فروشگاه
☰ X
تنگه هرمز
۲۲

تنگه هرمز

تنگه هرمز از دیرباز یکی از مهمترین گلوگاه‌های آبی تاریخ بوده است که صاحبنظران در هر عصری معتقد بودند تسلط بر آن، برای هر کشوری از منظر سیاسی و اقتصادی قدرت‌‌‎آفرین است. در جنگ اخیر پس از حملات جنایتکارانه آمریکا و رژیم صهیونیستی و شهادت رهبر و جمعی از فرماندهان ایرانی، جمهوری اسلامی ایران اقدام به بستن تنگه هرمز کرد. کاری که بسیاری از تحلیلگران و سیاستمداران آن را دور از انتظار می‌دانستند. اما بستن تنگه هرمز و افزایش قیمت نفت و انرژی، فشار مضاعفی را به شخص رئیس‌جمهور آمریکا و تصمیم‌گیران کاخ سفید وارد آورد، تا جایی که بسیاری اهرم تنگه هرمز را به مثابه سلاح هسته‌ای ایران دانستند. در این پرونده با رویکرد تاریخی به اهمیت تنگه هرمز و فراز و نشیب‌های مرتبط با آن در کوران حوادث سیاسی و بحران‌های جهانی پرداخته شده است.

بنی‌صدر در آغاز جنگ هشت‌ساله: تنگه هرمز را می‌بندیم
به‌روایت روزنامه کیهان

بنی‌صدر در آغاز جنگ هشت‌ساله: تنگه هرمز را می‌بندیم

هم‌زمان با آغاز تجاوز رسمی رژیم بعث عراق به خاک ایران در شهریور ۱۳۵۹، روزنامه کیهان در گزارش مورخ ۲ مهر خود از اتخاذ یک راهبرد بازدارنده و مشروط از سوی رئیس‌جمهور وقت (ابوالحسن بنی‌صدر) خبر داد که طی آن هشدار داده شد در صورت همکاری سایر کشور‌ها با عراق، ایران بلافاصله تنگه هرمز را به عنوان شریان حیاتی انرژی جهان مسدود خواهد کرد.
از التماس امنیت تا غلبه جغرافیا بر سیاست؛ وقتی شاه می‌خواست برای تنگه هرمز بجنگد
نگاهی به خاطرات کارگزاران پهلوی

از التماس امنیت تا غلبه جغرافیا بر سیاست؛ وقتی شاه می‌خواست برای تنگه هرمز بجنگد

تلاش‌های رژیم پهلوی برای خرید تجهیزات نظامی از آمریکا و دریافت سهم نفتی بیشتر از شرکت‌های انگلیسی با کارت امنیت تنگه هرمز و خلیج فارس از جمله مواردی است که حتی شاه را مجبور به موضع‌گیری‌های سخت می‌کرد. در خاطرات ۸ تیرماه ۱۳۵۴ اسدالله علم، از زبان شاه آمده است: «برای امنیّت تنگه هرمز که یک قضیّه حیاتی و مماتی برای کشور است جنگ لازم باشد، می‌کنم.»
ردپای آمریکا در آغاز جنگ ایران و عراق
امکان انسداد تنگه در سال ۵۸ به اذعان نشریات خارجی

ردپای آمریکا در آغاز جنگ ایران و عراق

بهار سال ۵۸، درگیری مرزی میان ایران و عراق رو به وخامت گذاشت و ۱۰ هواپیمای عراقی در ۴ نوبت ۶ قریه از توابع سردشت را بمباران کردند؛ مجله «الحوادث» طی گزارشی نوشت: «آمریکا توطئه کرده است که در زمستان آینده منطقه خلیج فارس را به آتش بکشاند که نخستین شراره آن نیز از خوزستان آغاز خواهد شد... آمریکا می‌خواهد میان ایران و عراق برخورد ایجاد کرده و خلیج فارس را به آتش بکشد، حریقی که محدود به چاه‌های نفت ایران نخواهد بود بلکه باعث بسته شدن تنگه هرمز خواهد شد».
تنگه هرمز، تضمین صدور نفت
کتابی که به نقش تنگه هرمز در دوران جنگ می‌پردازد

تنگه هرمز، تضمین صدور نفت

شکست محاصره دریایی ایران در سال ۶۳ + مطبوعات
از حمله به نفت‌کش تا بلوکه کردن دارایی‌ها

شکست محاصره دریایی ایران در سال ۶۳ + مطبوعات

بهار سال ۱۳۶۳ آمریکا برای مهار جمهوری اسلامی، مانع صادرات نفت و بازگشت ارز به ایران شد؛ در همین مقطع «جرالد فورد»، رئیس‌جمهور پیشین آمریکا گفت: «پیروزی ایران در جنگ برای آمریکا یک فاجعه بزرگ است» و آمریکا به کمک صدام و کشور‌های منطقه خلیج فارس را ناامن کرد؛ حجت الاسلام هاشمی رفسنجانی پس از اقدامات و اظهارات مقامات آمریکایی و عراقی هشدار داد که «خلیج فارس یا برای همه امنیت خواهد داشت یا برای هیچکس».
ترس واشنگتن از آسیب‌پذیری تنگه هرمز؛ از پیامدهای یک حادثه محدود تا طرح‌های جایگزین انتقال نفت
تنگه هرمز در اسناد لانه جاسوسی

ترس واشنگتن از آسیب‌پذیری تنگه هرمز؛ از پیامدهای یک حادثه محدود تا طرح‌های جایگزین انتقال نفت

سند شماره ۱۰۱ از «اسناد لانه جاسوسی» بیش از آنکه صرفاً گزارشی فنی از وضعیت کشتیرانی باشد، بازتابی از نگاه راهبردی واشنگتن به یک گلوگاه حیاتی در نظم انرژی و تجارت جهانی است. در متن سند، تنگه هرمز نه فقط به‌عنوان یک گذرگاه دریایی، بلکه به مثابه نقطه‌ای حساس در پیوند میان امنیت بین‌المللی، ثبات بازار نفت و منافع اقتصادی قدرت‌های غربی تصویر می‌شود.
فیلم| دنیای بدون تنگه هرمز!
نطق طوفانی آیت‌الله خامنه‌ای در سال ۱۳۶۲؛

فیلم| دنیای بدون تنگه هرمز!

اسفند ماه ۱۳۶۲ پس از آن که ارتش بعثی صدام کشتی‌های ایرانی در خلیج فارس مورد هدف قرار داد تا جنگ را به میدان اقتصادی بکشاند، جمهوری اسلامی ایران برای اقدام متقابل از اهرم  بستن تنگه هرمز نام برد.مهمترین تهدیدها توسط رئیس‌جمهور وقت آیت‌الله سید علی خامنه‌ای در خطبه‌های نماز جمعه ۱۲ اسفند ۱۳۶۲ صورت گرفت.
آمریکا و تنگنای تأمین امنیت در تنگه هرمز
به روایت اسناد لانه جاسوسی

آمریکا و تنگنای تأمین امنیت در تنگه هرمز

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، آمریکا به دنبال راه‌هایی برای تأمین امنیت خلیج فارس و تنگه هرمز بود. از این رو، بحث همکاری منطقه‌ای میان کشور‌های حاشیه جنوبی خلیج فارس مطرح شد، اما در برخی از اسناد لانه جاسوسی ـ مانند سندی که در این یادداشت به آن پرداخته‌ایم ـ مشاهده می‌شود که آمریکا از همان ابتدا امید و اطمینانی به توان و قابلیت کشور‌های مذکور نداشته است.
نقش امارات در طرح امنیتی آمریکا برای تنگه هرمز پس از انقلاب
خلیج فارس و تنگه هرمز در اسناد لانه جاسوسی

نقش امارات در طرح امنیتی آمریکا برای تنگه هرمز پس از انقلاب

یکی از دغدغه‌های اصلی ایالات متحده آمریکا در ماه‌های نخست پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، مسئله امنیت خلیج فارس و به‌ویژه تنگه هرمز بود. اسناد لانه جاسوسی نشان می‌دهد که واشنگتن با نگرانی از تغییر موازنه قدرت در منطقه، در تلاش بود ترتیبات جدیدی برای حفظ جریان نفت و کنترل این گذرگاه راهبردی ایجاد کند. سند شماره ۹۶ مورخ ۵ مه ۱۹۷۹ (۱۵ اردیبهشت ۱۳۵۸) نمونه‌ای از این تلاش‌هاست.
ترس ریگان از بستن تنگه هرمز در سال ۶۲
خطابه تاریخی آیت‌الله خامنه‌ای درباره «برگ برنده» ایران

ترس ریگان از بستن تنگه هرمز در سال ۶۲

وقتی صدام در بحبوحه جنگ ایران و عراق با حمله به کشتی‌های حامل نفت آتش جنگ را به خلیج فارس کشید، ایران، بستن تنگه هرمز را به عنوان تهدید و «برگ برنده» رو کرد و این موضوع، ترس رئیس جمهور وقت آمریکا را در پی داشت تا جایی که ریگان  در واکنش به تهدید ایران گفت: «خود را در باز نگه‌داشتن تنگه هرمز متعهد می‌دانم».
نقش جغرافیا در ایجاد «دست برتر» تنگه هرمز و چالش نظامی-اقتصادی دشمن
در گفت‌و‌گو با استاد جغرافیای سیاسی مطرح شد؛

نقش جغرافیا در ایجاد «دست برتر» تنگه هرمز و چالش نظامی-اقتصادی دشمن

بهادر زارعی، عضو هیئت علمی گروه جغرافیای سیاسی دانشگاه تهران گفت: ایران بدون احتساب جزایر خلیج فارس به عنوان هجدهمین کشور پهناور دنیا و با احتساب جزایر هفدهمین کشور وسیع به حساب می‌آید؛ تقریبا ۶۶ درصد از مساحت جزایر در خلیج فارس متعلق به ایران است؛ بعضی از این جزایر حدود ۱۵۰ متر ارتفاع دارند و موجب تسلط ما بر تنگه می‌شوند؛ تنگه‌ای که در طولانی‌ترین بخش ۹۵ کیلومتر و در کوتاه‌ترین قسمت ۳۳ کیلومتر است و با استفاده از ظرفیت آن می‌توان بر گلوگاه اقتصادی دنیا مسلط شد.
تنگه هرمز و اقتصاد جهانی
نقش حیاتی تنگه هرمز در امنیت انرژی و اقتصاد جهانی

تنگه هرمز و اقتصاد جهانی

تنگه هرمز تنها یک گذرگاه دریایی نیست، بلکه یکی از حیاتی‌ترین شریان‌های اقتصادی جهان به شمار می‌رود. بخش قابل توجهی از انرژی مورد نیاز جهان از این آبراه عبور می‌کند و وقوع هرگونه تنش یا اختلال در آن می‌تواند تعادل بازار‌های جهانی را برهم زند. از همین رو، ثبات اقتصاد جهانی مستقیماً با ثبات و امنیت تنگه هرمز پیوند خورده است.
فیلم| بستن تنگه هرمز با آتش توپخانه
روایتی از حسن روحانی

فیلم| بستن تنگه هرمز با آتش توپخانه

حسن روحانی در خاطرات خود به تصمیم ایران برای بسته تنگه هرمز در دهه شصت اشاره می‌کند. جایی که آمریکایی‌ها پس از ناکامی در خلیج فارس به تحریم نفتی ایران روی آوردند و در مقابل ایران هم تصمیم به بستن مهمترین گلوگاه آبی جهان گرفت.
نگاهی به مرز‌های آبی ایران در خلیج فارس + نقشه
به بهانه ۱۰ اردیبهشت؛ روز ملی خلیج فارس

نگاهی به مرز‌های آبی ایران در خلیج فارس + نقشه

مرز‌های آبی فقط خطوطی روی نقشه‌ها نیستند؛ بلکه در پس هر خط و مرز، مجموعه‌ای از حقوق حاکمیتی، منافع اقتصادی و ملاحظات امنیتی نهفته است. در خلیج فارس، فهم دقیق این مرز‌ها ضمن شناخت مقدماتی از انواع مناطق دریایی و قوانین حاکم بر آنها، ضروری به نظر می‌رسد.
اهمیت تنگه هرمز؛ وقتی چراغ‌های دنیا کم‌سوتر خواهد شد
به‌روایت روزنامه نیویورک پست

اهمیت تنگه هرمز؛ وقتی چراغ‌های دنیا کم‌سوتر خواهد شد

در قسمتی از گزارش روزنامه نیویورک پست آمده است: تنگه هرمز دهانه باریک خلیج فارس است که بین ایران و نوک شمالی عمان در شبه‌جزیره عربستان قرار دارد. به گفته کارشناسان در اینجا، غرق شدن تنها یک تانکر در عرض این تنگه می‌تواند به طور موثری دریانوردی را مسدود کند. یک سفیر غربی اخیراً به میهمانی گفته است: «اگر چنین اتفاقی بیفتد، چراغ‌های دنیای به اصطلاح آزاد کم‌سوتر خواهند شد.»
سلاح سرخ تنگه‌ی آبی؛ پیشنهاد انسداد تنگه هرمز در اولین روزهای جنگ تحمیلی هشت ساله
به‌روایت اسناد

سلاح سرخ تنگه‌ی آبی؛ پیشنهاد انسداد تنگه هرمز در اولین روزهای جنگ تحمیلی هشت ساله

این نوشتار با نگاهی به محتوای یک سند تاریخی متعلق به «سازمان رزمندگان پیشگام مستضعفین ایران» (مورخ ۹ مهر ۱۳۵۹)، به تبیین دکترین نظامی-سیاسی این گروه در قبال تنگه هرمز و تغییر ماهیت نبرد‌های دفاعی ایران می‌پردازد. مسئله‌ای که سوای از دیدگاه این گروه، اهمیت این آبراه حیاتی و گلوگاه استراتژیک را به‌مثابه ابزاری قدرتمند برای دفاع در هر برهه‌ای از جنگ و تهدید نشان می‌دهد.  
پیمان‌های دفاعی و پایگاه‌های نظامی آمریکا در کشور‌های حاشیه جنوبی خلیج فارس

پیمان‌های دفاعی و پایگاه‌های نظامی آمریکا در کشور‌های حاشیه جنوبی خلیج فارس

حاشیه جنوبی خلیج فارس در دهه‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین کانون‌های حضور نظامی ایالات متحده آمریکا تبدیل شده است. آمریکا با انعقاد پیمان‌های دفاعی دوجانبه و ایجاد یا استفاده از پایگاه‌های نظامی در کشور‌های عربی منطقه، شبکه‌ای از تأسیسات نظامی را برای مدیریت تحولات امنیتی غرب آسیا شکل داده است.
مروری بر اهمیت دفاعی جزایر تنگه هرمز
چرا هرمز نگین انگشتری جهان است؟

مروری بر اهمیت دفاعی جزایر تنگه هرمز

جزایر واقع در تنگه هرمز به دلیل قرارگیری در یکی از راهبردی‌ترین شاهراه‌های آبی جهان، از اهمیت دفاعی زیادی برخوردارند. این جزایر امکان پایش و کنترل رفت‌وآمد‌های دریایی را فراهم می‌کنند و به همین سبب همواره در سازوکار‌های دفاعی و امنیتی نقش اساسی داشته‌اند. تا آنجا که آلفونس دالبوکرک دریانورد پرتغالی در سال ۱۵۰۷ میلادی (۸۸۶ شمسی) بیان داشت: «هر دولتی که بر سه تنگه هرمز، باب‌المندب و مالاکا تسلط داشته باشد، بر جهان مسلط خواهد بود.»
انتشار برای نخستین‌بار| پاسدار علیرضا تنگسیری هستم
شما صدای شهید تنگسیری را می‌شنوید

انتشار برای نخستین‌بار| پاسدار علیرضا تنگسیری هستم

دریابان شهید علیرضا تنگسیری فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران از جمله فرماندهانی بود که از آغازین روزهای جنگ تحمیلی رژیم بعثی صدام علیه ایران به دفاع از میهن اسلامی پرداخت. برای نخستین بار صوت سردار تنگسیری درباره زندگی خود که در گنجینه تاریخ شفاهی مرکز اسناد انقلاب اسلامی موجود است منتشر می‌شود.
تنگه هرمز و حقوق بین‌المللی دریا‌ها
با نگاهی به کنوانسیون ۱۹۸۲؛

تنگه هرمز و حقوق بین‌المللی دریا‌ها

تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های راهبردی جهان است که نقش تعیین‌کننده‌ای در تجارت انرژی و کشتیرانی بین‌المللی دارد. بررسی وضعیت حقوقی این تنگه در چارچوب کنوانسیون ۱۹۸۲ حقوق بین‌المللی دریاها، برای درک حدود اختیارات دولت‌های ساحلی و حقوق عبور کشتی‌ها، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
ظرفیت اقتصادی، سیاسی و نظامی تنگه هرمز
 اهرمی برای فشار از دیروز تا امروز 

ظرفیت اقتصادی، سیاسی و نظامی تنگه هرمز

 تنگه هرمز یکی از شریان‌های اقتصادی دنیا است که به عنوان اهرم فشار بر معادلات سیاسی-نظامی اثرگذار است و ظرفیت بهره‌برداری دارد؛ این موضوع در گزارش‌های اسرائیلی قبل و بعد از انقلاب به دفعات مورد اشاره و تاکید قرار گرفته است تا جایی که رسانه‌های اسرائیلی پیش از انقلاب نیز یکی از مولفه‌های قدرت ایران را اعمال نظارت بر تنگه هرمز می‌دانستد.  
چرا تنگه هرمز مهم است؟
واکاوی ابعاد راهبردی تنگه هرمز

چرا تنگه هرمز مهم است؟

تنگه هرمز یکی از تنگه‌های مهم بین‌المللی است که در جنوب غرب آسیا واقع شده است و خلیج فارس را با اقیانوس هند پیوند می‌دهد. اهمیت ژئوپلیتیک و استراتژیک تنگه هرمز، این امکان را به ایران می‌دهد تا از آن به‌عنوان برگ برنده در بحران‌های منطقه‌ای بهره گیرد.