ۱۱۴۴۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۶/۰۷
روایتی از زندگی شهید محمدعلی رجایی؛
ساده‌زیستی شهید رجایی، نه اقدامی نمایشی بلکه برخواسته از باور عمیق او نسبت به مفاهیم دینی بود. کسی که مشهور بود دو دست لباس دارد قناعت و صرفه‌جویی را نه یک رفتار موقتی، بلکه یک اصل اعتقادی و مدیریتی می‌دانست. او در زندگی شخصی به حداقل‌ها اکتفا میکرد و بخشنامه‌های متعددی برای کاهش هزینه‌های اداری و جلوگیری از اسراف در بیت‌المال صادر کرد.
کد خبر: ۱۱۴۴۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۶/۰۷
امتناع نخست‌وزیر
۲۶ مهرماه ۱۳۵۹ محمدعلی رجایی، نخست‌وزیر وقت ایران در راس هیئتی به منظور سخنرانی در سازمان ملل راهی آمریکا شد؛ یکی از حواشی این سفر دیپلماتیک درخواست مقامات آمریکایی برای ملاقات با نخست‌وزیر ایران بود که با امتناع مقام ایرانی مواجه گشت.
کد خبر: ۱۰۶۵۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۷/۲۷
از خاتمی تا خلخالی؛ از تاجزاده تا سروش
یکی از نکاتی که تاثیر بسزایی در مختومه یا مسکوت ماندن پرونده متهمان انفجار هشت شهریور داشت نامهای بود که در آن ۶۱ تن از وزرا، نمايندگان و مسئولين طوماری به دفاع از متهمين امضا و به محضر حضرت امام ارسال کردند. اين نامه با امضای سيد محمد خاتمي وزير وقت ارشاد آغاز و با امضاي عبدالکريم سروش خاتمه می‌يافت. اما جالب ترين بخش نامه، شهادت بهزاد نبوی است که خود در رديف متهمين است. از ديگر امضا کنندگان اين نامه می‌توان به علی‌اکبر محتشمی، روغنی زنجانی، شافعی، زالی، سرحدی‌زاده، حسن عابدی جعفری، عطاءالله مهاجرانی، هادی غفاری، محسن صفائی فراهانی، مصطفی تاجزاده، کمال خرازی، مرتضی حاج، صادق خلخالی و... اشاره کرد. اين نامه اگرچه به نامه ۶۱ امضايی معروف بود، اما ۶۰ امضا بيشتر نداشت.
کد خبر: ۱۰۵۴۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۶/۰۹
صدور حکم نخست‌وزیری شهید رجایی
بنی‌صدر که با رجایی مخالف بود و او را گزینه‌ی تحمیلی مجلس می‌دانست، در اولین روزهای شروع به کار نخست‌وزیر رفتارهای تفرقه‌آمیزی از خود نشان داد. اولین اقدام او صادرنکردن حکم نخست‌وزیری رجائی بود. رئیس جمهور باید حکم نخست‌وزیر را صادر میکرد تا او بتواند در مهلت قانونی که حداکثر ده روز پس از رأی تمایل مجلس بود، اسامی وزیران پیشنهادی و برنامه‌ی دولتش را به مجلس اعلام کند. بنی‌صدر برای اینکه ناخشنودی خود را از انتخاب رجائی نشان دهد، تا روز ۲۹ مرداد، از صدور حکم نخست‌وزیری خودداری کرد.
کد خبر: ۱۰۵۲۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۵/۲۹
اختلاف نظر میان شهید رجایی و ابوالحسن بنی صدر جزء تاریک ترین تجربیات ساختار جمهوری پارلمانی در جمهوری اسلامی است. در این ساختار اجرایی، دو مقام متفاوت سمت رئیس کشور و رئیس دولت را بر عهده می‌گیرند. رئیس دولت که در جمهوری پارلمانی معمولاً نخست‌وزیر یا صدراعظم نامیده می‌شود، ریاست قوه‌ی مجریه را بر عهده دارد و قدرت اصلی اجرایی کشور در اختیار اوست. اما رئیس کشور یا رئیس‌جمهور مقامی تشریفاتی یا دارای اختیاراتی محدود محسوب می‌شود. در تجربه‌ی دو دولت مبتنی بر ساختار جمهوری پارلمانی در تاریخ جمهوری اسلامی، با جنبه‌های مختلفی از اختلاف نظر و ناکارآمدی مواجه بودیم که در نهایت منجر به اصلاح و تبدیل به جمهوری ریاستی شد.
کد خبر: ۹۲۵۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۶/۰۷
نخست وزیری که پروتکل ها را رعایت نمی‌کرد
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، ارزش‌هایی چون ساده‌زیستی و مردمی‌بودن از ویژگی‌های مسئولان بود. از جمله شهید محمدعلی رجایی که در این موارد زبانزد خاص و عام بود. در همین رابطه در اسناد مرکز اسناد انقلاب اسلامی «گزارشی از اداره‌ی امور اجتماعی پلیس تهران وجود دارد که در آن به تردد نخست‌وزیر وقت با موتورسیکلت اشاره شده است.
کد خبر: ۹۱۹۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۵/۲۳
پس از انتخابات ریاست‌جمهوری در هر دوره‌ای یکی از مهم‌ترین مسائل تشکیل کابینه و انتخاب هیئت وزیران است. از‌این‌رو، گروه‌های مختلف اعضای پیشنهادی خود را برای تشکیل کابینه معرفی می‌کردند. در یکی از اسنادی که در گنجینه‌ی مرکز اسناد انقلاب اسلامی نگهداری می‌شود، نامهای از طرف دانشجویان مسلمان پیرو خط امام خطاب به محمدعلی رجایی نخست‌وزیر وقت وجود دارد که در آن به معرفی گزینه‌های پیشنهادی خود پرداخته‌‌اند.
کد خبر: ۹۱۴۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۵/۰۶
به روایت رسول منتجب‌نیا
در پی برگزاری اولین انتخابات ریاست‌جمهوری در بهمن ۱۳۵۸، ابوالحسن بنی‌صدر رئیس‌جمهور شد. او قصد داشت سید احمد خمینی، فرزند امام خمینی را نخست وزیر خود کند که با مخالفت صریح بنیانگذار انقلاب اسلامی، این اتفاق رخ نداد.
کد خبر: ۹۱۳۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۵/۰۴
به روایت مطبوعات
تابستان 1360 در حالی سپری می‌شد که علاوه بر جنگ تحمیلی در مرزهای جنوبی و غربی کشور، برجسته‌ترین شخصیت‌های سیاسی از آیت‌الله بهشتی و یارانش در دفتر حزب جمهوری تا شهیدان رجایی و باهنر در دفتر نخست‌وزیری در اقدامات تروریستی منافقین به شهادت رسیدند.
کد خبر: ۸۹۹۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۳/۰۳
قاب‌های ماندگار تاریخ
به بهانه تشییع پیکر شهیدان خدمت، تصاویر تاریخی از تشییع پیکر اولین رئیس جمهور شهید؛ محمدعلی رجایی و نخست‌وزیرش شهید باهنر در شهریور 1360 از نظر می‌گذرد.
کد خبر: ۸۹۹۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۳/۰۳
بازنشر| به بهانه سالروز درگذشت دیپلمات انقلابی
با مشورت همه بچه‌ها یك حكم ایدئولوژیك نه شرقی نه غربی نوشتم - دیگر این روزها این حكم‌ها را نمی‌نویسند- وقتی برایش آوردم دیگر مجلس رأی داده بود. خودش صدا كرد كه حكم را بیاورید. من حكم را جلویش گذاشتم خواند و گفت خوب است. می‌خواهم این را برای تو بزنم.
کد خبر: ۸۳۷۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۱۲/۱۵
به روایت یکی از بازماندگان انفجار دفتر نخست‌وزیری:
... همان‌طور که قضیه را شرح مى‌دادم یک مرتبه احساسى در من به‌وجود آمد که ناخودآگاه ایستادم. سرم هم مى‌سوخت و چشمم نیز بسته بود، دست که به سرم بردم متوجه شدم آتش از روى موهایم بالا مى‌رود، بعد که چشمم را کمى باز کردم دیدم که سالن پر از دود غلیظ قهوه‌اى رنگ است.
کد خبر: ۸۰۱۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۶/۰۸
رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر هر دو در آتش سوختند و پیکرهای آنها را که بیرون آوردند کاملاً سوخته بودند. آنها را به داخل مجلس آوردند. مشکوک بودند آیا ایشان رجایی است، از خانم رجایی دعوت کردند که جسد همسرش را شناسایی کند - آن موقع هنوز به‌عنوان نماینده مطرح نبود- جنازه را از روی دندان‌های او شناسایی کردند.
کد خبر: ۸۰۱۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۶/۰۸
برگی از خاطرات حسین شیخ الاسلام
یك حكم ایدئولوژیك نه شرقی نه غربی نوشتم. حكم را جلوی شهید رجایی گذاشتم خواند و گفت خوب است. می‌خواهم این را برای تو بزنم. یك دفعه تعجب كردم؛ گفتم من از این كارها نكرده‌ام. فرمودند كه مگر من نخست‌وزیری كرده بودم؟ انقلاب شد و باید این بار را برداریم.
کد خبر: ۷۵۸۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۱۲/۱۵
پایگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی تصاویری از شهید محمدعلی رجایی منتشر کرد که در ادامه می‌بینید.
کد خبر: ۷۱۲۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۰۶/۰۸
«گمان می‌کنم اگر تمام جریان زندگی مرا به صورت کتاب در‌آورند برای دانش‌آموزان مفید باشد»
شهید رجایی: «به کسی تکلیف نمی‌کنم ولی گمان می‌کنم اگر تمام جریان زندگی مرا به صورت کتاب در‌آورند برای دانش‌آموزان مفید باشد.»
کد خبر: ۷۱۲۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۰۶/۰۸
آیت‌الله خامنه‌ای می‌گوید: «یادم است در سال ۵۷ من در ایرانشهر تبعید بودم و شهید باهنر در آنجا به دیدن ما آمد و نسخه‌ای از کتابی که تهیه کرده بود و به وسیله عوامل اطلاعاتی و تحقیقاتی دستگاه و ساواک مورد بررسی قرار گرفته بود را ارائه دادند و ما دیدیم که در آن نسخه شاید ۳ نفر از عوامل دستگاه روی آن مطلب نظر داده بودند و نظرات آنها حاکی از آن بود که از وجود چنین کتابی احساس وحشت می‌کنند.»
کد خبر: ۷۱۲۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۰۶/۰۸