غربت کتابهای تاریخی در بازار نشر + روزنامه
پایگاه اطلاعرسانی مرکز اسناد انقلاب اسلامی؛ روزنامه «کیهان» در تاریخ چهارشنبه ۲۹ مهر ۱۳۶۶ تصویری گویا از وضعیت نشر و بهویژه بازار کتابهای تاریخی در سالهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی ارائه میدهد. بر اساس گزارش این صفحه، مهمترین محوریت فرهنگی روزنامه به موضوعی تحت عنوان «غربت کتابهای تاریخی» اختصاص یافته است. گزارشی که در ستون سمت راست و بخش میانی صفحه با تیتر سفید بر زمینه تیره جای گرفته و زیرتیتر آن صراحتاً به «بازار نشر کتابهای تاریخی در بعد از انقلاب» اشاره دارد.
نویسنده این گزارش برای اثبات ادعای خود مبنی بر بیمهری به حوزه تاریخ، به یک کادر قرمز رنگ در بالای گزارش استناد میکند:«از مجموع ۴۴۰۰ عنوان کتاب منتشره در سال ۱۳۶۵، تنها ۵ درصد (حدود ۱۷۰ عنوان) عناوین و چهار درصد تیراژها به کتب تاریخی اختصاص داشت.»
درواقع مشخصترین اثر منفی در بازار کتابهای تاریخی سقوط تعداد عناوین و تیراژها بوده است. نگاهی به ارقام منتشر شده در سال ۶۵ (که آخرین مقطع مورد بررسی پیش از انتشار این مطلب در روزنامه بوده) دلایل خوبی برای بیان واقعیتهای آماری حوزه نشر کتب تاریخی است: «تیراژ متوسط در این سال تا کمتر از ۴۰۰۰ نسخه سقوط کرد. در حالیکه متوسط تیراژها در سالهای ۶۳-۱۳۶۱ حدود ۷۰۰۰ نسخه بود و خبر از رونق این بازار میداد. بررسی پارهای از ارقام نشان از ضعف تحقیقات تاریخی دارد. مثلا طی سال ۱۳۶۵ در حالیکه ۱۴۰ عنوان کتاب چاپ اول بودند (از ۲۴۰ عنوان کتاب) تیراژ آن کمتر از ۵۰۰ هزار در مقابل تیراژ ۷۰۰ هزار کتب تجدید چاپ بوده است. حتی ارقام و آمار تعداد ناشرین دست اندر کار بازار نشر کتاب تاریخ نیز گواه سقوط این بازار است. در سالهای ۶۳-۱۳۶۱ بین ۷۰ تا ۱۳۰ ناشر دولتی و غیردولتی دست به انتشار منظم و یا غیر منظم کتب تاریخی میزدند، حال آنکه در سال ۱۳۶۵ کمتر از ۵۰ ناشر در این بازار شرکت داشتند و عمدتا هم کتب مذهبی را منتشر میساختند.»
این آمار به روشنی نشان میدهد که در یک سال قبل از انتشار این روزنامه، از هر بیست کتاب منتشر شده در کشور، تنها یک کتاب به موضوع تاریخ تعلق داشته است؛ آماری که نشاندهنده یک خلأ جدی در حوزه نشر محسوب میشود.
علاوه بر اینها نویسنده به چالشهای محتوایی -از ترجمه تا فقدان تحلیل- به عنوان دلایل این «غربت» پرداخته است. این گزارش با انتقاد از وضع موجود، اشاره میکند که «سادهطلبی و سادهاندیشی خواننده تاریخ نیز ناشران را به سوی انتشار آن دسته از کتب تاریخی میکشاند که خوانندگان بیشتری داشت ولی عموما نیز کممحتوا و یا بیمحتوا بودند. این گروه از مردم تاریخ شبهداستانی را بیشتر میطلبند و از درک تاریخهای کلاسیک و تحلیلی ناتوانند. آنها بیشتر میخواهند بدانند که علیشاه چگونه کودکان نوزاد را با چوب خفه میکرده است. خونریزیهای خواجه تاجدار قاجار، خاطرات داستانی فلان سیاستمدار عهد مشروطه یا سفرنامههای مملو از روایات داستانی سیاستمداران خارجی ایرانی را بیشتر میخوانند و همین است که کتابی مثل خواجه تاجدار چاپ هشتم را هم پشت سر میگذارد.»
در مجموع کمبودها و بیبرنامگیها در بازار نشر کتاب تاریخ در سالهای بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، باعث شد هیجان موقتی حاکم بر این بازار به تدریج فروکش کند و تیراژها و تعداد عناوین به شدت افت کند. کارشناسان نبود مجمعی برای اساتید تاریخ جهت بحث و تبادل نظر، عدم انتشار یک مجله برای انعکاس آخرین مطالعات تاریخی، اولویت ندادن به چاپ تالیفات تاریخی که در شرایط کنونی برای جامعه ضروری است، ناتوانی دانشگاهها در تربیت مدرس و ارائه شیوه آموزشی مفید و خصوصاً بیتوجهی به حقوق مولف را از جمله عوامل سقوط کتب تاریخ بعد از انقلاب اسلامی میدانند. در حالی که ناشرین عموما بر روی کمبود کاغذ و امکانات، بیمیلی در سرمایهگذاری بر روی این رشته از کتب و نرخگذاری غیر عادلانه را از دلایل این سقوط اعلام میکنند.
به هر ترتیب در چنین فضایی، بازار به سمت شبهتاریخ و روایتهای پرفروش، اما کممحتوا میرفت و کتاب تاریخی تحلیلی به حاشیه رانده میشد.
