در بررسی واقعه انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی در ۷ تیر ۱۳۶۰، توجه به مواضع و داوری‌های رجال سیاسی درباره این حادثه، برای شناخت فضای سیاسی آن دوره اهمیت فراوان دارد. کریم سنجابی از جمله چهره‌هایی است که در خاطرات خود به این واقعه پرداخته و ارزیابی خاصی از عملکرد سازمان مجاهدین خلق ارائه کرده است.

راهپیمایی‌های تاسوعا و عاشورای سال ۱۳۵۷ از نقاط عطف نهضت اسلامی بود. رخدادی که نه‌تنها خیابان‌ها را به صحنه حضور میلیونی مردم بدل کرد، بلکه از نگاه برخی مقامات رژیم پهلوی، نشانه آشکار ضعف دولت نظامی و فرسایش اقتدار سیاسی و امنیتی حکومت به شمار آمد.

جهاد سازندگی در سال‌های ابتدایی انقلاب در میدان‌های مختلف به خدمت در حوزه‌های عمرانی، درمانی، فرهنگی و ... در داخل و حتی خارج از کشور مشغول بود. کارهای کمتر گفته شده‌؛ از سیلوسازی گرفته تا تحقیقات موشکی و راه‌اندازی گروه تلویزیونی که به مجموعه روایت فتح انجامید.

همسرم برایم نقل کرد که مادرش پسرم مجتبی را به حرم حضرت رضا (ع) می‌برده و به او می‌گفته: به وسیله امام رضا به خدای متعال متوسل شود و از خدا بخواه که پدرت را از زندان آزاد کند. کودک، معصومانه رو به امام (ع) می‌کرده و به او توسل می‌جسته. گریه و زاری کرده و با لحنی که حاکی از لبریز شدن کاسه صبر کودک و سوز و گداز عمیق او بوده، با امام رضا صحبت کرده. دو روز بعد، تلفن خانه به صدا در می‌آید تا صدای من را بشنوند؛ من آزاد شده بودم و از خانه برادرم در تهران با آنها تماس گرفته بودم.

روز ششم اسفند فرا رسید و نطقی طوفانی کردم و در پایان هم اعلام کردم به علت عدم تکمیل کابینه عدم تعیین وزرای امور اقتصاد و دارایی و بازرگانی و امورخارجه از این لحظه سه روز اعتصاب غذا می‌کنم. این از رادیو پخش می‌شد یک دفعه تمام کشور در جریان قرار گرفتند خود نماینده‌های مجلس ماتشان برده بود که این اعتصاب غذا چیست؟

روایت پرویز خسروانی (فرمانده وقت ژاندارمری استان مرکز) در پروژه تاریخ شفاهی دانشگاه هاروارد، از آن جهت اهمیت دارد که از موضع یکی از مسئولان مستقیم حفظ امنیت تهران، قم و مناطق پیرامونی ارائه شده و تصویری از نگاه دستگاه امنیتی و انتظامی رژیم پهلوی به قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲، به دست می‌دهد.

همیشه احساس می‌کردیم که امام از قدرت‌های خارجی هیچ نمی‌ترسد ولی زیاد نگران داخل هست، اختلافات داخلی در امام خیلی اثر داشت. زمانی که جریان آقای منتظری پیش آمد، خیلی صدمات روحی عجیبی به امام وارد کرد. یکی دو ماه بیشتر هم نکشید که حادثه سرطان و مرگ امام پیش آمد.

تصمیم که بر عمل گرفته شد، رفتند مسئله را با امام در میان گذاشتند که چاره‌ای ندارد مگر اینکه عمل جراحی بشود. امام در مورد قلب و عمل قلب از همان سال ۵۹ به این طرف هیچگاه اجازه عمل نمی‌دادند، اما این دفعه فرمودند غیر عمل چاره‌ای نیست؟ گفتند بله. فرمود: پس ما تسلیم هستیم و خیلی به آسانی اجازه عمل دادند.

پزشکان به شور نشستند و ظاهرا به این نتیجه رسیدند که از نظر پزشکی یکی از این دو کار را می‌توان برای امام انجام داد: یا به صورت شیمی‌درمانی که شیوه‌ای غیرمستقیم است ایشان را تحت درمان داشته باشند یا جراحی کنند. در نهایت به این نتیجه رسیده بودند که عمل کردن بهتر است. ظاهرا مسئله را خدمت امام مطرح کرده بودند و از ایشان نظر خواسته بودند. امام فرموده بودند: «هر چه که صلاح هست عمل کنید. من آماده هستم.»  

احمد مدنی، استاندار اسبق خوزستان، در مصاحبه با پروژه تاریخ شفاهی دانشگاه هاروارد فاش کرده که پیش از شروع جنگ تحمیلی، گروه‌های جدایی‌طلب عرب با حمایت اطلاعاتی و لجستیکی عراق نقشه «سقوط یک‌باره خوزستان» و تشکیل جمهوری عربستان را طراحی کرده بودند.