روبیو و آمریکا تلاش می‌کنند نبرد امروز خود با ایران را در تداوم نبردی تصویر کنند که از ۴۸۰ سال قبل از میلاد مابین ایران و یونان رخ داده است. درحالی که بخش دیگری از تاریخ را نمی‌گوید و آن دلیل لشکرکشی خشایارشا به آتن در آن زمان است. در حقیقت شاه ایران در پاسخ به حمله یونانی‌ها به سارد در سال ۴۹۸ پیش از میلاد، این لشکرکشی را انجام داد. اتفاقاً تمدن ایرانی و یونانی طی هزاران سال ارتباط نزدیک و تنگاتنگی داشتند. چنین تلاشی شاید برای مقاصد استراتژیک آمریکا فوایدی داشته باشد، اما در مقابل احساسات ملی‌گرایانه زیادی را در ایران برانگیخته و نشان می‌دهد آمریکا و تمدن غرب الان تنها با جمهوری اسلامی مشکل ندارند بلکه یک مشکل تاریخی و دیرینه با هویت ایرانی دارند.

آیا ممکن است یک ملت در جنگ پیروز شود، اما در صلح شکست بخورد؟ نگاهی به جنگ‌های سده نوزدهم میلادی و رویارویی ایران و روسیه، ما را با حقیقتی تلخ روبه‌رو می‌کند: «پیروز میدان، اما بازنده صلح». از سقوط سیسیانوف تا خدعه گودویچ و نقش تاریک انگلیس در عهدنامه گلستان؛ در این مقاله بررسی می‌کنیم که چگونه روسیه با استفاده از نقشه «صلح‌های دروغین»، توان نظامی ایران را گرفت و تاریخ را به نفع خود تغییر داد.

در اواخر تابستان ۱۳۴۲، در بسیاری از شهر‌های ایران جشن‌هایی برپا شد که قرار بود آغاز فصل تازه‌ای در زندگی روستاییان باشد. هزاران کشاورز و دهقان در این مراسم، اسناد مالکیت زمین‌هایی را که در چارچوب اصلاحات ارضی به نامشان شده بود، از حکومت پهلوی دریافت کردند. پیامد مهم این سیاست، تغییر چهره جامعه ایران بود. اصلاحات ارضی نه به‌تنهایی عامل انقلاب بود و نه می‌توان پیامد‌های متفاوت آن را در یک حکم خلاصه کرد، اما سیاستی که قرار بود با تغییر مناسبات روستا به تحکیم پایه‌های سلطنت کمک کند، هم روستا را نابود کرد و هم شهر را به هم ریخت.

خروج اخیر آمریکا از شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد را نباید رویدادی تعیین‌کننده یا خسارتی بزرگ برای سازوکار حقوق بشر جهانی دانست. اقدام اخیر واشنگتن در اعلان خروج از شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد، پس از انتشار گزارش‌های بین‌المللی درباره حملات به اهداف غیرنظامی (از جمله گزارش کمیته حقیقت‌یاب سازمان ملل درباره حمله به مدرسه شجره طیبه در میناب و تلفات غیرنظامیان)، نشان‌دهنده یک الگوی آمریکایی تکراری برای فرار از پاسخگویی بین‌المللی است. واشنگتن پیش از این هم این شورا را تحریم یا از آن خارج شده بود و البته حضور یا عدم حضور کشوری که ساختار آن بر پایه نقض سیستماتیک حقوق بشر شکل گرفته، تأثیری بر اعتبار واقعیت‌های حقوق بشری ندارد.

امروز درست زمانی که جهان در حال گذار از نظم قبلی به نظم جدید است و سوژۀ تاریخ‌ساز غربی فاعلیت خود را در چالش می‌بیند، دو تاریخ و دو سوژه تاریخی در برابر هم ایستاده است. یکی سوژۀ تاریخی غرب مدرن که تلاش می‌کند تاریخ مدرنیته و استعمار را تمهید کند و توسعه دهد و دیگری سوژۀ ایرانی است که تلاش می‌کند خود را از تاریخ استعمار برهاند و در مسیر تاریخی ایران رو به جلو، پیش برود.

هیچ‌یک از معاهدات اصلی ایران و شوروی در سال‌های ۱۹۲۱، ۱۹۳۱، ۱۹۳۵ و ۱۹۴۰، سهم عددی ۵۰ درصدی برای ایران از مساحت یا بستر و زیر‌بستر خزر تعیین نکرده‌اند. اما از این واقعیت نیز نمی‌توان نتیجه گرفت که ایران در رژیم تاریخی خزر فاقد حقوق برابر یا جایگاه حقوقی ویژه بوده است.

اسلام سیاسی در پی الغای خلافت و با اخوان المسلمین به ظهور پیوست و در دهه‌های بعدی با بهره گیری از میراث تمدن ستیز اسلام سلفی و وهابی هم متصلب‌تر شد و هم جنبه‌های خشونت آمیزش ظهور و بروز یافت. اخوانیسم و سلفیسم و اسلام سیاسی در کشور‌های عربی همه در طی دهه‌های گذشته در آرزوی موهوم احیای خلافت بودند. با این وصف پروژه خلافت پروژه‌ای است برای ناکامی؛ چه در هیئت "تورانی" اردوغانی اش و چه در قامت اخوانی اش.

علی میرسپاسی، جامعه‌شناس ایرانی، در کتاب بسیار مهم خودش، «چگونه به آبادانی ایران فکر کنیم؟» می‌گوید پرسشی که از دوران مشروطه تا امروز نسل به نسل تکرار کرده‌ایم، «چرا ما عقب ماندیم و غرب پیشرفت کرد؟» خودش بخشی از بیماری است، نه راه درمان. پیشنهاد او جایگزینی این پرسش با پرسشی دیگر است: «جامعه‌ی نیک برای ایرانیان چه معنایی دارد و چگونه می‌توان آن را ساخت؟» تفاوت ظاهراً کوچک است، اما یکی نگاه به عقب و غرق در حسرت است؛ دیگری نگاه به جلو و همراه با مسئولیت میرسپاسی نسخه‌ای برای اصلاح ایران نمی‌پیچد و وعده‌ی راه‌حل نمی‌دهد. کاری که می‌کند مهم‌تر و دشوارتر است: جای پرسش را عوض می‌کند و شاید همین کافی باشد.

رضاشاه در تمام دوره ۱۶ ساله سلطنت خود با سرکوب سبعانه و از میان برداشتنِ تمامِ آنچه در عرصه‌های گوناگون می‌توانست و باید، زمینه‌ها و موجباتِ تقویت و تحکیمِ حق تعیین سرنوشت و حاکمیتِ ملی مردم ایران را فراهم می‌کرد، آسیب‌های بس‌بزرگ و در موارد متعدد، جبران‌ناپذیری، بر حیاتِ جامعه ایرانی وارد ساخت. بعد از او پسرش نیز تلاش پایان‌ناپذیری برای مداخلهِ غیرقانونی در اداره امور کشور و ایجادِ فشار و محدودیتِ برای قوای سه‌گانهِ مجریه، مقننه و قضاییه آغاز کرد؛ و از همان آغاز سلطنت، نقش مداومی را در مسیر مشروطیت‌زدایی و نقض حق حاکمیت ملی مردم ایران ایفا کرد. از این‌رو در فرایندی که به جوانمرگی تأسفبار مشروطه انجامید بی‌گمان شاهان سلسله پهلوی، نقشی درجه اول ایفا کردند.

اربعین بزرگ‌ترین گردهمایی دینی در تاریخ بشر است و افزون بر آن چنانکه نظریه پادساختار و کامونیتاس ترنر تبیین می‌کند، می‌توان آن را والاترین تمرین عینی-انسانی برای امکان‌سنجی حیات و بقا ذیل یک نظام تمدنی بدیل به‌شمار آورد. رزمایشی فرهنگی و مستمر در برابر مصرف‌گرایی، سودگرایی مدرن و ناسیونالیسم ستیزه‌جوی مرزگرا و کور، که انسان‌مدارترین، مساوات‌طلبانه‌ترین و قدسی‌ترین صورت ارتباط و اجتماع تمدن‌ساز را پیش چشم جامعه جهانی به تصویر می‌کشد. نظمی نویافته که نشان می‌دهد برون‌داد عینی مقاومت، افزون بر حفظ خاک، شامل آفرینش الگویی برای زیستن خارج از جهان مدرن نیز می‌شود.